{"id":"chemia-2023-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/24","paper_id":"chemia-2023-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"24","points":2,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2023,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24. (0-2)\nDla reakcji monochlorowania w temperaturze pokojowej współczynniki reaktywności atomów\nwodoru wynoszą odpowiednio:\nAtom wodoru związany z atomem węgla\ntrzeciorzędowym\ndrugorzędowym\npierwszorzędowym\nwspółczynnik\nreaktywności\n5,0\n3,8\n1,0\nNa podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1996.\nW wyniku reakcji monochlorowania na świetle jednego z alkanów o wzorze sumarycznym\nC4H10 otrzymano dwie izomeryczne monochloropochodne: 64 % izomeru A i 36 %\nizomeru B.\nNa podstawie obliczeń ustal, który alkan poddano reakcji monochlorowania\nna świetle, a następnie napisz jego nazwę systematyczną.\nObliczenia:\nNazwa systematyczna alkanu:\nECHP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 24. (0-2)\nZasady oceniania\n2 pkt - zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do ustalenia organicznego substratu\nreakcji monochlorowania - sprawdzenie procentowej zawartości izomerów dla\nwęglowodorów o wzorze C4H10, poprawne wykonanie obliczeń, ustalenie wzoru\nwęglowodoru poddanego monochlorowaniu oraz napisanie jego nazwy\nsystematycznej.\n1 pkt - zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do ustalenia organicznego substratu\nreakcji monochlorowania, ale:\n• popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku.\nLUB\n• brak nazwy węglowodoru.\n0 pkt - zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.\nRozwiązanie\nIstnieją dwa węglowodory o wzorze C4H10:\n1. n-butan: CH3CH2CH2CH3\n2. 2-metylopropan: CH3CH(CH3)CH3\nW reakcji monochlorowania na świetle każdego z nich mogą powstać 2 izomeryczne\nmonochloropochodne, więc można wykonać obliczenia tylko dla jednego z izomerów C4H10\ni na tej podstawie potwierdzić lub odrzucić tezę o chlorowaniu danego izomeru. Można\nrównież wykonać obliczenia dla obu izomerów węglowodoru o wzorze C4H10 i wyciągnąć\nwniosek.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nSposób 1.\nMonochlorowanie n-butanu prowadzi do otrzymania:\nNazwa\nmonochloropochodnej\nWzględna ilość produktu\n(liczba atomów  współczynnik reaktywności)\n1-chlorobutan\n6  1,0 = 6,0\n2-chlorobutan\n4  3,8 = 15,2\nIlość monochloropochodnych w procentach:\n21,2 - 100 %\n6,0 - x\nx = 28,3 % 1-chlorobutanu oraz 71,7 % 2-chlorobutanu.\nŻadna z otrzymanych izomerycznych monochloropochodnych n-butanu nie spełnia warunku\nzadania - chlorowaniu został poddany 2-metylopropan.\nNazwa systematyczna alkanu: 2-metylopropan ALBO metylopropan\nSposób 2.\nMonochlorowanie 2-metylopropanu prowadzi do otrzymania:\nNazwa\nmonochloropochodnej\nWzględna ilość produktu\n(liczba atomów  współczynnik reaktywności)\n2-chloro-2-metylopropan\n1  5,0 = 5,0\n1-chloro-2-metylopropan\n9  1,0 = 9,0\nIlość monochloropochodnych w procentach:\n14,0 - 100 %\n5,0 - x\nx = 35,7 %  36 % 2-chloro-2-metylopropanu oraz 64 % 1-chloro-2-metylopropanu\n2-chloro-2-metylopropan spełnia warunek zadania - chlorowaniu został poddany\n2-metylopropan.\nNazwa systematyczna alkanu: 2-metylopropan ALBO metylopropan\nSposób 3.\n1. Monochlorowanie n-butanu prowadzi do otrzymania:\nNazwa\nmonochloropochodnej\nWzględna ilość produktu\n(liczba atomów  współczynnik reaktywności)\n1-chlorobutan\n6  1,0 = 6,0\n2-chlorobutan\n4  3,8 = 15,2\nIlość monochloropochodnych w procentach:\n21,2 - 100 %\n6,0 - x x = 28,3 % 1-chlorobutanu oraz 71,7 % 2-chlorobutanu.\n2. Monochlorowanie 2-metylopropanu prowadzi do otrzymania:\nNazwa\nmonochloropochodnej\nWzględna ilość produktu\n(liczba atomów  współczynnik reaktywności)\n2-chloro-2-metylopropan\n1  5,0 = 5,0\n1-chloro-2-metylopropan\n9  1,0 = 9,0\nIlość monochloropochodnych w procentach:\n14,0 - 100 %\n5,0 - x x = 35,7 %  36 % 2-chloro-2-metylopropanu oraz 64 % 1-chloro-2-\nmetylopropanu\nNazwa systematyczna węglowodoru: 2-metylopropan ALBO metylopropan\nUwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.\nZa poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej\npoprawnej metody i poprawnych obliczeń.","solution":null,"image":"img/chemia-2023-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-24.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · czerwiec 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 24. (0-2)<br>Dla reakcji monochlorowania w temperaturze pokojowej współczynniki reaktywności atomów<br>wodoru wynoszą odpowiednio:<br>Atom wodoru związany z atomem węgla<br>trzeciorzędowym<br>drugorzędowym<br>pierwszorzędowym<br>współczynnik<br>reaktywności<br>5,0<br>3,8<br>1,0<br>Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 1996.<br>W wyniku reakcji monochlorowania na świetle jednego z alkanów o wzorze sumarycznym<br>C4H10 otrzymano dwie izomeryczne monochloropochodne: 64 % izomeru A i 36 %<br>izomeru B.<br>Na podstawie obliczeń ustal, który alkan poddano reakcji monochlorowania<br>na świetle, a następnie napisz jego nazwę systematyczną.<br>Obliczenia:<br>Nazwa systematyczna alkanu:<br>ECHP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 24. (0-2)<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do ustalenia organicznego substratu<br>reakcji monochlorowania - sprawdzenie procentowej zawartości izomerów dla<br>węglowodorów o wzorze C4H10, poprawne wykonanie obliczeń, ustalenie wzoru<br>węglowodoru poddanego monochlorowaniu oraz napisanie jego nazwy<br>systematycznej.<br>1 pkt - zastosowanie poprawnej metody prowadzącej do ustalenia organicznego substratu<br>reakcji monochlorowania, ale:<br>• popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku.<br>LUB<br>• brak nazwy węglowodoru.<br>0 pkt - zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.<br>Rozwiązanie<br>Istnieją dwa węglowodory o wzorze C4H10:</p>\n<ol><li>n-butan: CH3CH2CH2CH3</li><li>2-metylopropan: CH3CH(CH3)CH3</li></ol>\n<p>W reakcji monochlorowania na świetle każdego z nich mogą powstać 2 izomeryczne<br>monochloropochodne, więc można wykonać obliczenia tylko dla jednego z izomerów C4H10<br>i na tej podstawie potwierdzić lub odrzucić tezę o chlorowaniu danego izomeru. Można<br>również wykonać obliczenia dla obu izomerów węglowodoru o wzorze C4H10 i wyciągnąć<br>wniosek.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Sposób 1.<br>Monochlorowanie n-butanu prowadzi do otrzymania:<br>Nazwa<br>monochloropochodnej<br>Względna ilość produktu<br>(liczba atomów  współczynnik reaktywności)<br>1-chlorobutan<br>6  1,0 = 6,0<br>2-chlorobutan<br>4  3,8 = 15,2<br>Ilość monochloropochodnych w procentach:<br>21,2 - 100 %<br>6,0 - x<br>x = 28,3 % 1-chlorobutanu oraz 71,7 % 2-chlorobutanu.<br>Żadna z otrzymanych izomerycznych monochloropochodnych n-butanu nie spełnia warunku<br>zadania - chlorowaniu został poddany 2-metylopropan.<br>Nazwa systematyczna alkanu: 2-metylopropan ALBO metylopropan<br>Sposób 2.<br>Monochlorowanie 2-metylopropanu prowadzi do otrzymania:<br>Nazwa<br>monochloropochodnej<br>Względna ilość produktu<br>(liczba atomów  współczynnik reaktywności)<br>2-chloro-2-metylopropan<br>1  5,0 = 5,0<br>1-chloro-2-metylopropan<br>9  1,0 = 9,0<br>Ilość monochloropochodnych w procentach:<br>14,0 - 100 %<br>5,0 - x<br>x = 35,7 %  36 % 2-chloro-2-metylopropanu oraz 64 % 1-chloro-2-metylopropanu<br>2-chloro-2-metylopropan spełnia warunek zadania - chlorowaniu został poddany<br>2-metylopropan.<br>Nazwa systematyczna alkanu: 2-metylopropan ALBO metylopropan<br>Sposób 3.</p>\n<ol><li>Monochlorowanie n-butanu prowadzi do otrzymania:</li></ol>\n<p>Nazwa<br>monochloropochodnej<br>Względna ilość produktu<br>(liczba atomów  współczynnik reaktywności)<br>1-chlorobutan<br>6  1,0 = 6,0<br>2-chlorobutan<br>4  3,8 = 15,2<br>Ilość monochloropochodnych w procentach:<br>21,2 - 100 %<br>6,0 - x x = 28,3 % 1-chlorobutanu oraz 71,7 % 2-chlorobutanu.</p>\n<ol><li>Monochlorowanie 2-metylopropanu prowadzi do otrzymania:</li></ol>\n<p>Nazwa<br>monochloropochodnej<br>Względna ilość produktu<br>(liczba atomów  współczynnik reaktywności)<br>2-chloro-2-metylopropan<br>1  5,0 = 5,0<br>1-chloro-2-metylopropan<br>9  1,0 = 9,0<br>Ilość monochloropochodnych w procentach:<br>14,0 - 100 %<br>5,0 - x x = 35,7 %  36 % 2-chloro-2-metylopropanu oraz 64 % 1-chloro-2-<br>metylopropanu<br>Nazwa systematyczna węglowodoru: 2-metylopropan ALBO metylopropan<br>Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń.<br>Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej<br>poprawnej metody i poprawnych obliczeń.</p>","solutions":[]}