{"id":"chemia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/2.1","paper_id":"chemia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"2.1","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2.1. (0-1)\nIzotop galu o liczbie masowej równej 72 ulega rozpadowi 𝛽-.\nUzupełnij poniższy schemat. Wpisz symbol pierwiastka, którego izotop powstaje\nw wyniku opisanej przemiany, oraz liczbę masową tego izotopu.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2.1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2024\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów.\nZdający:\n5) wykorzystuje wiedzę i dostępne\ninformacje do rozwiązywania problemów\nchemicznych […].\nI. Atomy, cząsteczki i stechiometria\nchemiczna. Zdający:\n3) pisze równania naturalnych przemian\npromieniotwórczych (α, βŻ) oraz sztucznych\nreakcji jądrowych.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne uzupełnienie schematu.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nRozwiązanie\nGe\n72","solution":"## Poprawna odpowiedź: $^{72}_{32}\\text{Ge}$ (german-72)\n\nW wyniku rozpadu β⁻ izotopu $^{72}_{31}\\text{Ga}$ powstaje izotop **germanu** (Ge) o liczbie masowej **72**.\n\n## Sposób 1 - Bilans liczby masowej i atomowej\n\n**Schemat rozpadu β⁻:**\n\n\\[\n^{72}_{31}\\text{Ga} \\longrightarrow ^{A}_{Z}\\text{X} + ^{0}_{-1}\\text{e} + \\bar{\\nu}_e\n\\]\n\n**Krok 1 - liczba masowa A:**\n\nW rozpadzie β⁻ emitowany jest elektron o masie atomowej = 0. Masa nie zmienia się.\n\n\\[\n72 = A + 0 \\implies A = 72\n\\]\n\n**Krok 2 - liczba atomowa Z:**\n\nElektron ma „ładunek jądrowy\" = -1, więc:\n\n\\[\n31 = Z + (-1) \\implies Z = 32\n\\]\n\n**Krok 3 - identyfikacja pierwiastka:**\n\nElement o \\(Z = 32\\) to **german (Ge)**.\n\nUzupełniony schemat:\n\n\\[\n^{72}_{31}\\text{Ga} \\longrightarrow \\boxed{^{72}_{32}\\text{Ge}} + ^{0}_{-1}\\text{e} + \\bar{\\nu}_e\n\\]\n\n## Sposób 2 - Fizyczne rozumienie β⁻ (weryfikacja)\n\nRozpad β⁻ to przemiana **neutronu w proton** wewnątrz jądra:\n\n\\[\n^{1}_{0}\\text{n} \\longrightarrow ^{1}_{1}\\text{p} + ^{0}_{-1}\\text{e} + \\bar{\\nu}_e\n\\]\n\n- Neutron \"znika\" → zastępuje go proton → **Z rośnie o 1**, a A się nie zmienia (mamy tyle samo nukleonów łącznie).\n- Ga ma \\(Z = 31\\) → po przemianie: \\(Z = 32\\) → to **Ge**.\n- Liczba masowa: 72 = 72 ✓\n\nWynik zgodny z Metodą 1. ✓\n\n## Wzory z karty CKE\n\n📖 **Karta wzorów str. 15 - Układ okresowy pierwiastków:**\nGal \\(\\text{Ga}: Z = 31\\), german \\(\\text{Ge}: Z = 32\\).\nUżyliśmy układu okresowego, żeby na podstawie wyznaczonego \\(Z = 32\\) odczytać symbol pierwiastka - **Ge**.\n\n> W tym zadaniu nie stosujemy wzorów liczbowych z karty - wystarczą zasady zachowania liczby masowej i atomowej oraz układ okresowy.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** W rozpadzie β⁻ liczba atomowa **rośnie** o 1 (nie maleje!). Maleje w β⁺ (pozytonowym). Łatwo pomylić kierunek.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Liczba masowa w rozpadzie β⁻ **nie zmienia się** - elektron emitowany z jądra ma masę ≈ 0 (masę jądrową równą 0). Produkt ma A = 72, nie 71 ani 73.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Schemat w zadaniu często ma kratki na liczbę masową **i** symbol - pamiętaj wpisać **oba**: 72 i Ge. Brak jednej z tych wartości = niepełna odpowiedź = utrata punktu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - poprawne uzupelnienie schematu (72-Ge).\n**0 pkt** - odpowiedz niespelniajaca kryterium albo brak odpowiedzi.","image":"img/chemia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-2.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 2.1. (0-1)<br>Izotop galu o liczbie masowej równej 72 ulega rozpadowi 𝛽-.<br>Uzupełnij poniższy schemat. Wpisz symbol pierwiastka, którego izotop powstaje<br>w wyniku opisanej przemiany, oraz liczbę masową tego izotopu.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 2.1. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2024<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej<br>wiedzy do rozwiązywania problemów.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>wykorzystuje wiedzę i dostępne</li></ol>\n<p>informacje do rozwiązywania problemów<br>chemicznych […].<br>I. Atomy, cząsteczki i stechiometria<br>chemiczna. Zdający:</p>\n<ol><li>pisze równania naturalnych przemian</li></ol>\n<p>promieniotwórczych (α, βŻ) oraz sztucznych<br>reakcji jądrowych.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne uzupełnienie schematu.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Rozwiązanie<br>Ge<br>72</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź: $^{72}_{32}\\text{Ge}$ (german-72)</h4>\n<p>W wyniku rozpadu β⁻ izotopu $^{72}_{31}\\text{Ga}$ powstaje izotop <strong>germanu</strong> (Ge) o liczbie masowej <strong>72</strong>.</p>\n<h4>Sposób 1 - Bilans liczby masowej i atomowej</h4>\n<p><strong>Schemat rozpadu β⁻:</strong></p>\n<p>\\[<br>^{72}<em>{31}\\text{Ga} \\longrightarrow ^{A}</em>{Z}\\text{X} + ^{0}_{-1}\\text{e} + \\bar{\\nu}_e<br>\\]</p>\n<p><strong>Krok 1 - liczba masowa A:</strong></p>\n<p>W rozpadzie β⁻ emitowany jest elektron o masie atomowej = 0. Masa nie zmienia się.</p>\n<p>\\[<br>72 = A + 0 \\implies A = 72<br>\\]</p>\n<p><strong>Krok 2 - liczba atomowa Z:</strong></p>\n<p>Elektron ma „ładunek jądrowy&quot; = -1, więc:</p>\n<p>\\[<br>31 = Z + (-1) \\implies Z = 32<br>\\]</p>\n<p><strong>Krok 3 - identyfikacja pierwiastka:</strong></p>\n<p>Element o \\(Z = 32\\) to <strong>german (Ge)</strong>.</p>\n<p>Uzupełniony schemat:</p>\n<p>\\[<br>^{72}<em>{31}\\text{Ga} \\longrightarrow \\boxed{^{72}</em>{32}\\text{Ge}} + ^{0}_{-1}\\text{e} + \\bar{\\nu}_e<br>\\]</p>\n<h4>Sposób 2 - Fizyczne rozumienie β⁻ (weryfikacja)</h4>\n<p>Rozpad β⁻ to przemiana <strong>neutronu w proton</strong> wewnątrz jądra:</p>\n<p>\\[<br>^{1}<em>{0}\\text{n} \\longrightarrow ^{1}</em>{1}\\text{p} + ^{0}_{-1}\\text{e} + \\bar{\\nu}_e<br>\\]</p>\n<ul><li>Neutron &quot;znika&quot; → zastępuje go proton → <strong>Z rośnie o 1</strong>, a A się nie zmienia (mamy tyle samo nukleonów łącznie).</li><li>Ga ma \\(Z = 31\\) → po przemianie: \\(Z = 32\\) → to <strong>Ge</strong>.</li><li>Liczba masowa: 72 = 72 ✓</li></ul>\n<p>Wynik zgodny z Metodą 1. ✓</p>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>📖 <strong>Karta wzorów str. 15 - Układ okresowy pierwiastków:</strong><br>Gal \\(\\text{Ga}: Z = 31\\), german \\(\\text{Ge}: Z = 32\\).<br>Użyliśmy układu okresowego, żeby na podstawie wyznaczonego \\(Z = 32\\) odczytać symbol pierwiastka - <strong>Ge</strong>.</p>\n<blockquote>W tym zadaniu nie stosujemy wzorów liczbowych z karty - wystarczą zasady zachowania liczby masowej i atomowej oraz układ okresowy.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> W rozpadzie β⁻ liczba atomowa <strong>rośnie</strong> o 1 (nie maleje!). Maleje w β⁺ (pozytonowym). Łatwo pomylić kierunek.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Liczba masowa w rozpadzie β⁻ <strong>nie zmienia się</strong> - elektron emitowany z jądra ma masę ≈ 0 (masę jądrową równą 0). Produkt ma A = 72, nie 71 ani 73.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Schemat w zadaniu często ma kratki na liczbę masową <strong>i</strong> symbol - pamiętaj wpisać <strong>oba</strong>: 72 i Ge. Brak jednej z tych wartości = niepełna odpowiedź = utrata punktu.</blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - poprawne uzupelnienie schematu (72-Ge).<br><strong>0 pkt</strong> - odpowiedz niespelniajaca kryterium albo brak odpowiedzi.</p>"}]}