{"id":"chemia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/27.2","paper_id":"chemia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"27.2","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27.2. (0-1)\nWe wzorze cząsteczki oktopaminy literami A-C zaznaczono wybrane fragmenty jej struktury.\nO\nH\nCH\nCH2\nOH\nNH2\nA\nC\nB\nW temperaturze 25 ᵒC przeprowadzono doświadczenie. Do dwóch probówek zawierających\noktopaminę wprowadzono: do jednej rozcieńczony kwas solny, a do drugiej wodny roztwór\nchlorku żelaza(III).\nUzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.\nRozcieńczony kwas solny uległ reakcji z fragmentem struktury oktopaminy oznaczonym literą\n(A / B / C).\nFragment struktury oktopaminy oznaczony literą A (uległ / nie uległ) reakcji z chlorkiem\nżelaza(III).\n27.2.\n0-1\n27.1.\n0-1\nMCHP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 27.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie\ninformacji. Zdający:\n1) […] przetwarza informacje\nz różnorodnych źródeł […].\nII. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów.\nZdający:\n4) wskazuje na związek między\nwłaściwościami substancji a ich budową\nchemiczną;\n5) wykorzystuje wiedzę i dostępne\ninformacje do rozwiązywania problemów\nchemicznych […].\nXIV. Hydroksylowe pochodne węglowodorów\n- alkohole i fenole. Zdający:\n6) opisuje właściwości chemiczne fenoli na\npodstawie reakcji z: sodem, wodorotlenkiem\nsodu, bromem, kwasem azotowym(V); pisze\nodpowiednie równania reakcji dla benzenolu\n(fenolu, hydroksybenzenu) i jego\npochodnych; projektuje i przeprowadza\ndoświadczenie, którego przebieg pozwoli\nodróżnić alkohol od fenolu; na podstawie\nwyników doświadczenia klasyfikuje\nsubstancję do alkoholi lub fenoli.\nXVIII. Związki organiczne zawierające azot.\nZdający:\n4) porównuje i wyjaśnia przyczynę\nzasadowych właściwości […] amin; pisze\nodpowiednie równania reakcji.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch zdań.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nRozwiązanie\nRozcieńczony kwas solny uległ reakcji z fragmentem struktury oktopaminy oznaczonym literą\n(A / B / C).\nFragment struktury oktopaminy oznaczony literą A (uległ / nie uległ) reakcji z chlorkem\nżelaza(III).","solution":"**Rozcieńczony HCl reaguje z fragmentem B** (grupa aminowa -NH₂). Reakcja: -NH₂ + HCl → -NH₃⁺Cl⁻ (chlorowodorek aminy, sól rozpuszczalna). Aminy są **zasadami Brønsteda** (przyjmują H⁺) → reagują z kwasami silnymi jak HCl. **Fragment A UŁEGŁ reakcji z FeCl₃**. Reakcja: **fenole** (-OH na pierścieniu aromatycznym) + FeCl₃ → fioletowy/niebieski kompleks Fe³⁺-fenolan: - 6 ArOH + Fe³⁺ → [Fe(OAr)₆]³⁻ + 6 H⁺ (lub uproszczony Fe(OAr)₃). - Charakterystyczna **fioletowo-zielona** barwa = klasyczna **próba fenoli z FeCl₃**. Alkohole (fragment C) i aminy (fragment B) **NIE reagują** z FeCl₃ w taki sposób.","image":"img/chemia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-27.2.webp","solution_image":null,"topics":"chemia organiczna, oktopamina, fenole, aminy, alkohole, FeCl3, deaminacja, HNO2","page_from":30,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 27.2. (0-1)
We wzorze cząsteczki oktopaminy literami A-C zaznaczono wybrane fragmenty jej struktury.
O
H
CH
CH2
OH
NH2
A
C
B
W temperaturze 25 ᵒC przeprowadzono doświadczenie. Do dwóch probówek zawierających
oktopaminę wprowadzono: do jednej rozcieńczony kwas solny, a do drugiej wodny roztwór
chlorku żelaza(III).
Uzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.
Rozcieńczony kwas solny uległ reakcji z fragmentem struktury oktopaminy oznaczonym literą
(A / B / C).
Fragment struktury oktopaminy oznaczony literą A (uległ / nie uległ) reakcji z chlorkiem
żelaza(III).
27.2.
0-1
27.1.
0-1
MCHP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 27.2. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie
informacji. Zdający:

\n
  1. […] przetwarza informacje
\n

z różnorodnych źródeł […].
II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej
wiedzy do rozwiązywania problemów.
Zdający:

\n
  1. wskazuje na związek między
\n

właściwościami substancji a ich budową
chemiczną;

\n
  1. wykorzystuje wiedzę i dostępne
\n

informacje do rozwiązywania problemów
chemicznych […].
XIV. Hydroksylowe pochodne węglowodorów

\n\n
  1. opisuje właściwości chemiczne fenoli na
\n

podstawie reakcji z: sodem, wodorotlenkiem
sodu, bromem, kwasem azotowym(V); pisze
odpowiednie równania reakcji dla benzenolu
(fenolu, hydroksybenzenu) i jego
pochodnych; projektuje i przeprowadza
doświadczenie, którego przebieg pozwoli
odróżnić alkohol od fenolu; na podstawie
wyników doświadczenia klasyfikuje
substancję do alkoholi lub fenoli.
XVIII. Związki organiczne zawierające azot.
Zdający:

\n
  1. porównuje i wyjaśnia przyczynę
\n

zasadowych właściwości […] amin; pisze
odpowiednie równania reakcji.
Zasady oceniania
1 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Zasady oceniania rozwiązań zadań
Rozwiązanie
Rozcieńczony kwas solny uległ reakcji z fragmentem struktury oktopaminy oznaczonym literą
(A / B / C).
Fragment struktury oktopaminy oznaczony literą A (uległ / nie uległ) reakcji z chlorkem
żelaza(III).

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Rozcieńczony HCl reaguje z fragmentem B (grupa aminowa -NH₂). Reakcja: -NH₂ + HCl → -NH₃⁺Cl⁻ (chlorowodorek aminy, sól rozpuszczalna). Aminy są zasadami Brønsteda (przyjmują H⁺) → reagują z kwasami silnymi jak HCl. Fragment A UŁEGŁ reakcji z FeCl₃. Reakcja: fenole (-OH na pierścieniu aromatycznym) + FeCl₃ → fioletowy/niebieski kompleks Fe³⁺-fenolan: - 6 ArOH + Fe³⁺ → [Fe(OAr)₆]³⁻ + 6 H⁺ (lub uproszczony Fe(OAr)₃). - Charakterystyczna fioletowo-zielona barwa = klasyczna próba fenoli z FeCl₃. Alkohole (fragment C) i aminy (fragment B) NIE reagują z FeCl₃ w taki sposób.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n\n

Sposób 1 - Analiza chemiczna każdego fragmentu

\n

Krok 1: Reakcja z HCl (kwas).
HCl jest kwasem - reaguje z ZASADAMI organicznymi. Aminy mają pary elektronowe na N i są zasadami Brønsteda:
\\[\\ce{R-NH2 + HCl -> R-NH3+Cl-}\\]

\n

Fragment B = grupa \\(\\ce{-CH2-NH2}\\) (amina pierwszorzędowa) → REAGUJE z HCl.

\n\n

Krok 2: Reakcja z FeCl₃.
FeCl₃ daje CHARAKTERYSTYCZNĄ barwę z FENOLAMI (od fioletu do zielonego, kompleks żelazowo-fenolanowy):
\\[\\ce{Ar-OH + FeCl3 -> [Fe(O-Ar)6]^{3-} (kolor)}\\]

\n

Fragment A = OH bezpośrednio na pierścieniu aromatycznym → TO JEST FENOL → REAGUJE z FeCl₃ (barwa).

\n\n

Wzory z karty CKE

\n

Nie używamy konkretnych wartości - to identyfikacja grup funkcyjnych przez próby chemiczne.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Klucz CKE: 1 pkt = oba poprawne. Jedno błędne = 0 pkt.
\n
⚠️ Uwaga: Próba FeCl₃ jest charakterystyczna dla FENOLI, NIE dla alkoholi alifatycznych - to klucz odróżniający te grupy.
\n
⚠️ Uwaga: Aminy alifatyczne (jak fragment B) są zasadami i reagują z HCl. Aminy aromatyczne (np. anilina) są słabszymi zasadami, ale też reagują.
\n

Schemat oceniania CKE

\n

Zadanie za 0-1 pkt.

\n"}]}