{"id":"chemia-2026-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/29","paper_id":"chemia-2026-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"29","points":3,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2026,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 29. (0-3)\nKonwencja zapisu wzorów peptydów wymaga umieszczenia po lewej stronie reszty\naminokwasu z wolną grupą aminową związaną z atomem węgla 𝛼 - reszty N-końcowej.\nAby zidentyfikować taką resztę w peptydzie, do jej grupy aminowej wprowadza się\npodstawnik, który pozostaje z nią związany podczas hydrolizy peptydu. Z powstałej\nmieszaniny wydziela się związek znakowany tym podstawnikiem i identyfikuje się\naminokwas. W opisanej metodzie stosuje się np. 1-fluoro-2,4-dinitrobenzen, który reaguje\nz peptydem zgodnie z poniższym schematem.\nF\nNO2\nO2N\nN\nH2\nCH\nR\nC\nO\nNH\npeptyd\nNH\nNO2\nO2N\nCH\nR\nC\nO\nNH\npeptyd\nNa podstawie: R.T. Morisson, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2012.\nPrzeprowadzono analizę reszty N-końcowej pewnego peptydu opisaną metodą. Wydzielono -\nw postaci obojętnej - produkt połączenia reszty N-końcowej z grupą 2,4-dinitrofenylową.\nUstalono, że masa molowa tego związku jest równa 271,19 g ∙mol-1. W tym związku tlen\nstanowi 41,30 %, a azot - 15,49 % jego masy.\nNa podstawie obliczeń ustal masę molową aminokwasu, którego reszta stanowiła\nN-koniec badanego peptydu. Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) tego aminokwasu.\nObliczenia:\nECHP-R0_100\nWzór aminokwasu:\nECHP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 29. (0-3)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Wykorzystanie i tworzenie informacji.\nII. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów.\n1. Atomy, cząsteczki i stechiometria\nchemiczna. Zdający:\n4) ustala wzór […] rzeczywisty związku\nchemicznego ([…] organicznego) na\npodstawie jego składu wyrażonego w %\nmasowych i masy molowej.\n9. Węglowodory. Zdający:\n4) […] wykazuje się rozumieniem pojęć: […]\nizomeria;\n5) rysuje wzory […] półstrukturalne […]\nizomerów optycznych […].\nXVIII. Związki organiczne zawierające azot.\nZdający:\n16) opisuje przebieg hydrolizy peptydów.\nZasady oceniania\n3 pkt - zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i ustalenie\nN-terminalnego aminokwasu oraz poprawne narysowanie jego wzoru.\n2 pkt - zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i ustalenie masy\nmolowej aminokwasu oraz błędny wzór aminokwasu lub jego brak.\n1 pkt - zastosowanie poprawnej metody oraz popełnienie błędów rachunkowych\nprowadzących do ustalenia błędnej masy molowej aminokwasu oraz błędny wzór\naminokwasu lub jego brak\n0 pkt - zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.\nPrzykładowe rozwiązanie\nmasa tlenu w 1 molu związku:\n𝑚 = 271,192 g 0,413 = 112 g\nliczba moli tlenu w 1 molu związku:\n𝑛 =\n112 g\n16 g∙mol-1 = 7 mol\nmasa azotu w 1 molu związku:\n𝑚 = 271,192 g 0,1549 = 42 g\nliczba moli azotu w 1 molu związku:\n𝑛 =\n42 g\n14 g∙mol-1 = 3 mol\nAnalizowany związek ma wzór ogólny:\nR\nHOOC\nCH\nNH\nNO2\nO2N\nW łańcuchu bocznym aminokwasu musi być obecny 1 atom tlenu i brak atomów azotu.\nWarunek ten spełniają seryna, treonina albo tyrozyna. Masa molowa aminokwasu musi być\nrówna: 𝑀 = 𝟏𝟎𝟓 𝐠∙𝐦𝐨𝐥-𝟏, co odpowiada masie molowej seryny.\nWzór aminokwasu:\nOH\nN\nH2\nCH\nCOOH\nCH2","solution":null,"image":"img/chemia-2026-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-29.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":30,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · czerwiec 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 29. (0-3)
Konwencja zapisu wzorów peptydów wymaga umieszczenia po lewej stronie reszty
aminokwasu z wolną grupą aminową związaną z atomem węgla 𝛼 - reszty N-końcowej.
Aby zidentyfikować taką resztę w peptydzie, do jej grupy aminowej wprowadza się
podstawnik, który pozostaje z nią związany podczas hydrolizy peptydu. Z powstałej
mieszaniny wydziela się związek znakowany tym podstawnikiem i identyfikuje się
aminokwas. W opisanej metodzie stosuje się np. 1-fluoro-2,4-dinitrobenzen, który reaguje
z peptydem zgodnie z poniższym schematem.
F
NO2
O2N
N
H2
CH
R
C
O
NH
peptyd
NH
NO2
O2N
CH
R
C
O
NH
peptyd
Na podstawie: R.T. Morisson, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2012.
Przeprowadzono analizę reszty N-końcowej pewnego peptydu opisaną metodą. Wydzielono -
w postaci obojętnej - produkt połączenia reszty N-końcowej z grupą 2,4-dinitrofenylową.
Ustalono, że masa molowa tego związku jest równa 271,19 g ∙mol-1. W tym związku tlen
stanowi 41,30 %, a azot - 15,49 % jego masy.
Na podstawie obliczeń ustal masę molową aminokwasu, którego reszta stanowiła
N-koniec badanego peptydu. Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) tego aminokwasu.
Obliczenia:
ECHP-R0_100
Wzór aminokwasu:
ECHP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 29. (0-3)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Wykorzystanie i tworzenie informacji.
II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej
wiedzy do rozwiązywania problemów.

\n
  1. Atomy, cząsteczki i stechiometria
\n

chemiczna. Zdający:

\n
  1. ustala wzór […] rzeczywisty związku
\n

chemicznego ([…] organicznego) na
podstawie jego składu wyrażonego w %
masowych i masy molowej.

\n
  1. Węglowodory. Zdający:
  2. […] wykazuje się rozumieniem pojęć: […]
\n

izomeria;

\n
  1. rysuje wzory […] półstrukturalne […]
\n

izomerów optycznych […].
XVIII. Związki organiczne zawierające azot.
Zdający:

\n
  1. opisuje przebieg hydrolizy peptydów.
\n

Zasady oceniania
3 pkt - zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i ustalenie
N-terminalnego aminokwasu oraz poprawne narysowanie jego wzoru.
2 pkt - zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i ustalenie masy
molowej aminokwasu oraz błędny wzór aminokwasu lub jego brak.
1 pkt - zastosowanie poprawnej metody oraz popełnienie błędów rachunkowych
prowadzących do ustalenia błędnej masy molowej aminokwasu oraz błędny wzór
aminokwasu lub jego brak
0 pkt - zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
Przykładowe rozwiązanie
masa tlenu w 1 molu związku:
𝑚 = 271,192 g 0,413 = 112 g
liczba moli tlenu w 1 molu związku:
𝑛 =
112 g
16 g∙mol-1 = 7 mol
masa azotu w 1 molu związku:
𝑚 = 271,192 g 0,1549 = 42 g
liczba moli azotu w 1 molu związku:
𝑛 =
42 g
14 g∙mol-1 = 3 mol
Analizowany związek ma wzór ogólny:
R
HOOC
CH
NH
NO2
O2N
W łańcuchu bocznym aminokwasu musi być obecny 1 atom tlenu i brak atomów azotu.
Warunek ten spełniają seryna, treonina albo tyrozyna. Masa molowa aminokwasu musi być
równa: 𝑀 = 𝟏𝟎𝟓 𝐠∙𝐦𝐨𝐥-𝟏, co odpowiada masie molowej seryny.
Wzór aminokwasu:
OH
N
H2
CH
COOH
CH2

","solutions":[]}