{"id":"chemia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/20","paper_id":"chemia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"20","points":2,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20.\nPrzemiany katalizowane przez jeden z produktów są nazywane reakcjami\nautokatalitycznymi.\nReakcja jodowania acetonu, prowadzona w roztworze wodnym w obecności jonów\nhydroniowych, przebiega w dwóch etapach:\nO\nC\nC\nH3\nCH3\n+ H3O+\n+ H2O\nwolno\nOH\nC\nC\nH3\nCH2\n+ H3O+\nEtap 1.:\nEtap 2.:\nOH\nC\nC\nH3\nCH2\n+ I2 szybko\nOH\nC\nC\nH3\nCH2I\n+ I\nO\nC\nC\nH3\nCH2I\n+ H3O+\nOH\nC\nC\nH3\nCH2I\n+ H2O\nOH\nC\nC\nH3\nCH3\nW etapie 1. zachodzą powolne przemiany prowadzące do powstania enolu. Etap 2. to\nszybka reakcja enolu z jodem, której produkt przekształca się w jodoaceton.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: Patrz materiał źródłowy CKE — zadanie wymaga analizy mechanizmu reakcji autokatalitycznej. Produktem katalizującym jest H₃O⁺ (powstaje w etapie 2 i przyspiesza etap 1). Etap wolny (limitujący szybkość) to tautomeria keto-enolowa (etap 1).\n\nStrona arkusza CKE z treścia zadania\n\nPo co to umieć\n\nReakcje autokatalityczne to fundament wielu procesów biologicznych (replikacja enzymów, krzepnięcie krwi) i przemysłowych (utlenianie aldehydów). Jodowanie acetonu to klasyczny eksperyment kinetyczny w edukacji.\n\nTypowy błąd: Autokataliza — produkt reakcji przyspiesza tę samą reakcję; po pewnym czasie szybkość rośnie wykładniczo, potem spada (brak substratu). Mylenie z katalizą zwykłą (katalizator z zewnątrz).","image":"img/chemia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-20.webp","solution_image":null,"topics":"chemia organiczna, kataliza, mechanizm reakcji, reakcje autokatalityczne, jodowanie acetonu","page_from":21,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 20.<br>Przemiany katalizowane przez jeden z produktów są nazywane reakcjami<br>autokatalitycznymi.<br>Reakcja jodowania acetonu, prowadzona w roztworze wodnym w obecności jonów<br>hydroniowych, przebiega w dwóch etapach:<br>O<br>C<br>C<br>H3<br>CH3</p>\n<ul><li>H3O+</li><li>H2O</li></ul>\n<p>wolno<br>OH<br>C<br>C<br>H3<br>CH2</p>\n<ul><li>H3O+</li></ul>\n<p>Etap 1.:<br>Etap 2.:<br>OH<br>C<br>C<br>H3<br>CH2</p>\n<ul><li>I2 szybko</li></ul>\n<p>OH<br>C<br>C<br>H3<br>CH2I</p>\n<ul><li>I</li></ul>\n<p>O<br>C<br>C<br>H3<br>CH2I</p>\n<ul><li>H3O+</li></ul>\n<p>OH<br>C<br>C<br>H3<br>CH2I</p>\n<ul><li>H2O</li></ul>\n<p>OH<br>C<br>C<br>H3<br>CH3<br>W etapie 1. zachodzą powolne przemiany prowadzące do powstania enolu. Etap 2. to<br>szybka reakcja enolu z jodem, której produkt przekształca się w jodoaceton.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: Patrz materiał źródłowy CKE — zadanie wymaga analizy mechanizmu reakcji autokatalitycznej. Produktem katalizującym jest H₃O⁺ (powstaje w etapie 2 i przyspiesza etap 1). Etap wolny (limitujący szybkość) to tautomeria keto-enolowa (etap 1).</p>\n<p>Strona arkusza CKE z treścia zadania</p>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Reakcje autokatalityczne to fundament wielu procesów biologicznych (replikacja enzymów, krzepnięcie krwi) i przemysłowych (utlenianie aldehydów). Jodowanie acetonu to klasyczny eksperyment kinetyczny w edukacji.</p>\n<p>Typowy błąd: Autokataliza — produkt reakcji przyspiesza tę samą reakcję; po pewnym czasie szybkość rośnie wykładniczo, potem spada (brak substratu). Mylenie z katalizą zwykłą (katalizator z zewnątrz).</p>"}]}