{"id":"chemia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/16.1","paper_id":"chemia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"16.1","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.1. (0-1)\nJednym z produktów utleniania związku X, Y albo Q jest keton.\nNapisz nazwę systematyczną alkenu, którego jednym z produktów utleniania jest\nketon, i narysuj wzór półstrukturalny (grupowy) tego ketonu.\nNazwa systematyczna alkenu:\nWzór ketonu:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16.1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie\ninformacji. Zdający:\n1) pozyskuje i przetwarza informacje\nz różnorodnych źródeł […].\nII. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów.\nZdający:\n5) wykorzystuje wiedzę i dostępne\ninformacje do rozwiązywania problemów\nchemicznych […].\nXIII. Węglowodory. Zdający:\n1) podaje nazwy systematyczne\nwęglowodorów ([…] alkenu […]) na\npodstawie wzorów […] półstrukturalnych\n(grupowych) […].\nXV. Związki karbonylowe - aldehydy\ni ketony. Zdający:\n2) […] rysuje wzory strukturalne\ni półstrukturalne (grupowe).\nZasady oceniania\n1 pkt - napisanie poprawnej nazwy alkenu i narysowanie poprawnego wzoru ketonu.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nNazwa systematyczna alkenu:\nWzór ketonu:\n2-metylobut-2-en\nC\nH3\nC\nCH3\nO\nALBO\nH3C-CO-CH3","solution":"## Poprawna odpowiedz\n\n| Nazwa systematyczna alkenu | Wzor ketonu |\n| **2-metylobut-2-en** | \\(\\ce{H3C-CO-CH3}\\) (propan-2-on) |\n\n## Sposob 1 - analiza zwiazkow X, Y, Q wzgledem schematu utleniania\n\nZwiazki z informacji do zadan 14.-16.:\n- **X = pent-2-en**: \\(\\ce{CH3-CH=CH-CH2-CH3}\\)\n- **Y = 2-metylobut-2-en**: \\(\\ce{CH3-C(CH3)=CH-CH3}\\)\n- **Q = 3-metylobut-1-en**: \\(\\ce{CH2=CH-CH(CH3)-CH3}\\)\n\nSchemat utleniania \\(\\ce{KMnO4}\\)/\\(\\ce{H+}\\) (z informacji):\n\\[\\ce{R^1-CH=CH-R^2 -> R^1COOH + R^2COOH}\\]\n\\[\\ce{R^1-C(R^2)=CH-R^3 -> R^1COR^2 + R^3COOH}\\]\n\n**Keton powstaje tylko z fragmentu \\(\\ce{R^1-C(R^2)=}\\)** - czyli z atomu wegla wiazania podwojnego, ktory **nie ma wodoru**, lecz dwa podstawniki weglowe. Taki atom wystepuje wylacznie w **zwiazku Y (2-metylobut-2-en)**:\n\n\\[\\ce{CH3-C(CH3)=CH-CH3 ->[\\ce{KMnO4}/\\ce{H+}] CH3-CO-CH3 + CH3COOH}\\]\n\nLewy atom wegla wiazania podwojnego \\(\\ce{C(CH3)}\\) -> daje **keton propan-2-on** \\(\\ce{CH3-CO-CH3}\\); prawy atom \\(\\ce{=CH-CH3}\\) -> daje kwas octowy \\(\\ce{CH3COOH}\\).\n\n- X (pent-2-en): oba atomy \\(\\ce{=CH-}\\) maja H -> dwa kwasy karboksylowe, brak ketonu.\n- Q (3-metylobut-1-en): atom koncowy \\(\\ce{=CH2}\\) -> \\(\\ce{CO2}\\), drugi \\(\\ce{=CH-}\\) ma H -> kwas; brak ketonu.\n\n**Odpowiedz: alken = 2-metylobut-2-en, keton = propan-2-on (\\(\\ce{CH3-CO-CH3}\\)).**\n\n## Typowe pulapki\n\n> Keton powstaje tylko wtedy, gdy atom wegla wiazania podwojnego ma dwa podstawniki weglowe i zaden wodor (fragment \\(\\ce{=CR2}\\)). Atom z jednym H (\\(\\ce{=CHR}\\)) daje kwas karboksylowy, a \\(\\ce{=CH2}\\) - \\(\\ce{CO2}\\).\n> Sprawdz, czy podana nazwa alkenu odpowiada jednemu ze zwiazkow X, Y, Q z informacji - wlasciwy to **2-metylobut-2-en** (zwiazek Y).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - napisanie poprawnej nazwy alkenu (2-metylobut-2-en) i narysowanie poprawnego wzoru ketonu (propan-2-on, H3C-CO-CH3).\n**0 pkt** - odpowiedz niespelniajaca kryterium albo brak odpowiedzi.","image":"img/chemia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-16.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 16.1. (0-1)
Jednym z produktów utleniania związku X, Y albo Q jest keton.
Napisz nazwę systematyczną alkenu, którego jednym z produktów utleniania jest
keton, i narysuj wzór półstrukturalny (grupowy) tego ketonu.
Nazwa systematyczna alkenu:
Wzór ketonu:

","answer_text_html":"

Zadanie 16.1. (0-1)
Wymagania egzaminacyjne 2024
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie
informacji. Zdający:

\n
  1. pozyskuje i przetwarza informacje
\n

z różnorodnych źródeł […].
II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej
wiedzy do rozwiązywania problemów.
Zdający:

\n
  1. wykorzystuje wiedzę i dostępne
\n

informacje do rozwiązywania problemów
chemicznych […].
XIII. Węglowodory. Zdający:

\n
  1. podaje nazwy systematyczne
\n

węglowodorów ([…] alkenu […]) na
podstawie wzorów […] półstrukturalnych
(grupowych) […].
XV. Związki karbonylowe - aldehydy
i ketony. Zdający:

\n
  1. […] rysuje wzory strukturalne
\n

i półstrukturalne (grupowe).
Zasady oceniania
1 pkt - napisanie poprawnej nazwy alkenu i narysowanie poprawnego wzoru ketonu.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Nazwa systematyczna alkenu:
Wzór ketonu:
2-metylobut-2-en
C
H3
C
CH3
O
ALBO
H3C-CO-CH3

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedz

\n

| Nazwa systematyczna alkenu | Wzor ketonu |
| 2-metylobut-2-en | \\(\\ce{H3C-CO-CH3}\\) (propan-2-on) |

\n

Sposob 1 - analiza zwiazkow X, Y, Q wzgledem schematu utleniania

\n

Zwiazki z informacji do zadan 14.-16.:

\n\n

Schemat utleniania \\(\\ce{KMnO4}\\)/\\(\\ce{H+}\\) (z informacji):
\\[\\ce{R^1-CH=CH-R^2 -> R^1COOH + R^2COOH}\\]
\\[\\ce{R^1-C(R^2)=CH-R^3 -> R^1COR^2 + R^3COOH}\\]

\n

Keton powstaje tylko z fragmentu \\(\\ce{R^1-C(R^2)=}\\) - czyli z atomu wegla wiazania podwojnego, ktory nie ma wodoru, lecz dwa podstawniki weglowe. Taki atom wystepuje wylacznie w zwiazku Y (2-metylobut-2-en):

\n

\\[\\ce{CH3-C(CH3)=CH-CH3 ->[\\ce{KMnO4}/\\ce{H+}] CH3-CO-CH3 + CH3COOH}\\]

\n

Lewy atom wegla wiazania podwojnego \\(\\ce{C(CH3)}\\) -> daje keton propan-2-on \\(\\ce{CH3-CO-CH3}\\); prawy atom \\(\\ce{=CH-CH3}\\) -> daje kwas octowy \\(\\ce{CH3COOH}\\).

\n\n

Odpowiedz: alken = 2-metylobut-2-en, keton = propan-2-on (\\(\\ce{CH3-CO-CH3}\\)).

\n

Typowe pulapki

\n
Keton powstaje tylko wtedy, gdy atom wegla wiazania podwojnego ma dwa podstawniki weglowe i zaden wodor (fragment \\(\\ce{=CR2}\\)). Atom z jednym H (\\(\\ce{=CHR}\\)) daje kwas karboksylowy, a \\(\\ce{=CH2}\\) - \\(\\ce{CO2}\\).
Sprawdz, czy podana nazwa alkenu odpowiada jednemu ze zwiazkow X, Y, Q z informacji - wlasciwy to 2-metylobut-2-en (zwiazek Y).
\n

Schemat oceniania CKE

\n

1 pkt - napisanie poprawnej nazwy alkenu (2-metylobut-2-en) i narysowanie poprawnego wzoru ketonu (propan-2-on, H3C-CO-CH3).
0 pkt - odpowiedz niespelniajaca kryterium albo brak odpowiedzi.

"}]}