{"id":"chemia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/1.1","paper_id":"chemia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"1.1","points":2,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.1. (0-2)\nUzupełnij tabelę. Napisz symbole pierwiastków A i X - oraz dla każdego z nich -\nnajwyższy stopień utlenienia w związkach chemicznych i liczbę elektronów\nniesparowanych w atomie w stanie podstawowym.\nSymbol\npierwiastka\nNajwyższy stopień\nutlenienia w związkach\nchemicznych\nLiczba elektronów\nniesparowanych\nw atomie\nPierwiastek A\nPierwiastek X","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.1. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 20241\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie\ninformacji. Zdający:\n1) pozyskuje i przetwarza informacje\nz różnorodnych źródeł […].\nII. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów.\nZdający:\n5) wykorzystuje wiedzę i dostępne\ninformacje do rozwiązywania problemów\nchemicznych […].\nII. Budowa atomu. Zdający:\n1) interpretuje wartości liczb kwantowych […];\nstosuje pojęcia: powłoka, podpowłoka, stan\norbitalny […];\n2) stosuje zasady rozmieszczania elektronów\nna orbitalach (zakaz Pauliego i regułę Hunda)\nw atomach pierwiastków wieloelektronowych;\n4) określa przynależność pierwiastków do\nbloków konfiguracyjnych: s, p i d układu\nokresowego […].\nVIII. Reakcje utleniania i redukcji. Zdający:\n4) oblicza stopnie utlenienia pierwiastków\nw […] cząsteczce związku nieorganicznego\n[…].\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli - podanie w odpowiedniej kolejności\nsymboli pierwiastków X i A oraz dla każdego z nich: najwyższego stopnia utlenienia\nw związkach chemicznych i liczby elektronów niesparowanych w atomie.\n1 pkt - poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli - podanie symbolu pierwiastka,\nnajwyższego stopnia utlenienia w związkach chemicznych i liczby elektronów\nniesparowanych w atomie\nALBO\n1 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch kolumn tabeli - podanie symboli pierwiastków\ni najwyższych stopni utlenienia w związkach chemicznych albo symboli pierwiastków\ni liczby elektronów niesparowanych w ich atomach.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nSymbol pierwiastka\nNajwyższy stopień\nutlenienia w związkach\nchemicznych\nLiczba elektronów\nniesparowanych\nw atomie\nPierwiastek A\nP LUB fosfor\nV ALBO 5\n3\nPierwiastek X\nCr LUB chrom\nVI ALBO 6\n6\n1 Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 10 czerwca 2022 r. w sprawie wymagań egzaminacyjnych dla\negzaminu maturalnego przeprowadzanego w roku szkolnym 2022/2023 i 2023/2024 (Dz.U. poz. 1246).\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| | Symbol pierwiastka | Najwyższy stopień utlenienia | Liczba elektronów niesparowanych |\n| **Pierwiastek A** | **P** (fosfor) | **+V (5)** | **3** |\n| **Pierwiastek X** | **Cr** (chrom) | **+VI (6)** | **6** |\n\n## Sposób 1 - Identyfikacja pierwiastków\n\n**Krok 1: Pierwiastek A (5 podpowłok zajętych).**\nAufbau dla 5 podpowłok: 1s, 2s, 2p, 3s, 3p → możliwe Z=11 18.\nTlenek na najwyższym stopniu utlenienia ma 14 atomów, wzór rzeczywisty ≠ elementarny → \\(\\ce{P4O10}\\) (4+10=14 atomów, empiryczny \\(\\ce{P2O5}\\)).\nTworzy kwas trójprotonowy: \\(\\ce{P4O10 + 6H2O -> 4H3PO4}\\) ✓.\n\n**A = P (fosfor, Z=15)**, konfiguracja: \\(1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^3\\) → 3 niesparowane elektrony w 3p, najwyższy st. ut. **+V**.\n\n**Krok 2: Pierwiastek X (sąsiedni okres, niesparowane elektrony na różnych powłokach).**\nWodorek A: \\(\\ce{PH3}\\) (4 atomy). Tlenek X na najwyższym st. ut. też ma 4 atomy → \\(\\ce{XO3}\\) (1+3=4).\n\\(\\ce{XO3}\\) z X na +VI → możliwe \\(\\ce{CrO3}\\), \\(\\ce{SO3}\\). Sąsiedni okres do P (3. okres) → 4. okres → **Cr**.\n\nKonfiguracja Cr (Z=24): \\([Ar] 3d^5 4s^1\\) → 6 niesparowanych elektronów (5 w 3d + 1 w 4s), na różnych powłokach (n=3 i n=4) ✓.\n\n## Wzory z karty CKE\n\n📖 **Karta wzorów str. 15 - Układ okresowy:** P (Z=15), Cr (Z=24).\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ Częsty błąd - wybór S zamiast Cr (też daje SO₃). Ale w S elektrony walencyjne są tylko na n=3, nie na różnych powłokach.\n> ⚠️ Cr ma anomalną konfigurację (4s¹3d⁵, nie 4s²3d⁴) - to klucz do 6 niesparowanych elektronów.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**2 pkt** - poprawne uzupelnienie dwoch wierszy tabeli: symbole pierwiastkow A i X oraz dla kazdego najwyzszy stopien utlenienia w zwiazkach i liczba elektronow niesparowanych w atomie.\n**1 pkt** - poprawne uzupelnienie jednego wiersza tabeli ALBO dwoch kolumn (symbole + stopnie utlenienia albo symbole + liczby elektronow niesparowanych).\n**0 pkt** - odpowiedz niespelniajaca kryteriow albo brak odpowiedzi.\n\nKlucz CKE: A = P (V, 3 nies.), X = Cr (VI, 6 nies.). Akceptowane warianty: symbol lub nazwa pierwiastka, stopien rzymski lub arabski.","image":"img/chemia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-1.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 1.1. (0-2)
Uzupełnij tabelę. Napisz symbole pierwiastków A i X - oraz dla każdego z nich -
najwyższy stopień utlenienia w związkach chemicznych i liczbę elektronów
niesparowanych w atomie w stanie podstawowym.
Symbol
pierwiastka
Najwyższy stopień
utlenienia w związkach
chemicznych
Liczba elektronów
niesparowanych
w atomie
Pierwiastek A
Pierwiastek X

","answer_text_html":"

Zadanie 1.1. (0-2)
Wymagania egzaminacyjne 20241
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie
informacji. Zdający:

\n
  1. pozyskuje i przetwarza informacje
\n

z różnorodnych źródeł […].
II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej
wiedzy do rozwiązywania problemów.
Zdający:

\n
  1. wykorzystuje wiedzę i dostępne
\n

informacje do rozwiązywania problemów
chemicznych […].
II. Budowa atomu. Zdający:

\n
  1. interpretuje wartości liczb kwantowych […];
\n

stosuje pojęcia: powłoka, podpowłoka, stan
orbitalny […];

\n
  1. stosuje zasady rozmieszczania elektronów
\n

na orbitalach (zakaz Pauliego i regułę Hunda)
w atomach pierwiastków wieloelektronowych;

\n
  1. określa przynależność pierwiastków do
\n

bloków konfiguracyjnych: s, p i d układu
okresowego […].
VIII. Reakcje utleniania i redukcji. Zdający:

\n
  1. oblicza stopnie utlenienia pierwiastków
\n

w […] cząsteczce związku nieorganicznego
[…].
Zasady oceniania
2 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli - podanie w odpowiedniej kolejności
symboli pierwiastków X i A oraz dla każdego z nich: najwyższego stopnia utlenienia
w związkach chemicznych i liczby elektronów niesparowanych w atomie.
1 pkt - poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli - podanie symbolu pierwiastka,
najwyższego stopnia utlenienia w związkach chemicznych i liczby elektronów
niesparowanych w atomie
ALBO
1 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch kolumn tabeli - podanie symboli pierwiastków
i najwyższych stopni utlenienia w związkach chemicznych albo symboli pierwiastków
i liczby elektronów niesparowanych w ich atomach.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Symbol pierwiastka
Najwyższy stopień
utlenienia w związkach
chemicznych
Liczba elektronów
niesparowanych
w atomie
Pierwiastek A
P LUB fosfor
V ALBO 5
3
Pierwiastek X
Cr LUB chrom
VI ALBO 6
6
1 Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 10 czerwca 2022 r. w sprawie wymagań egzaminacyjnych dla
egzaminu maturalnego przeprowadzanego w roku szkolnym 2022/2023 i 2023/2024 (Dz.U. poz. 1246).
Zasady oceniania rozwiązań zadań

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| | Symbol pierwiastka | Najwyższy stopień utlenienia | Liczba elektronów niesparowanych |
| Pierwiastek A | P (fosfor) | +V (5) | 3 |
| Pierwiastek X | Cr (chrom) | +VI (6) | 6 |

\n

Sposób 1 - Identyfikacja pierwiastków

\n

Krok 1: Pierwiastek A (5 podpowłok zajętych).
Aufbau dla 5 podpowłok: 1s, 2s, 2p, 3s, 3p → możliwe Z=11 18.
Tlenek na najwyższym stopniu utlenienia ma 14 atomów, wzór rzeczywisty ≠ elementarny → \\(\\ce{P4O10}\\) (4+10=14 atomów, empiryczny \\(\\ce{P2O5}\\)).
Tworzy kwas trójprotonowy: \\(\\ce{P4O10 + 6H2O -> 4H3PO4}\\) ✓.

\n

A = P (fosfor, Z=15), konfiguracja: \\(1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^3\\) → 3 niesparowane elektrony w 3p, najwyższy st. ut. +V.

\n

Krok 2: Pierwiastek X (sąsiedni okres, niesparowane elektrony na różnych powłokach).
Wodorek A: \\(\\ce{PH3}\\) (4 atomy). Tlenek X na najwyższym st. ut. też ma 4 atomy → \\(\\ce{XO3}\\) (1+3=4).
\\(\\ce{XO3}\\) z X na +VI → możliwe \\(\\ce{CrO3}\\), \\(\\ce{SO3}\\). Sąsiedni okres do P (3. okres) → 4. okres → Cr.

\n

Konfiguracja Cr (Z=24): \\([Ar] 3d^5 4s^1\\) → 6 niesparowanych elektronów (5 w 3d + 1 w 4s), na różnych powłokach (n=3 i n=4) ✓.

\n

Wzory z karty CKE

\n

📖 Karta wzorów str. 15 - Układ okresowy: P (Z=15), Cr (Z=24).

\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Częsty błąd - wybór S zamiast Cr (też daje SO₃). Ale w S elektrony walencyjne są tylko na n=3, nie na różnych powłokach.
⚠️ Cr ma anomalną konfigurację (4s¹3d⁵, nie 4s²3d⁴) - to klucz do 6 niesparowanych elektronów.
\n

Schemat oceniania CKE

\n

2 pkt - poprawne uzupelnienie dwoch wierszy tabeli: symbole pierwiastkow A i X oraz dla kazdego najwyzszy stopien utlenienia w zwiazkach i liczba elektronow niesparowanych w atomie.
1 pkt - poprawne uzupelnienie jednego wiersza tabeli ALBO dwoch kolumn (symbole + stopnie utlenienia albo symbole + liczby elektronow niesparowanych).
0 pkt - odpowiedz niespelniajaca kryteriow albo brak odpowiedzi.

\n

Klucz CKE: A = P (V, 3 nies.), X = Cr (VI, 6 nies.). Akceptowane warianty: symbol lub nazwa pierwiastka, stopien rzymski lub arabski.

"}]}