{"id":"chemia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/15","paper_id":"chemia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"15","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (0-1)\nRozstrzygnij, czy główny produkt addycji wody do związku Y w obecności katalizatora\nH3O+ jest taki sam jak główny produkt addycji wody do związku Q prowadzonej w tych\nsamych warunkach. Odpowiedź uzasadnij. W uzasadnieniu odnieś się\ndo konsekwencji różnicy w budowie cząsteczek.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:\nzwiązek X\nzwiązek Y\nzwiązek Q\n15.\n0-1\n14.\n0-1\nMCHP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2024\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie\ninformacji. Zdający:\n1) pozyskuje i przetwarza informacje\nz różnorodnych źródeł […].\nII. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów.\nZdający:\n5) wykorzystuje wiedzę i dostępne\ninformacje do rozwiązywania problemów\nchemicznych […].\nXIII. Węglowodory. Zdający:\n4) opisuje właściwości chemiczne alkenów\nna przykładzie reakcji: […] addycji: […] H2O\n[…]; przewiduje produkty reakcji\nprzyłączenia cząsteczek niesymetrycznych\ndo niesymetrycznych alkenów na podstawie\nreguły Markownikowa (produkty główne\ni uboczne) […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i napisanie poprawnego uzasadnienia odwołującego się do\nkonsekwencji różnicy w budowie cząsteczek.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nRozstrzygnięcie: Nie\nPrzykładowe uzasadnienia:\n• (Zgodnie z regułą Markownikowa) atom wodoru przyłącza się do atomu węgla przy\nwiązaniu podwójnym związanego z większą liczbą atomów wodoru czyli w przypadku\nzwiązku Y - do atomu nr 3, a w przypadku związku Q - do atomu nr 1.\n• Ponieważ (w addycji) atom wodoru przyłącza się do atomu węgla przy wiązaniu\npodwójnym związanego z większą liczbą atomów wodoru, to w reakcji związku Y\npowstanie alkohol III-rzędowy, a związku Q - II-rzędowy.\n• Zgodnie z regułą Markownikowa reakcje zajdą w ten sposób, że głównym produktem\naddycji wody do związku Y będzie 2-metylobutan-2-ol, a do związku Q -\n3-metylobutan-2-ol.\n• (Zgodnie z regułą Markownikowa) grupy -OH przyłączają się do atomu węgla przy\nwiązaniu podwójnym połączonego z mniejszą liczbą atomów wodoru, czyli\nw przypadku alkenu Y powstanie alkohol III-rzędowy, a w przypadku alkenu Q -\nalkohol II-rzędowy.\nUwaga: Jeżeli w uzasadnieniu zdający dokonuje wyłącznie zapisu dwóch równań reakcji\nalbo wyłącznie opisu produktów reakcji, to taką odpowiedź uznaje się za\nniewystarczającą.","solution":"Odpowiedź: Patrz materiał źródłowy CKE — wymaga obliczeń (najczęściej $n = m/M$, $pV = nRT$ dla gazów) lub zapisania równań reakcji.\n\nStrona arkusza CKE z treścia zadania\n\nPo co to umieć\n\nObliczenia stechiometryczne to fundament chemii — od planowania syntez przemysłowych po dawkowanie reagentów w laboratorium. Bez stechiometrii nie ma kontroli wydajności reakcji.\n\nTypowy błąd: Warunki normalne (STP): T = 273 K, p = 1013 hPa, V_m = 22,4 dm³/mol. Pomyłki w przelicznikach jednostek (Pa, hPa, kPa; dm³, m³, cm³).","image":"img/chemia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":"chemia nieorganiczna, związki kompleksowe lub gazy, obliczenia","page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 15. (0-1)<br>Rozstrzygnij, czy główny produkt addycji wody do związku Y w obecności katalizatora<br>H3O+ jest taki sam jak główny produkt addycji wody do związku Q prowadzonej w tych<br>samych warunkach. Odpowiedź uzasadnij. W uzasadnieniu odnieś się<br>do konsekwencji różnicy w budowie cząsteczek.<br>Rozstrzygnięcie:<br>Uzasadnienie:<br>związek X<br>związek Y<br>związek Q<br>15.<br>0-1<br>14.<br>0-1<br>MCHP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 15. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2024<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie<br>informacji. Zdający:</p>\n<ol><li>pozyskuje i przetwarza informacje</li></ol>\n<p>z różnorodnych źródeł […].<br>II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej<br>wiedzy do rozwiązywania problemów.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>wykorzystuje wiedzę i dostępne</li></ol>\n<p>informacje do rozwiązywania problemów<br>chemicznych […].<br>XIII. Węglowodory. Zdający:</p>\n<ol><li>opisuje właściwości chemiczne alkenów</li></ol>\n<p>na przykładzie reakcji: […] addycji: […] H2O<br>[…]; przewiduje produkty reakcji<br>przyłączenia cząsteczek niesymetrycznych<br>do niesymetrycznych alkenów na podstawie<br>reguły Markownikowa (produkty główne<br>i uboczne) […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i napisanie poprawnego uzasadnienia odwołującego się do<br>konsekwencji różnicy w budowie cząsteczek.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>Rozstrzygnięcie: Nie<br>Przykładowe uzasadnienia:<br>• (Zgodnie z regułą Markownikowa) atom wodoru przyłącza się do atomu węgla przy<br>wiązaniu podwójnym związanego z większą liczbą atomów wodoru czyli w przypadku<br>związku Y - do atomu nr 3, a w przypadku związku Q - do atomu nr 1.<br>• Ponieważ (w addycji) atom wodoru przyłącza się do atomu węgla przy wiązaniu<br>podwójnym związanego z większą liczbą atomów wodoru, to w reakcji związku Y<br>powstanie alkohol III-rzędowy, a związku Q - II-rzędowy.<br>• Zgodnie z regułą Markownikowa reakcje zajdą w ten sposób, że głównym produktem<br>addycji wody do związku Y będzie 2-metylobutan-2-ol, a do związku Q -<br>3-metylobutan-2-ol.<br>• (Zgodnie z regułą Markownikowa) grupy -OH przyłączają się do atomu węgla przy<br>wiązaniu podwójnym połączonego z mniejszą liczbą atomów wodoru, czyli<br>w przypadku alkenu Y powstanie alkohol III-rzędowy, a w przypadku alkenu Q -<br>alkohol II-rzędowy.<br>Uwaga: Jeżeli w uzasadnieniu zdający dokonuje wyłącznie zapisu dwóch równań reakcji<br>albo wyłącznie opisu produktów reakcji, to taką odpowiedź uznaje się za<br>niewystarczającą.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: Patrz materiał źródłowy CKE — wymaga obliczeń (najczęściej $n = m/M$, $pV = nRT$ dla gazów) lub zapisania równań reakcji.</p>\n<p>Strona arkusza CKE z treścia zadania</p>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Obliczenia stechiometryczne to fundament chemii — od planowania syntez przemysłowych po dawkowanie reagentów w laboratorium. Bez stechiometrii nie ma kontroli wydajności reakcji.</p>\n<p>Typowy błąd: Warunki normalne (STP): T = 273 K, p = 1013 hPa, V_m = 22,4 dm³/mol. Pomyłki w przelicznikach jednostek (Pa, hPa, kPa; dm³, m³, cm³).</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Rozstrzygnięcie: NIE.</strong></p>\n<p><strong>Uzasadnienie:</strong> Zgodnie z regułą Markownikowa atom H przyłącza się do atomu C wiązania podwójnego mającego WIĘKSZĄ liczbę atomów H. W związku Y (2-metylobut-2-en) atom C2 ma 0 H, a C3 ma 1 H → OH przyłącza się do C2 → powstaje <strong>2-metylobutan-2-ol</strong> (alkohol III-rzędowy). W związku Q (3-metylobut-1-en) atom C1 ma 2 H, a C2 ma 1 H → OH przyłącza się do C2 → powstaje <strong>3-metylobutan-2-ol</strong> (alkohol II-rzędowy). Różne produkty główne.</p>\n<h4>Sposób 1 - Reguła Markownikowa krok po kroku</h4>\n<p><strong>Krok 1: Związek Y - 2-metylobut-2-en.</strong><br>\\[\\ce{H3C-C(CH3)=CH-CH3}\\]</p>\n<ul><li>C2 (z grupą CH₃): 0 H bezpośrednich, 2 podstawniki CH₃</li><li>C3: 1 H, 1 podstawnik CH₃</li></ul>\n<p>Reguła Markownikowa: OH na C MNIEJ uwodornionym (C2) → produkt główny: <strong>2-metylobutan-2-ol</strong> \\(\\ce{(CH3)2C(OH)-CH2-CH3}\\) (alkohol III-rzędowy, Z węglem 4-podstawowym).</p>\n<p><strong>Krok 2: Związek Q - 3-metylobut-1-en.</strong><br>\\[\\ce{H3C-CH(CH3)-CH=CH2}\\]</p>\n<ul><li>C1 (terminalny): 2 H</li><li>C2: 1 H, 1 podstawnik CH(CH₃)CH₃</li></ul>\n<p>Reguła Markownikowa: OH na C MNIEJ uwodornionym (C2) → produkt główny: <strong>3-metylobutan-2-ol</strong> \\(\\ce{(CH3)2CH-CH(OH)-CH3}\\) (alkohol II-rzędowy).</p>\n<p><strong>Krok 3: Porównanie.</strong><br>2-metylobutan-2-ol ≠ 3-metylobutan-2-ol → <strong>różne produkty</strong> ✓</p>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>📖 <strong>Karta wzorów str. 4 - Wzory ogólne alkoholi.</strong></p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ Klucz CKE: 1 pkt = poprawne rozstrzygnięcie + uzasadnienie odwołujące się do REGUŁY MARKOWNIKOWA i RÓŻNICY W BUDOWIE.<br>⚠️ Sama odpowiedź &quot;nie&quot; bez uzasadnienia = 0 pkt.<br>⚠️ Częsty błąd - uzasadnienie jako tylko zapis dwóch równań reakcji bez wyjaśnienia mechanizmu Markownikowa = NIEWYSTARCZAJĄCE.</blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - poprawne rozstrzygniecie (Nie) i napisanie poprawnego uzasadnienia odwolujacego sie do konsekwencji roznicy w budowie czasteczek.<br><strong>0 pkt</strong> - odpowiedz niespelniajaca kryterium albo brak odpowiedzi.</p>\n<p>Uwaga CKE: uzasadnienie zawierajace wylacznie zapis dwoch rownan reakcji albo wylacznie opis produktow uznaje sie za niewystarczajace.</p>"}]}