{"id":"chemia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/25.2","paper_id":"chemia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"25.2","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 25.2. (0-1)\nNapisz wzór półstrukturalny (grupowy) poli(kwasu mlekowego).","answer":null,"answer_text":"Zadanie 25.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie\ninformacji. Zdający:\n1) […] przetwarza informacje\nz różnorodnych źródeł.\nII. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów.\nZdający:\n5) wykorzystuje wiedzę i dostępne\ninformacje do rozwiązywania problemów\nchemicznych […].\nXIII. Węglowodory. Zdający:\n6) […]; rysuje wzór polimeru powstającego\nz monomeru o podanym wzorze lub nazwie\n[…].\nXVI. Kwasy karboksylowe. Zdający:\n8) […] prezentuje informacje o […]\nmożliwości tworzenia […] estrów\nmiędzycząsteczkowych ([…] poliestry) […].\nlustro\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) poli(kwasu mlekowego).\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nCH\nCO\nCH3\nO\nn\nALBO\nC\nCH\nO\nO\nCH3\nn","solution":"Wzór poli(kwasu mlekowego) PLA: Polikondensacja kwasu mlekowego (utrata H₂O między -COOH a -OH następnej cząsteczki): $$n\\,\\text{HO-CH(CH}_3\\text{)-COOH} \\rightarrow \\text{H-[O-CH(CH}_3\\text{)-CO-]}_n\\text{-OH} + (n-1)\\,\\text{H}_2\\text{O}$$ **Wzór półstrukturalny PLA**: $$\\text{H-[O-CH(CH}_3\\text{)-CO-]}_n\\text{-OH}$$ lub równoważnie: $$\\text{[-O-CH(CH}_3\\text{)-CO-]}_n$$ Każdy **mer** = jednostka z **wiązaniem estrowym** (-O-CO-) między dwoma sąsiednimi cząsteczkami kwasu mlekowego.","image":"img/chemia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-25.2.webp","solution_image":null,"topics":"chemia organiczna, kwas mlekowy, enancjomery, PLA, polikondensacja, poliester","page_from":29,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 25.2. (0-1)<br>Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) poli(kwasu mlekowego).</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 25.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie<br>informacji. Zdający:</p>\n<ol><li>[…] przetwarza informacje</li></ol>\n<p>z różnorodnych źródeł.<br>II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej<br>wiedzy do rozwiązywania problemów.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>wykorzystuje wiedzę i dostępne</li></ol>\n<p>informacje do rozwiązywania problemów<br>chemicznych […].<br>XIII. Węglowodory. Zdający:</p>\n<ol><li>[…]; rysuje wzór polimeru powstającego</li></ol>\n<p>z monomeru o podanym wzorze lub nazwie<br>[…].<br>XVI. Kwasy karboksylowe. Zdający:</p>\n<ol><li>[…] prezentuje informacje o […]</li></ol>\n<p>możliwości tworzenia […] estrów<br>międzycząsteczkowych ([…] poliestry) […].<br>lustro<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) poli(kwasu mlekowego).<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>CH<br>CO<br>CH3<br>O<br>n<br>ALBO<br>C<br>CH<br>O<br>O<br>CH3<br>n</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Wzór poli(kwasu mlekowego) PLA: Polikondensacja kwasu mlekowego (utrata H₂O między -COOH a -OH następnej cząsteczki): $$n\\,\\text{HO-CH(CH}_3\\text{)-COOH} \\rightarrow \\text{H-[O-CH(CH}_3\\text{)-CO-]}_n\\text{-OH} + (n-1)\\,\\text{H}_2\\text{O}$$ <strong>Wzór półstrukturalny PLA</strong>: $$\\text{H-[O-CH(CH}_3\\text{)-CO-]}_n\\text{-OH}$$ lub równoważnie: $$\\text{[-O-CH(CH}_3\\text{)-CO-]}_n$$ Każdy <strong>mer</strong> = jednostka z <strong>wiązaniem estrowym</strong> (-O-CO-) między dwoma sąsiednimi cząsteczkami kwasu mlekowego.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>$$\\left[-\\text{CH(CH}_3\\text{)}-\\text{COO}-\\right]_n$$</p>\n<h4>Sposób 1 - od monomeru do polimeru (polikondensacja)</h4>\n<p><strong>Krok 1: Zidentyfikuj monomer - kwas mlekowy</strong></p>\n<p>Kwas mlekowy (kwas 2-hydroksypropanowy) ma wzór półstrukturalny:</p>\n<p>\\[\\ce{CH3-CH(OH)-COOH}\\]</p>\n<p>Jest to związek dwufunkcyjny: ma zarówno grupę \\(\\text{-OH}\\) (alkoholową), jak i \\(\\text{-COOH}\\) (karboksylową).</p>\n<p><strong>Krok 2: Zrozum mechanizm polimeryzacji</strong></p>\n<p>PLA tworzy się w reakcji <strong>polikondensacji</strong> (estryfikacji): grupa \\(\\text{-OH}\\) jednej cząsteczki kwasu mlekowego reaguje z grupą \\(\\text{-COOH}\\) następnej cząsteczki, odszczepiając wodę:</p>\n<p>\\[\\ce{CH3-CH(OH)-COOH + HO-CH(CH3)-COOH -&gt; CH3-CH(OH)-COO-CH(CH3)-COOH + H2O}\\]</p>\n<p>Proces powtarza się \\(n\\) razy, tworząc długi łańcuch poliestru.</p>\n<p><strong>Krok 3: Wypisz powtarzającą się jednostkę</strong></p>\n<p>Każda jednostka monomeryczna traci cząsteczkę wody (jeden \\(\\text{-H}\\) z \\(\\text{-OH}\\) i jedną grupę \\(\\text{-OH}\\) z \\(\\text{-COOH}\\)), dając jednostkę powtarzalną:</p>\n<p>\\[-\\text{CH(CH}_3)-\\text{COO}-\\]</p>\n<p><strong>Krok 4: Zapisz wzór polimeru</strong></p>\n<p>Zamykamy jednostkę w nawiasie kwadratowym z indeksem \\(n\\):</p>\n<p>$$\\boxed{\\left[-\\text{CH(CH}_3\\text{)}-\\text{COO}-\\right]_n}$$</p>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez analizę grup funkcyjnych</h4>\n<p>Sprawdź, że wzór jest poprawny:</p>\n<ol><li><strong>Liczba atomów węgla</strong> - monomer \\(\\ce{CH3-CH(OH)-COOH}\\) ma 3 atomy C → jednostka \\(-\\text{CH(CH}_3)-\\text{COO}-\\) ma <strong>3 atomy C</strong> ✓</li><li><strong>Wiązanie estrowe</strong> - fragment \\(\\text{-COO-}\\) to właśnie wiązanie estrowe \\(\\text{-CO-O-}\\), powstałe z \\(\\text{-COOH}\\) i \\(\\text{-OH}\\) ✓</li><li><strong>Bilanss wodoru</strong> - monomer \\(\\ce{C3H6O3}\\), po odszczepieniu \\(\\ce{H2O}\\) jednostka ma wzór sumaryczny \\(\\ce{C3H4O2}\\), co odpowiada \\(-\\text{CH(CH}_3)-\\text{COO}-\\) ✓</li></ol>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>📖 <strong>Karta wzorów str. 4 - Kwasy organiczne:</strong><br>Kwas mlekowy (2-hydroksypropanowy): \\(\\ce{CH3-CH(OH)-COOH}\\)<br>Wzór monomeru odczytujemy bezpośrednio z karty - warto zaznaczyć tę pozycję przed egzaminem.</p>\n<p>W tym zadaniu nie obliczamy nic numerycznie - karta służy wyłącznie jako źródło wzoru monomeru.</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie pisz \\(\\left[-\\text{CH}_2-\\text{COO}-\\right]_n\\) - to byłby polimer kwasu glikolowego (bez grupy \\(\\text{-CH}_3\\)). Kwas mlekowy ma dodatkową grupę metylową na \\(\\alpha\\)-węglu!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie mylić kierunku wiązania estrowego: jednostka to \\(\\text{-CH(CH}<em>3)-\\underbrace{\\text{CO}-\\text{O}}</em>{\\text{wiązanie estrowe}}-\\), NIE \\(\\text{-O-CO-CH(CH}_3)-\\). Oba zapisy są formalnie równoważne (to kwestia &quot;cięcia&quot; łańcucha), ale na maturze akceptuj obydwa - upewnij się tylko, że atom \\(\\text{O}\\) i \\(\\text{CO}\\) są bezpośrednio obok siebie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie pomyl polimeryzacji addycyjnej z polikondensacją. Przy addycji (np. polietylen) nie odszczepia się żadna cząsteczka uboczna. Tu odszczepia się \\(\\ce{H2O}\\) - to klasyczna polikondensacja, bo monomer jest dwufunkcyjny.</blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p>Zadanie za 0-1 pkt.</p>\n<ul><li><strong>1 pkt</strong> - poprawne napisanie wzoru polstrukturalnego (grupowego) poli(kwasu mlekowego): [-O-CH(CH3)-CO-]n albo [-O-CO-CH(CH3)-]n.</li><li><strong>0 pkt</strong> - odpowiedz niespelniajaca kryterium albo brak odpowiedzi.</li></ul>"}]}