{"id":"chemia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/1.1","paper_id":"chemia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"1.1","points":2,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.1. (0-2)\nUzupełnij tabelę. Napisz symbole pierwiastków E i X, symbol bloku konfiguracyjnego,\ndo którego należy każdy z pierwiastków, oraz podaj sumaryczną liczbę elektronów\nw podpowłokach walencyjnych.\nSymbol\npierwiastka\nSymbol bloku\nkonfiguracyjnego\nSumaryczna liczba elektronów\nw podpowłokach walencyjnych\nPierwiastek E\nPierwiastek X","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.1. (0-2)\nWymagania określone w podstawie programowej1\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie\ninformacji. Zdający:\n1) pozyskuje i przetwarza informacje\nz różnorodnych źródeł.\nII. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów.\nZdający:\n5) wykorzystuje wiedzę i dostępne\ninformacje do rozwiązywania problemów\nchemicznych […].\nII. Budowa atomu. Zdający:\n2) stosuje zasady rozmieszczania elektronów\nna orbitalach (zakaz Pauliego i regułę Hunda)\nw atomach pierwiastków wieloelektronowych;\n4) określa przynależność pierwiastków do\nbloków konfiguracyjnych: s, p i d układu\nokresowego […].\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli - podanie w odpowiedniej kolejności\nsymboli pierwiastków E i X oraz dla każdego z nich: symbolu bloku konfiguracyjnego\ni sumarycznej liczby elektronów w podpowłokach walencyjnych.\n1 pkt - poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli - podanie symbolu pierwiastka,\nsymbolu bloku konfiguracyjnego i sumarycznej liczby elektronów w podpowłokach\nwalencyjnych\nALBO\n1 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch kolumn tabeli - podanie symboli pierwiastków\ni symboli bloków konfiguracyjnych albo symboli pierwiastków i sumarycznej liczby\nelektronów w podpowłokach walencyjnych.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nSymbol\npierwiastka\nSymbol bloku\nkonfiguracyjnego\nSumaryczna liczba elektronów\nw podpowłokach walencyjnych\nPierwiastek E\nSi LUB krzem\np\n4\nPierwiastek X\nCl LUB chlor\np\n7\n1Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy\nprogramowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia\n(Dz.U. z 2024 r. poz. 1019).\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Tabela: | Pierwiastek | Symbol | Blok | Elektrony walencyjne | |---|---|---|---| | E | **Si** | **p** | **4** (3s² 3p²) | | X | **Cl** | **p** | **7** (3s² 3p⁵) | Uzasadnienie: - **Blok p**: elektrony walencyjne wchodzą do podpowłoki **p** (tak dla Si: 3p², dla Cl: 3p⁵). - **Elektrony walencyjne** = elektrony powłoki najbardziej zewnętrznej (n=3 dla obu): Si ma 2+2=4 (3s²+3p²); Cl ma 2+5=7 (3s²+3p⁵).","image":"img/chemia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-1.1.webp","solution_image":null,"topics":"budowa atomu, konfiguracja elektronowa, liczby kwantowe, układ okresowy, bloki s/p/d","page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 1.1. (0-2)
Uzupełnij tabelę. Napisz symbole pierwiastków E i X, symbol bloku konfiguracyjnego,
do którego należy każdy z pierwiastków, oraz podaj sumaryczną liczbę elektronów
w podpowłokach walencyjnych.
Symbol
pierwiastka
Symbol bloku
konfiguracyjnego
Sumaryczna liczba elektronów
w podpowłokach walencyjnych
Pierwiastek E
Pierwiastek X

","answer_text_html":"

Zadanie 1.1. (0-2)
Wymagania określone w podstawie programowej1
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie
informacji. Zdający:

\n
  1. pozyskuje i przetwarza informacje
\n

z różnorodnych źródeł.
II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej
wiedzy do rozwiązywania problemów.
Zdający:

\n
  1. wykorzystuje wiedzę i dostępne
\n

informacje do rozwiązywania problemów
chemicznych […].
II. Budowa atomu. Zdający:

\n
  1. stosuje zasady rozmieszczania elektronów
\n

na orbitalach (zakaz Pauliego i regułę Hunda)
w atomach pierwiastków wieloelektronowych;

\n
  1. określa przynależność pierwiastków do
\n

bloków konfiguracyjnych: s, p i d układu
okresowego […].
Zasady oceniania
2 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli - podanie w odpowiedniej kolejności
symboli pierwiastków E i X oraz dla każdego z nich: symbolu bloku konfiguracyjnego
i sumarycznej liczby elektronów w podpowłokach walencyjnych.
1 pkt - poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli - podanie symbolu pierwiastka,
symbolu bloku konfiguracyjnego i sumarycznej liczby elektronów w podpowłokach
walencyjnych
ALBO
1 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch kolumn tabeli - podanie symboli pierwiastków
i symboli bloków konfiguracyjnych albo symboli pierwiastków i sumarycznej liczby
elektronów w podpowłokach walencyjnych.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Symbol
pierwiastka
Symbol bloku
konfiguracyjnego
Sumaryczna liczba elektronów
w podpowłokach walencyjnych
Pierwiastek E
Si LUB krzem
p
4
Pierwiastek X
Cl LUB chlor
p
7
1Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy
programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia
(Dz.U. z 2024 r. poz. 1019).
Zasady oceniania rozwiązań zadań

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Tabela: | Pierwiastek | Symbol | Blok | Elektrony walencyjne | |---|---|---|---| | E | Si | p | 4 (3s² 3p²) | | X | Cl | p | 7 (3s² 3p⁵) | Uzasadnienie: - Blok p: elektrony walencyjne wchodzą do podpowłoki p (tak dla Si: 3p², dla Cl: 3p⁵). - Elektrony walencyjne = elektrony powłoki najbardziej zewnętrznej (n=3 dla obu): Si ma 2+2=4 (3s²+3p²); Cl ma 2+5=7 (3s²+3p⁵).

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| | Symbol pierwiastka | Blok konfig. | Liczba elektronów walencyjnych |
| Pierwiastek E | Si (krzem) | p | 4 |
| Pierwiastek X | Cl (chlor) | p | 7 |

\n

Sposób 1 - Identyfikacja przez liczenie orbitali

\n

Krok 1: Pierwiastek E.
Warunki: 8 orbitali zajętych, 6 całkowicie zapełnionych.
Kolejność orbitali (Aufbau): 1s, 2s, 2p (3 orbitale), 3s, 3p (3 orbitale)

\n

6 całkowicie zapełnionych = 1s, 2s, 2p×3, 3s - daje to 12 elektronów.
Pozostałe 2 zajęte orbitale = częściowo zapełnione w 3p (po 1 elektronie zgodnie z regułą Hunda).

\n

Konfiguracja: \\(1s^2\\,2s^2\\,2p^6\\,3s^2\\,3p^2\\) → razem 14 elektronów → \\ce{Si} (Z=14, str. 15 karty wzorów).

\n

Krok 2: Pierwiastek X.
Konfiguracja wzbudzona: 1s² 2s² 2p⁶ 3s¹ 3p³ 3d³ → 17 elektronów → \\ce{Cl} (Z=17).
W stanie podstawowym Cl: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁵.

\n

Krok 3: Bloki i elektrony walencyjne.
Obydwa pierwiastki mają najwyższą podpowłokę typu p → blok p.
Walencyjne (ns + np):

\n\n

Sposób 2 - Weryfikacja przez liczbę atomową

\n

Liczba elektronów w atomie obojętnym = liczba atomowa Z.

\n\n

Układ okresowy (str. 15 karty wzorów) potwierdza: Si w grupie 14 (4 walencyjne), Cl w grupie 17 (7 walencyjnych).

\n

Wzory z karty CKE

\n

📖 Karta wzorów str. 15 - Układ okresowy pierwiastków:

\n\n

Użyliśmy układu okresowego do potwierdzenia tożsamości pierwiastków na podstawie liczby elektronów.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Liczba orbitali ZAJĘTYCH (8) ≠ liczba elektronów. Każdy orbital może mieścić MAX 2 elektrony.
\n
⚠️ Uwaga: Dla pierwiastka X w stanie wzbudzonym jest "X" (chlor), ale BLOK i ELEKTRONY WALENCYJNE określamy ZAWSZE w stanie PODSTAWOWYM (3s² 3p⁵), nie wzbudzonym.
\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd - przypisanie X do bloku d, bo widzimy elektrony 3d w stanie wzbudzonym. Blok określa konfiguracja PODSTAWOWA.
\n

Schemat oceniania CKE

\n

Zadanie za 0-2 pkt.

\n\n

Klucz CKE: E = Si (blok p, 4 elektrony walencyjne), X = Cl (blok p, 7 elektronow walencyjnych).

"}]}