{"id":"chemia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/1.3","paper_id":"chemia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"1.3","points":3,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.3. (0-3)\nUzupełnij tabelę i napisz równania reakcji:\n• w formie cząsteczkowej - tlenku pierwiastka A na najwyższym stopniu utlenienia\nz wodą (reakcja 1.)\n• w formie jonowej - tlenku pierwiastka X na najwyższym stopniu utlenienia\nz wodorotlenkiem potasu (reakcja 2.).\nUżyj symboli A i X.\nWzór sumaryczny\nwodorku pierwiastka A\nWzór sumaryczny\ntlenku pierwiastka A\nna najwyższym stopniu\nutlenienia\nWzór sumaryczny\ntlenku pierwiastka X\nna najwyższym stopniu\nutlenienia\nRównanie reakcji 1.:\nRównanie reakcji 2.:\n1.3.\n0-1-2-\n3\nMCHP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.3. (0-3)\nWymagania egzaminacyjne 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie\ninformacji. Zdający:\n1) pozyskuje i przetwarza informacje\nz różnorodnych źródeł […].\nII. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów.\nZdający:\n5) wykorzystuje wiedzę i dostępne\ninformacje do rozwiązywania problemów\nchemicznych […].\nVII. Systematyka związków nieorganicznych.\nZdający:\n4) opisuje typowe właściwości chemiczne\ntlenków pierwiastków o liczbach atomowych\nod 1 do 20 oraz Cr […], w tym zachowanie\nwobec wody […] i zasad; pisze odpowiednie\nrównania reakcji w formie cząsteczkowej\ni jonowej.\nVIII. Reakcje utleniania i redukcji. Zdający:\n3) na podstawie konfiguracji elektronowej\natomów przewiduje typowe stopnie\nutlenienia pierwiastków;\n4) oblicza stopnie utlenienia pierwiastków\nw […] cząsteczce związku nieorganicznego\n[…].\nZasady oceniania\n3 pkt - poprawne uzupełnienie tabeli i poprawne zapisanie we właściwej formie dwóch\nrównań reakcji.\n2 pkt - poprawne uzupełnienie tabeli i poprawne zapisanie we właściwej formie jednego\nrównania reakcji\nALBO\n2 pkt - brak uzupełnienia tabeli lub błędne uzupełnienie tabeli i poprawne zapisanie dwóch\nrównań reakcji.\n1 pkt - poprawne uzupełnienie tabeli i błędne zapisanie dwóch równań reakcji\nALBO\n2 pkt - błędne uzupełnienie tabeli i poprawne zapisanie jednego równania reakcji.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nWzór sumaryczny\nwodorku pierwiastka A\nWzór sumaryczny\ntlenku pierwiastka A\nna najwyższym stopniu\nutlenienia\nWzór sumaryczny\ntlenku pierwiastka X\nna najwyższym stopniu utlenienia\nAH3 LUB H3A\nALBO\nPH3 LUB H3P\nA4O10 ALBO P4O10\nXO3 ALBO CrO3\nRównanie reakcji 1.: P4O10 + 6H2O → 4H3PO4\nALBO A4O10 + 6H2O → 4H3AO4\nRównanie reakcji 2.: CrO3 + 2OH\n- → CrO4\n2-- + H2O\nALBO XO3 + 2OH\n- → XO4\n2- + H2O\nALBO CrO3 + 2K+ + 2OH\n- → CrO4\n2- + 2K+ + H2O\nALBO XO3 + 2K+ + 2OH\n- → XO4\n2- + 2K+ + H2O\nUwaga: W tabeli wzór tlenku pierwiastka A musi być zapisany w postaci A4O10 lub P4O10.\nW równaniu reakcji tego tlenku z wodą dopuszcza się zapis wzoru tlenku w postaci\nA2O5 albo P2O5.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Wodorek A | Tlenek A (najw. st. utl.) | Tlenek X (najw. st. utl.) |\n| **\\(\\ce{AH3}\\) (lub \\(\\ce{H3A}\\) / \\(\\ce{PH3}\\))** | **\\(\\ce{A4O10}\\) (lub \\(\\ce{P4O10}\\))** | **\\(\\ce{XO3}\\) (lub \\(\\ce{CrO3}\\))** |\n\n**Równanie 1. (cząsteczkowe):**\n\\[\\ce{A4O10 + 6H2O -> 4H3AO4}\\]\nALBO: \\(\\ce{P4O10 + 6H2O -> 4H3PO4}\\)\n\n**Równanie 2. (jonowe):**\n\\[\\ce{CrO3 + 2OH- -> CrO4^{2-} + H2O}\\]\nALBO: \\(\\ce{XO3 + 2OH- -> XO4^{2-} + H2O}\\)\n\n## Sposób 1 - Krok po kroku\n\n**Krok 1: Wzór wodorku A (= PH₃).**\nFosfor w grupie 15 → wartościowość III względem H → \\(\\ce{PH3}\\) (4 atomy: 1 P + 3 H).\n\n**Krok 2: Wzór tlenku A (= P₄O₁₀).**\nNa najwyższym st. ut. P na +V → tlenek empiryczny \\(\\ce{P2O5}\\), rzeczywisty \\(\\ce{P4O10}\\) (14 atomów ✓).\n\n**Krok 3: Wzór tlenku X (= CrO₃).**\nCr na +VI → \\(\\ce{CrO3}\\) (4 atomy: 1+3 ✓).\n\n**Krok 4: Reakcja P₄O₁₀ + woda - kwas trójprotonowy.**\nKwas H₃PO₄ jest 3-protonowy ✓:\n\\[\\ce{P4O10 + 6H2O -> 4H3PO4}\\]\n\n**Krok 5: Reakcja CrO₃ z KOH (forma jonowa).**\nCrO₃ to tlenek kwasowy, KOH = K⁺ + OH⁻. Anion chromianowy: \\(\\ce{CrO4^{2-}}\\).\n\\[\\ce{CrO3 + 2OH- -> CrO4^{2-} + H2O}\\]\n\n## Wzory z karty CKE\n\n📖 **Karta wzorów str. 9 - Stałe dysocjacji kwasów:**\n\\(\\ce{H3PO4}\\): pKa₁ = 2,15 - kwas trójprotonowy ✓.\n\n📖 **Karta wzorów str. 14 - Tabela rozpuszczalności:**\n\\(\\ce{Na2CrO4}\\), \\(\\ce{K2CrO4}\\) - sole dobrze rozpuszczalne.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ Częsty błąd - pomylenie \\(\\ce{P2O5}\\) (empiryczny) z \\(\\ce{P4O10}\\) (rzeczywisty). Klucz CKE WYMAGA \\(\\ce{P4O10}\\) w tabeli, ale w równaniu reakcji DOPUSZCZA \\(\\ce{P2O5}\\) (z odpowiednio dobranymi współczynnikami).\n> ⚠️ Forma jonowa równania 2. → bez K⁺ w produktach, NIE \\(\\ce{K2CrO4}\\) tylko \\(\\ce{CrO4^{2-}}\\).\n> ⚠️ Bilans OH⁻ - potrzebne 2 OH⁻ by utworzyć \\(\\ce{CrO4^{2-}}\\) i woda.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**3 pkt** - poprawne uzupelnienie tabeli i poprawne zapisanie we wlasciwej formie dwoch rownan reakcji.\n**2 pkt** - poprawna tabela + jedno poprawne rownanie ALBO brak/bledna tabela + dwa poprawne rownania.\n**1 pkt** - poprawna tabela + dwa bledne rownania ALBO bledna tabela + jedno poprawne rownanie.\n**0 pkt** - odpowiedz niespelniajaca kryteriow albo brak odpowiedzi.\n\nKlucz CKE: wodorek PH3 (AH3), tlenki P4O10 (A4O10) i CrO3 (XO3); rownanie 1.: P4O10 + 6H2O -> 4H3PO4; rownanie 2.: CrO3 + 2OH- -> CrO4^2- + H2O. W tabeli tlenek A musi byc zapisany jako P4O10/A4O10; w rownaniu z woda dopuszczalny zapis P2O5/A2O5.","image":"img/chemia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-1.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 1.3. (0-3)
Uzupełnij tabelę i napisz równania reakcji:
• w formie cząsteczkowej - tlenku pierwiastka A na najwyższym stopniu utlenienia
z wodą (reakcja 1.)
• w formie jonowej - tlenku pierwiastka X na najwyższym stopniu utlenienia
z wodorotlenkiem potasu (reakcja 2.).
Użyj symboli A i X.
Wzór sumaryczny
wodorku pierwiastka A
Wzór sumaryczny
tlenku pierwiastka A
na najwyższym stopniu
utlenienia
Wzór sumaryczny
tlenku pierwiastka X
na najwyższym stopniu
utlenienia
Równanie reakcji 1.:
Równanie reakcji 2.:
1.3.
0-1-2-
3
MCHP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 1.3. (0-3)
Wymagania egzaminacyjne 2024
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie
informacji. Zdający:

\n
  1. pozyskuje i przetwarza informacje
\n

z różnorodnych źródeł […].
II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej
wiedzy do rozwiązywania problemów.
Zdający:

\n
  1. wykorzystuje wiedzę i dostępne
\n

informacje do rozwiązywania problemów
chemicznych […].
VII. Systematyka związków nieorganicznych.
Zdający:

\n
  1. opisuje typowe właściwości chemiczne
\n

tlenków pierwiastków o liczbach atomowych
od 1 do 20 oraz Cr […], w tym zachowanie
wobec wody […] i zasad; pisze odpowiednie
równania reakcji w formie cząsteczkowej
i jonowej.
VIII. Reakcje utleniania i redukcji. Zdający:

\n
  1. na podstawie konfiguracji elektronowej
\n

atomów przewiduje typowe stopnie
utlenienia pierwiastków;

\n
  1. oblicza stopnie utlenienia pierwiastków
\n

w […] cząsteczce związku nieorganicznego
[…].
Zasady oceniania
3 pkt - poprawne uzupełnienie tabeli i poprawne zapisanie we właściwej formie dwóch
równań reakcji.
2 pkt - poprawne uzupełnienie tabeli i poprawne zapisanie we właściwej formie jednego
równania reakcji
ALBO
2 pkt - brak uzupełnienia tabeli lub błędne uzupełnienie tabeli i poprawne zapisanie dwóch
równań reakcji.
1 pkt - poprawne uzupełnienie tabeli i błędne zapisanie dwóch równań reakcji
ALBO
2 pkt - błędne uzupełnienie tabeli i poprawne zapisanie jednego równania reakcji.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
Wzór sumaryczny
wodorku pierwiastka A
Wzór sumaryczny
tlenku pierwiastka A
na najwyższym stopniu
utlenienia
Wzór sumaryczny
tlenku pierwiastka X
na najwyższym stopniu utlenienia
AH3 LUB H3A
ALBO
PH3 LUB H3P
A4O10 ALBO P4O10
XO3 ALBO CrO3
Równanie reakcji 1.: P4O10 + 6H2O → 4H3PO4
ALBO A4O10 + 6H2O → 4H3AO4
Równanie reakcji 2.: CrO3 + 2OH

\n\n

2-- + H2O
ALBO XO3 + 2OH

\n\n

2- + H2O
ALBO CrO3 + 2K+ + 2OH

\n\n

2- + 2K+ + H2O
ALBO XO3 + 2K+ + 2OH

\n\n

2- + 2K+ + H2O
Uwaga: W tabeli wzór tlenku pierwiastka A musi być zapisany w postaci A4O10 lub P4O10.
W równaniu reakcji tego tlenku z wodą dopuszcza się zapis wzoru tlenku w postaci
A2O5 albo P2O5.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Wodorek A | Tlenek A (najw. st. utl.) | Tlenek X (najw. st. utl.) |
| \\(\\ce{AH3}\\) (lub \\(\\ce{H3A}\\) / \\(\\ce{PH3}\\)) | \\(\\ce{A4O10}\\) (lub \\(\\ce{P4O10}\\)) | \\(\\ce{XO3}\\) (lub \\(\\ce{CrO3}\\)) |

\n

Równanie 1. (cząsteczkowe):
\\[\\ce{A4O10 + 6H2O -> 4H3AO4}\\]
ALBO: \\(\\ce{P4O10 + 6H2O -> 4H3PO4}\\)

\n

Równanie 2. (jonowe):
\\[\\ce{CrO3 + 2OH- -> CrO4^{2-} + H2O}\\]
ALBO: \\(\\ce{XO3 + 2OH- -> XO4^{2-} + H2O}\\)

\n

Sposób 1 - Krok po kroku

\n

Krok 1: Wzór wodorku A (= PH₃).
Fosfor w grupie 15 → wartościowość III względem H → \\(\\ce{PH3}\\) (4 atomy: 1 P + 3 H).

\n

Krok 2: Wzór tlenku A (= P₄O₁₀).
Na najwyższym st. ut. P na +V → tlenek empiryczny \\(\\ce{P2O5}\\), rzeczywisty \\(\\ce{P4O10}\\) (14 atomów ✓).

\n

Krok 3: Wzór tlenku X (= CrO₃).
Cr na +VI → \\(\\ce{CrO3}\\) (4 atomy: 1+3 ✓).

\n

Krok 4: Reakcja P₄O₁₀ + woda - kwas trójprotonowy.
Kwas H₃PO₄ jest 3-protonowy ✓:
\\[\\ce{P4O10 + 6H2O -> 4H3PO4}\\]

\n

Krok 5: Reakcja CrO₃ z KOH (forma jonowa).
CrO₃ to tlenek kwasowy, KOH = K⁺ + OH⁻. Anion chromianowy: \\(\\ce{CrO4^{2-}}\\).
\\[\\ce{CrO3 + 2OH- -> CrO4^{2-} + H2O}\\]

\n

Wzory z karty CKE

\n

📖 Karta wzorów str. 9 - Stałe dysocjacji kwasów:
\\(\\ce{H3PO4}\\): pKa₁ = 2,15 - kwas trójprotonowy ✓.

\n

📖 Karta wzorów str. 14 - Tabela rozpuszczalności:
\\(\\ce{Na2CrO4}\\), \\(\\ce{K2CrO4}\\) - sole dobrze rozpuszczalne.

\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Częsty błąd - pomylenie \\(\\ce{P2O5}\\) (empiryczny) z \\(\\ce{P4O10}\\) (rzeczywisty). Klucz CKE WYMAGA \\(\\ce{P4O10}\\) w tabeli, ale w równaniu reakcji DOPUSZCZA \\(\\ce{P2O5}\\) (z odpowiednio dobranymi współczynnikami).
⚠️ Forma jonowa równania 2. → bez K⁺ w produktach, NIE \\(\\ce{K2CrO4}\\) tylko \\(\\ce{CrO4^{2-}}\\).
⚠️ Bilans OH⁻ - potrzebne 2 OH⁻ by utworzyć \\(\\ce{CrO4^{2-}}\\) i woda.
\n

Schemat oceniania CKE

\n

3 pkt - poprawne uzupelnienie tabeli i poprawne zapisanie we wlasciwej formie dwoch rownan reakcji.
2 pkt - poprawna tabela + jedno poprawne rownanie ALBO brak/bledna tabela + dwa poprawne rownania.
1 pkt - poprawna tabela + dwa bledne rownania ALBO bledna tabela + jedno poprawne rownanie.
0 pkt - odpowiedz niespelniajaca kryteriow albo brak odpowiedzi.

\n

Klucz CKE: wodorek PH3 (AH3), tlenki P4O10 (A4O10) i CrO3 (XO3); rownanie 1.: P4O10 + 6H2O -> 4H3PO4; rownanie 2.: CrO3 + 2OH- -> CrO4^2- + H2O. W tabeli tlenek A musi byc zapisany jako P4O10/A4O10; w rownaniu z woda dopuszczalny zapis P2O5/A2O5.

"}]}