{"id":"chemia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/10.1","paper_id":"chemia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"10.1","points":1,"ptype":"true_false","subject":"chemia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.1. (0-1)\nOceń prawdziwość zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest\nfałszywe.\n1.\nZmniejszenie objętości reaktora w warunkach izotermicznych, przy\nniezmienionej początkowej liczbie moli substratów, skutkuje\nwzrostem szybkości opisanej reakcji.\nP\nF\n2.\nWzrost temperatury w reaktorze w warunkach izobarycznych, przy\nniezmienionej początkowej liczbie moli substratów, skutkuje\nspadkiem szybkości opisanej reakcji.\nP\nF\n0,00\n0,40\n0,80\n1,20\n1,60\n2,00\n2,40\n2,80\n3,20\n3,60\n4,00\n4,40\n4,80\n5,20\n0,00\n0,20\n0,40\n0,60\n0,80\n1,00\n1,20\n1,40\n1,60\n1,80\n2,00\n2,20\n𝒄𝐘𝟐\n10.1.\n0-1\n𝒄𝐗𝟐\nStężenie molowe, mol ∙ dm-3\nSzybkość reakcji, mol ∙ dm-3 ∙ s-1\nMCHP-R0_100","answer":"F","answer_text":"Zadanie 10.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie\ninformacji. Zdający:\n1) […] przetwarza informacje\nz różnorodnych źródeł.\nII. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów.\nZdający:\n5) wykorzystuje wiedzę i dostępne\ninformacje do rozwiązywania problemów\nchemicznych […].\nIV. Kinetyka i statyka chemiczna.\nEnergetyka reakcji chemicznych. Zdający:\n2) przewiduje wpływ: stężenia (ciśnienia)\nsubstratów […] i temperatury na szybkość\nreakcji […];\n6) wykazuje się znajomością i rozumieniem\npojęć: stan równowagi dynamicznej i stała\nrównowagi […];\n8) […] stosuje regułę Le Chateliera-Brauna\n(regułę przekory) do jakościowego\nokreślenia wpływu zmian temperatury […]\ni ciśnienia na układ pozostający w stanie\nrównowagi dynamicznej.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna ocena dwóch zdań.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1.\nZmniejszenie objętości reaktora w warunkach izotermicznych, przy\nniezmienionej początkowej liczbie moli substratów, skutkuje\nwzrostem szybkości opisanej reakcji.\nP\n2.\nWzrost temperatury w reaktorze w warunkach izobarycznych, przy\nniezmienionej początkowej liczbie moli substratów, skutkuje\nspadkiem szybkości opisanej reakcji.\nF","solution":"- 1. Zmniejszenie V w izotermii → wzrost stężeń → wzrost v. **P**. - 2. Wzrost T w izobarii → wzrost stałej k (równanie Arrheniusa) → wzrost v. Stwierdzenie \"spadek\" = **F**.","image":"img/chemia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-10.1.webp","solution_image":null,"topics":"kinetyka chemiczna, równanie kinetyczne, rząd reakcji, stała szybkości, stechiometria","page_from":14,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 10.1. (0-1)
Oceń prawdziwość zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest
fałszywe.
1.
Zmniejszenie objętości reaktora w warunkach izotermicznych, przy
niezmienionej początkowej liczbie moli substratów, skutkuje
wzrostem szybkości opisanej reakcji.
P
F
2.
Wzrost temperatury w reaktorze w warunkach izobarycznych, przy
niezmienionej początkowej liczbie moli substratów, skutkuje
spadkiem szybkości opisanej reakcji.
P
F
0,00
0,40
0,80
1,20
1,60
2,00
2,40
2,80
3,20
3,60
4,00
4,40
4,80
5,20
0,00
0,20
0,40
0,60
0,80
1,00
1,20
1,40
1,60
1,80
2,00
2,20
𝒄𝐘𝟐
10.1.
0-1
𝒄𝐗𝟐
Stężenie molowe, mol ∙ dm-3
Szybkość reakcji, mol ∙ dm-3 ∙ s-1
MCHP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 10.1. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymaganie szczegółowe
I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie
informacji. Zdający:

\n
  1. […] przetwarza informacje
\n

z różnorodnych źródeł.
II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej
wiedzy do rozwiązywania problemów.
Zdający:

\n
  1. wykorzystuje wiedzę i dostępne
\n

informacje do rozwiązywania problemów
chemicznych […].
IV. Kinetyka i statyka chemiczna.
Energetyka reakcji chemicznych. Zdający:

\n
  1. przewiduje wpływ: stężenia (ciśnienia)
\n

substratów […] i temperatury na szybkość
reakcji […];

\n
  1. wykazuje się znajomością i rozumieniem
\n

pojęć: stan równowagi dynamicznej i stała
równowagi […];

\n
  1. […] stosuje regułę Le Chateliera-Brauna
\n

(regułę przekory) do jakościowego
określenia wpływu zmian temperatury […]
i ciśnienia na układ pozostający w stanie
równowagi dynamicznej.
Zasady oceniania
1 pkt - poprawna ocena dwóch zdań.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
1.
Zmniejszenie objętości reaktora w warunkach izotermicznych, przy
niezmienionej początkowej liczbie moli substratów, skutkuje
wzrostem szybkości opisanej reakcji.
P
2.
Wzrost temperatury w reaktorze w warunkach izobarycznych, przy
niezmienionej początkowej liczbie moli substratów, skutkuje
spadkiem szybkości opisanej reakcji.
F

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":""},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Zdanie 1: P (prawda)
Zdanie 2: F (fałsz)

\n

Sposób 1 - Analiza każdego zdania

\n

Zdanie 1: Zmniejszenie V w warunkach izotermicznych → wzrost v.
Zmniejszenie objętości reaktora przy stałej liczbie moli zwiększa stężenia: \\(c = n/V\\) ↑ gdy V ↓.
Z równania kinetycznego \\(v = k \\cdot c_{\\ce{X2}}^{a} \\cdot c_{\\ce{Y2}}^{b}\\): wzrost stężeń → wzrost v. ✓
W warunkach izotermicznych T = const → k = const, więc tylko stężenia wpływają.

\n

Wniosek: PRAWDA.

\n

Zdanie 2: Wzrost T w warunkach izobarycznych → spadek v.
Z równania Arrheniusa: \\(k = A \\cdot e^{-E_a/RT}\\). Wzrost T → wzrost k → wzrost v.

\n

ALE - w warunkach izobarycznych (p = const) i ze wzrostem T, objętość gazu wzrasta (\\(pV = nRT\\), więc V ↑ gdy T ↑ przy p,n = const), co OBNIŻA stężenia.

\n

Konkurujące efekty:

\n\n

DOMINUJE wzrost k - empiryczna reguła: wzrost T zawsze przyspiesza reakcję chemiczną.

\n

Wniosek: FAŁSZ - szybkość rośnie, nie spada.

\n

Sposób 2 - Reguła Arrheniusa (skrót)

\n

W chemii reakcyjnej: wzrost T ZAWSZE przyspiesza reakcję (z bardzo nielicznymi wyjątkami enzymatycznymi). Stwierdzenie 2 sugeruje spadek → fałsz.

\n

Dla zdania 1 - kompresja gazu zawsze zwiększa stężenia → przyspiesza reakcję. Prawda.

\n

Wzory z karty CKE

\n

📖 Karta wzorów str. 17 - Termodynamika/Clapeyron:
\\(pV = nRT\\) - prawo gazu doskonałego, podstawa rozumowania o V w warunkach izobarycznych.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Pułapka 2 jest klasyczna - uczniowie zapominają że w izobarycznych zmiana T → zmiana V → zmiana stężeń. Ale nawet ten efekt NIE wystarczy żeby zniwelować eksponencjalny wzrost k z Arrheniusa.
\n
⚠️ Uwaga: Reakcja w fazie gazowej w zamkniętym reaktorze - V to objętość naczynia, nie cieczy.
\n

Schemat oceniania CKE

\n

Zadanie za 0-1 pkt.

\n"}]}