{"id":"chemia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/3.1","paper_id":"chemia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"3.1","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.1. (0-1)\nNapisz w formie cząsteczkowej równanie opisanej reakcji tlenku jodu(V) z wodą.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów.\nZdający:\n4) wskazuje na związek między\nwłaściwościami substancji a ich budową\nchemiczną;\n7) wykonuje obliczenia dotyczące praw\nchemicznych.\nVII. Systematyka związków\nnieorganicznych. Zdający:\n4) opisuje typowe właściwości chemiczne\ntlenków pierwiastków […], w tym\nzachowanie wobec wody […]; pisze\nodpowiednie równania reakcji w formie\ncząsteczkowej […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nI2O5 + H2O → 2HIO3","solution":"**I₂O₅ + H₂O → 2 HIO₃** **Uzasadnienie**: - I₂O₅ to **bezwodnik kwasowy** (tlenek niemetalu na wyższym stopniu utlenienia). - Reakcja z wodą = **hydratacja** tlenku → **kwas tlenowy**. - \"Jednoprotonowy\" → **kwas jodowy(V)** HIO₃ (jeden H w cząsteczce). - Stopień utlenienia jodu w I₂O₅ = +5 (2I + 5·(-2) = 0 → I = +5). W HIO₃ też +5 (1 + I + 3·(-2) = 0 → I = +5). **Brak zmiany stopnia utlenienia** = reakcja **NIE redoks**, tylko kwasowo-zasadowa. - Bilans: I: 2 = 2 ✓, O: 5+1 = 6 = 2·3 ✓, H: 2 = 2·1 ✓.","image":"img/chemia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-3.1.webp","solution_image":null,"topics":"chemia nieorganiczna, tlenki, kwasy tlenowe, reakcja redoks, tlenek jodu(V), tlenek węgla","page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 3.1. (0-1)
Napisz w formie cząsteczkowej równanie opisanej reakcji tlenku jodu(V) z wodą.

","answer_text_html":"

Zadanie 3.1. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymaganie szczegółowe
II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej
wiedzy do rozwiązywania problemów.
Zdający:

\n
  1. wskazuje na związek między
\n

właściwościami substancji a ich budową
chemiczną;

\n
  1. wykonuje obliczenia dotyczące praw
\n

chemicznych.
VII. Systematyka związków
nieorganicznych. Zdający:

\n
  1. opisuje typowe właściwości chemiczne
\n

tlenków pierwiastków […], w tym
zachowanie wobec wody […]; pisze
odpowiednie równania reakcji w formie
cząsteczkowej […].
Zasady oceniania
1 pkt - poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
I2O5 + H2O → 2HIO3

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

I₂O₅ + H₂O → 2 HIO₃ Uzasadnienie: - I₂O₅ to bezwodnik kwasowy (tlenek niemetalu na wyższym stopniu utlenienia). - Reakcja z wodą = hydratacja tlenku → kwas tlenowy. - "Jednoprotonowy" → kwas jodowy(V) HIO₃ (jeden H w cząsteczce). - Stopień utlenienia jodu w I₂O₅ = +5 (2I + 5·(-2) = 0 → I = +5). W HIO₃ też +5 (1 + I + 3·(-2) = 0 → I = +5). Brak zmiany stopnia utlenienia = reakcja NIE redoks, tylko kwasowo-zasadowa. - Bilans: I: 2 = 2 ✓, O: 5+1 = 6 = 2·3 ✓, H: 2 = 2·1 ✓.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

\\[\\ce{I2O5 + H2O -> 2HIO3}\\]

\n

Sposób 1 - Identyfikacja produktu

\n

Krok 1: Wzór tlenku jodu(V).
Jod na +V → wzór \\ce{I2O5}.
Sprawdzenie ładunku: 2·(+5) + 5·(-2) = +10 - 10 = 0 ✓

\n

Krok 2: Produkt = jednoprotonowy kwas tlenowy jodu(V).
"Jednoprotonowy" = jeden atom H w cząsteczce. Stopień utlenienia jodu w produkcie ten sam co w \\ce{I2O5}, czyli +5.
To kwas jodowy(V): \\ce{HIO3}.
Sprawdzenie ładunku w HIO₃: +1 + (+5) + 3·(-2) = +1 + 5 - 6 = 0 ✓

\n

Krok 3: Bilans równania.
Surowy szkielet: \\(\\ce{I2O5 + H2O -> HIO3}\\)
Po lewej: 2 I, 6 O, 2 H. Po prawej musi być też 2 I → współczynnik 2 przy HIO₃:
\\[\\ce{I2O5 + H2O -> 2HIO3}\\]
Sprawdzenie: 2I=2I ✓, 5+1=6 O = 2·3=6 O ✓, 2H=2H ✓

\n

Sposób 2 - Schemat ogólny tlenek + woda

\n

Reakcja tlenku kwasowego z wodą daje kwas tlenowy bez zmiany stopnia utlenienia pierwiastka centralnego:
\\[\\text{tlenek kwasowy} + \\ce{H2O} \\rightarrow \\text{kwas tlenowy}\\]

\n

Analogie z karty wzorów (str. 9):

\n\n

Nasz przypadek: \\(\\ce{I2O5 + H2O -> 2HIO3}\\) (kwas jodowy(V)) - analogia z \\ce{N2O5}.

\n

Wzory z karty CKE

\n

📖 Karta wzorów str. 9 - Stałe dysocjacji kwasów (jako referencja typów):
Kwas \\ce{HNO3} (analogiczny - azotowy V), \\ce{H2SO4} (siarkowy VI). Pokazują wzorzec budowy kwasów tlenowych.

\n

📖 Karta wzorów str. 15 - Układ okresowy:
Jod (Z=53) - VI grupa, niemetal - typowo tworzy tlenki kwasowe.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd - \\ce{IO} (zła wartościowość) lub \\ce{HIO} (niewłaściwy stopień utlenienia). Pamiętaj: tlenek jodu(V) → kwas, w którym jod też jest na +5 → \\ce{HIO3}.
\n
⚠️ Uwaga: Zapomnienie współczynnika 2 przed \\ce{HIO3} - błąd bilansu (2 atomy jodu po lewej, 1 po prawej).
\n

Schemat oceniania CKE

\n

Zadanie za 0-1 pkt.

\n"}]}