{"id":"chemia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/1.1","paper_id":"chemia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"1.1","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.1. (0-1)\nUzupełnij tabelę. Wpisz symbol pierwiastka A i symbol pierwiastka X oraz symbol\nbloku konfiguracyjnego, do którego należą te pierwiastki.\nSymbol pierwiastka\nSymbol bloku konfiguracyjnego\nPierwiastek A\nPierwiastek X","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 20241\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie\ninformacji. Zdający:\n1) […] przetwarza informacje\nz różnorodnych źródeł […].\nII. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów.\nZdający:\n5) wykorzystuje wiedzę i dostępne\ninformacje do rozwiązywania problemów\nchemicznych […].\nI. Atomy, cząsteczki i stechiometria\nchemiczna. Zdający:\n1) stosuje pojęcia: nuklid, izotop […].\nII. Budowa atomu. Zdający:\n4) określa przynależność pierwiastków do\nbloków konfiguracyjnych: s, p i d układu\nokresowego […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne napisanie symboli lub nazw pierwiastków oraz symbolu bloku\nkonfiguracyjnego.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nSymbol pierwiastka\nSymbol bloku konfiguracyjnego\nPierwiastek A\nSi LUB krzem\np\nPierwiastek X\nBr LUB brom","solution":"| | Symbol | Blok | |---|---|---| | A | **Si** | **p** | | X | **Br** | **p** |","image":"img/chemia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-1.1.webp","solution_image":null,"topics":"budowa atomu, konfiguracja elektronowa, liczby kwantowe, bloki konfiguracyjne","page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1.1. (0-1)<br>Uzupełnij tabelę. Wpisz symbol pierwiastka A i symbol pierwiastka X oraz symbol<br>bloku konfiguracyjnego, do którego należą te pierwiastki.<br>Symbol pierwiastka<br>Symbol bloku konfiguracyjnego<br>Pierwiastek A<br>Pierwiastek X</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1.1. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2023 i 20241<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie<br>informacji. Zdający:</p>\n<ol><li>[…] przetwarza informacje</li></ol>\n<p>z różnorodnych źródeł […].<br>II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej<br>wiedzy do rozwiązywania problemów.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>wykorzystuje wiedzę i dostępne</li></ol>\n<p>informacje do rozwiązywania problemów<br>chemicznych […].<br>I. Atomy, cząsteczki i stechiometria<br>chemiczna. Zdający:</p>\n<ol><li>stosuje pojęcia: nuklid, izotop […].</li></ol>\n<p>II. Budowa atomu. Zdający:</p>\n<ol><li>określa przynależność pierwiastków do</li></ol>\n<p>bloków konfiguracyjnych: s, p i d układu<br>okresowego […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne napisanie symboli lub nazw pierwiastków oraz symbolu bloku<br>konfiguracyjnego.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>Symbol pierwiastka<br>Symbol bloku konfiguracyjnego<br>Pierwiastek A<br>Si LUB krzem<br>p<br>Pierwiastek X<br>Br LUB brom</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>| | Symbol | Blok | |---|---|---| | A | <strong>Si</strong> | <strong>p</strong> | | X | <strong>Br</strong> | <strong>p</strong> |</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź: Tabela</h4>\n<p>| Symbol pierwiastka | Symbol bloku konfiguracyjnego |<br>| Si | p |<br>| Br | p |</p>\n<h4>Sposób 1 - wyznaczanie Z z warunków zadania</h4>\n<h5>Wyznaczanie pierwiastka A</h5>\n<p>Dane warunki:</p>\n<ul><li>Liczba masowa izotopu A: \\(A_m = 2 \\cdot Z_A\\)</li><li>Ta liczba masowa jest równa liczbie atomowej niklu: \\(\\ce{Ni}\\) ma \\(Z = 28\\)</li></ul>\n<p>Zatem:<br>\\[A_m = 28 \\quad \\text{oraz} \\quad A_m = 2 \\cdot Z_A \\implies Z_A = \\frac{28}{2} = 14\\]</p>\n<p>\\(Z = 14\\) → <strong>krzem, \\(\\ce{Si}\\)</strong></p>\n<p>Konfiguracja elektronowa \\(\\ce{Si}\\): \\(1s^2\\, 2s^2\\, 2p^6\\, 3s^2\\, 3p^2\\) → ostatni elektron wchodzi do orbitalu <strong>3p</strong> → <strong>blok p</strong></p>\n<h5>Wyznaczanie pierwiastka X</h5>\n<p>Dany izotop X ma:</p>\n<ul><li>liczbę nukleonów (= liczba masowa): \\(A = 79\\)</li><li>suma protonów + neutronów + elektronów = 114</li></ul>\n<p>W neutralnym atomie: elektrony \\(= Z\\), protony \\(= Z\\), neutrony \\(= A - Z\\)</p>\n<p>\\[ Z + Z + (A - Z) = 114 \\]<br>\\[ Z + A = 114 \\]<br>\\[ Z = 114 - 79 = 35 \\]</p>\n<p>\\(Z = 35\\) → <strong>brom, \\(\\ce{Br}\\)</strong></p>\n<p>Konfiguracja elektronowa \\(\\ce{Br}\\): \\(1s^2\\, 2s^2\\, 2p^6\\, 3s^2\\, 3p^6\\, 3d^{10}\\, 4s^2\\, 4p^5\\) → ostatni elektron wchodzi do orbitalu <strong>4p</strong> → <strong>blok p</strong></p>\n<p>Oba pierwiastki należą do tego samego bloku <strong>p</strong> ✓</p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez układ okresowy</h4>\n<p><strong>Si (Z=14):</strong> okres 3, grupa 14 (IVA) → p-blok (grupy 13-18 to p-blok)</p>\n<p><strong>Br (Z=35):</strong> okres 4, grupa 17 (VIIA, halogeny) → p-blok</p>\n<p>Oba w p-bloku ✓. Izotop \\(\\ce{^{28}Si}\\) faktycznie istnieje (izotop stabilny Si) ✓. Izotop \\(\\ce{^{79}Br}\\) to jeden z dwóch głównych trwałych izotopów bromu ✓.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>📖 <strong>Karta wzorów str. 15 - Układ okresowy pierwiastków:</strong><br>Podane liczby atomowe \\(Z\\) pozwalają bezpośrednio odczytać symbol i położenie pierwiastka w układzie. Nikiel: \\(Z = 28\\), krzem: \\(Z = 14\\), brom: \\(Z = 35\\).</p>\n<p>W tym zadaniu nie używamy konkretnych stałych fizykochemicznych z karty - wystarczy znajomość definicji liczby masowej, atomowej i struktury układu okresowego.</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie myl liczby masowej z liczbą atomową - warunek mówi &quot;liczba masowa = 2 × liczba atomowa&quot;, nie odwrotnie. Gdybyś podstawił \\(Z = 28\\), otrzymasz \\(Z_A = 56\\) (Bar), który jest w bloku s, a nie w bloku p.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> W sumie &quot;elektrony + neutrony + protony&quot; pamiętaj, że elektrony i protony to dwie osobne wartości, obie równe Z. Wzór skraca się do \\(Z + A = 114\\), nie \\(A = 114\\).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Blok konfiguracyjny wyznacza się na podstawie OSTATNIEGO zapełnianego orbitalu (zasada Aufbaua), nie na podstawie numeru grupy czy okresu. Krzem (3p²) i brom (4p⁵) - oba kończą na orbitalach p, więc blok p.</blockquote>"}]}