{"id":"chemia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/3.2","paper_id":"chemia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"3.2","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.2. (0-1)\nPrzeprowadzono doświadczenie. W kolbie ustawionej pod wyciągiem umieszczono tlenek\njodu(V), a następnie wprowadzono do niej tlenek węgla(II) i szczelnie ją zamknięto. Wygląd\nzawartości kolby, w której zachodzi reakcja utleniania-redukcji, przedstawiono na zdjęciu.\nNapisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji tlenku jodu(V) z tlenkiem węgla(II).\n3.2.\n0-1\n3.1.\n0-1\nMCHP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów.\nZdający:\n1) opisuje właściwości substancji i wyjaśnia\nprzebieg procesów chemicznych.\nIII. Opanowanie czynności praktycznych.\nZdający:\n2) projektuje […] doświadczenia chemiczne\n[…], formułuje wnioski […].\nVIII. Reakcje utleniania i redukcji. Zdający:\n5) stosuje zasady bilansu elektronowo-\n-jonowego - dobiera współczynniki\nstechiometryczne w schematach reakcji\nutleniania-redukcji (w formie cząsteczkowej\ni jonowej).\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nI2O5 + 5CO → I2 + 5CO2","solution":"**I₂O₅ + 5 CO → I₂ + 5 CO₂** **Mechanizm — reakcja redoks**: - I₂O₅: jod ma stopień utlenienia +5. - CO: węgiel ma stopień utlenienia +2. - Produkty: I₂ (jod = 0), CO₂ (węgiel = +4). - **Jod się REDUKUJE** (+5 → 0): I₂O₅ to **utleniacz**. Każdy I przyjmuje 5 e: 2 I × 5 e = 10 e. - **Węgiel się UTLENIA** (+2 → +4): CO to **reduktor**. Każdy C oddaje 2 e: 5 C × 2 e = 10 e ✓ (bilans elektronów). **Bilans atomowy**: - I: 2 (lewo) = 2 (prawo) ✓. - C: 5 (lewo) = 5 (prawo) ✓. - O: 5 + 5 = 10 (lewo) = 10 (prawo, 5·2) ✓. **Obserwacja**: w kolbie po reakcji **fioletowy** jod stały (I₂ ma fioletowo-czarne kryształy / fioletowe pary) — to zgadza się z fotografią. **Zastosowanie**: oznaczanie **CO w powietrzu**: ilość uwolnionego I₂ (mierzona miareczkowaniem tiosiarczanem sodu) = miara stężenia CO. Klasyczna metoda **iodometryczna**.","image":"img/chemia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-3.2.webp","solution_image":null,"topics":"chemia nieorganiczna, tlenki, kwasy tlenowe, reakcja redoks, tlenek jodu(V), tlenek węgla","page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 3.2. (0-1)
Przeprowadzono doświadczenie. W kolbie ustawionej pod wyciągiem umieszczono tlenek
jodu(V), a następnie wprowadzono do niej tlenek węgla(II) i szczelnie ją zamknięto. Wygląd
zawartości kolby, w której zachodzi reakcja utleniania-redukcji, przedstawiono na zdjęciu.
Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji tlenku jodu(V) z tlenkiem węgla(II).
3.2.
0-1
3.1.
0-1
MCHP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 3.2. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymaganie szczegółowe
II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej
wiedzy do rozwiązywania problemów.
Zdający:

\n
  1. opisuje właściwości substancji i wyjaśnia
\n

przebieg procesów chemicznych.
III. Opanowanie czynności praktycznych.
Zdający:

\n
  1. projektuje […] doświadczenia chemiczne
\n

[…], formułuje wnioski […].
VIII. Reakcje utleniania i redukcji. Zdający:

\n
  1. stosuje zasady bilansu elektronowo-
\n

-jonowego - dobiera współczynniki
stechiometryczne w schematach reakcji
utleniania-redukcji (w formie cząsteczkowej
i jonowej).
Zasady oceniania
1 pkt - poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
I2O5 + 5CO → I2 + 5CO2

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

I₂O₅ + 5 CO → I₂ + 5 CO₂ Mechanizm — reakcja redoks: - I₂O₅: jod ma stopień utlenienia +5. - CO: węgiel ma stopień utlenienia +2. - Produkty: I₂ (jod = 0), CO₂ (węgiel = +4). - Jod się REDUKUJE (+5 → 0): I₂O₅ to utleniacz. Każdy I przyjmuje 5 e: 2 I × 5 e = 10 e. - Węgiel się UTLENIA (+2 → +4): CO to reduktor. Każdy C oddaje 2 e: 5 C × 2 e = 10 e ✓ (bilans elektronów). Bilans atomowy: - I: 2 (lewo) = 2 (prawo) ✓. - C: 5 (lewo) = 5 (prawo) ✓. - O: 5 + 5 = 10 (lewo) = 10 (prawo, 5·2) ✓. Obserwacja: w kolbie po reakcji fioletowy jod stały (I₂ ma fioletowo-czarne kryształy / fioletowe pary) — to zgadza się z fotografią. Zastosowanie: oznaczanie CO w powietrzu: ilość uwolnionego I₂ (mierzona miareczkowaniem tiosiarczanem sodu) = miara stężenia CO. Klasyczna metoda iodometryczna.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

\\[\\ce{I2O5 + 5CO -> I2 + 5CO2}\\]

\n

Sposób 1 - Bilans elektronowy (redoks)

\n

Krok 1: Stopnie utlenienia.
Substraty:

\n\n

Produkty:

\n\n

Krok 2: Identyfikacja zmian (utleniacz/reduktor).

\n\n

Fioletowy kolor pary potwierdza powstawanie \\ce{I2} (gazowy jod).

\n

Krok 3: Bilans elektronowy.
Najmniejsza wspólna wielokrotność liczby elektronów: \\(\\text{NWW}(2 \\cdot 5,\\, 2) = 10\\).
(Mamy 2 atomy I w \\ce{I2O5} → 2·5 = 10 elektronów potrzebnych. Każdy CO daje 2 elektrony → potrzeba 5 CO.)

\n

\\[2 \\ce{I^{+5}} + 10 e^- \\rightarrow \\ce{I2^0}\\]
\\[5 \\ce{C^{+2}} \\rightarrow 5 \\ce{C^{+4}} + 10 e^-\\]

\n

Krok 4: Złożenie równania.
\\[\\ce{I2O5 + 5CO -> I2 + 5CO2}\\]
Sprawdzenie atomów: 2I=2I ✓, 5+5=10 O = 5·2=10 O ✓, 5C=5C ✓

\n

Sposób 2 - Bilans atomowy + intuicja

\n

Wiemy że jod się redukuje (przechodzi na 0 w \\ce{I2}), a CO się utlenia do \\ce{CO2}. Każdy CO niesie ze sobą 1 atom O.

\n

\\ce{I2O5} oddaje 5 atomów tlenu. Każdy CO przyjmuje 1 atom O i staje się \\ce{CO2} → potrzebne 5 cząsteczek CO.

\n

Stąd od razu: \\(\\ce{I2O5 + 5CO -> I2 + 5CO2}\\)

\n

Wzory z karty CKE

\n

📖 Karta wzorów str. 12 - Potencjał standardowy redukcji:
\\(E°(\\ce{I2/I-}) = +0{,}536 \\text{ V}\\), \\(E°(\\ce{CO2/CO}) = -0{,}199 \\text{ V}\\).
Różnica potencjałów dodatnia → reakcja redoks może zachodzić samorzutnie. \\ce{I2O5} jest silniejszym utleniaczem niż \\ce{CO2}, więc utlenia CO.

\n

📖 Karta wzorów str. 13 - Standardowa entalpia tworzenia:
\\(\\Delta H°_t(\\ce{CO}) = -110{,}5 \\text{ kJ/mol}\\), \\(\\Delta H°_t(\\ce{CO2}) = -393{,}5 \\text{ kJ/mol}\\) - reakcja silnie egzotermiczna (CO₂ jest znacznie bardziej stabilne).

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd - pominięcie współczynnika 5 przed CO i CO₂. Bilans atomowy O wymusza ich liczbę.
\n
⚠️ Uwaga: \\ce{I2O5} jest TLENKIEM KWASOWYM ale tu występuje jako UTLENIACZ - to dwie różne właściwości. W kontakcie z reduktorem (CO) priorytetowa jest jego rola utleniacza.
\n

Schemat oceniania CKE

\n

Zadanie za 0-1 pkt.

\n"}]}