{"id":"chemia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"chemia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"12","points":3,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (0-3)\nUczniowie wykonali doświadczenie, w którym porównywali barwy różnych wskaźników pH\nw wodnych roztworach HCl, NaCl i NaOH. Wszystkie roztwory miały jednakową wartość\nstężenia, równą 0,1 mol · dm-3. W doświadczeniu użyto:\n• wskaźnika A - fenoloftaleiny - dodanego do jednej probówki\n• wskaźnika B - czerwieni Kongo - dodanego do dwóch probówek\n• wskaźnika C - błękitu bromotymolowego - dodanego do trzech probówek.\nKażdy roztwór badano z zastosowaniem dwóch wybranych wskaźników.\nWyniki doświadczenia pokazano na zdjęciach zamieszczonych w tabeli.\nUzupełnij tabelę. Wpisz:\n• nad zdjęciem każdej probówki literę A, B albo C, odpowiadającą wskaźnikowi,\nktóry wprowadzono do tej probówki\n• w dolnym wierszu tabeli wzór każdej z substancji, której roztwory z dodanymi\nwskaźnikami pokazano na zdjęciach.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (0-3)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Opanowanie czynności praktycznych.\nZdający:\n2) projektuje […] doświadczenia\nchemiczne, rejestruje ich wyniki w różnej\nformie, formułuje obserwacje […].\nVI. Reakcje w roztworach wodnych. Zdający:\n7) klasyfikuje substancje jako kwasy lub\nzasady […];\n8) uzasadnia przyczynę kwasowego odczynu\nwodnych roztworów kwasów, zasadowego\nodczynu wodnych roztworów niektórych\nwodorotlenków […].\nZasady oceniania\n3 pkt - poprawne uzupełnienie 9 pól tabeli dotyczących trzech roztworów.\n2 pkt - poprawne uzupełnienie 6 pól tabeli dotyczących dwóch dowolnych roztworów.\n1 pkt - poprawne uzupełnienie 3 pól tabeli dotyczących jednego dowolnego roztworu.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nRozwiązanie\nC\nB\nC\nA\nB\nC\nNaCl\nNaOH\nHCl","solution":"Odpowiedź: **Rozwiązanie:** | Para probówek | Wskaźniki | Roztwór | |---|---|---| | 1. i 2. | **C** i **B** | **NaCl** | | 3. i 4. | **C** i **A** | **NaOH** | | 5. i 6. | **B** i **C** | **HCl** | **Rozumowanie krok po kroku:** **Krok 1. Odczyny roztworów.** Wszystkie trzy sole i związki dysocjują całkowicie: - $\\text{HCl}$ → odczyn **kwasowy** (pH ≈ 1), - $\\text{NaCl}$ → sól mocnego kwasu i mocnej zasady, **nie hydrolizuje** → odczyn **obojętny** (pH = 7), - $\\text{NaOH}$ → odczyn **zasadowy** (pH ≈ 13). **Krok 2. Barwy wskaźników w tych zakresach:** | Wskaźnik | pH ≈ 1 (HCl) | pH = 7 (NaCl) | pH ≈ 13 (NaOH) | |---|---|---|---| | **A — fenoloftaleina** | bezbarwna | bezbarwna | **malinowa** | | **B — czerwień Kongo** | **niebieskofioletowa** | czerwona | czerwona | | **C — błękit bromotymolowy** | **żółty** | **zielony** | **niebieski** | **Krok 3. Dlaczego taki rozdział wskaźników.** - **Fenoloftaleina (A)** zmienia barwę tylko w środowisku zasadowym — jest użyteczna **wyłącznie** dla NaOH. Stąd tylko **jedna** probówka. - **Czerwień Kongo (B)** zmienia barwę w środowisku silnie kwasowym — odróżnia HCl od pozostałych. Użyta w **dwóch** probówkach: HCl i NaCl (w NaCl czerwona, w HCl niebieskofioletowa). - **Błękit bromotymolowy (C)** ma zakres zmiany barwy w okolicach obojętnego pH i przyjmuje **trzy różne barwy** w trzech badanych roztworach — dlatego użyto go we **wszystkich trzech**. **Krok 4. Identyfikacja roztworów po barwach:** - probówka z **fenoloftaleiną malinową** → **NaOH**, - probówka z **czerwienią Kongo niebieskofioletową** → **HCl**, - pozostały roztwór, w którym błękit bromotymolowy jest **zielony**, a czerwień Kongo **czerwona** → **NaCl**.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nWskaźniki kwasowo-zasadowe — zakresy i barwy\n\nWskaźnik | Zakres zmiany pH | Barwa w kwasie | Barwa w zasadzie\nczerwień Kongo | 3,0–5,2 | niebieskofioletowa | czerwona\noranż metylowy | 3,1–4,4 | czerwona | żółta\nbłękit bromotymolowy | 6,0–7,6 | żółta | niebieska\nlakmus | 5,0–8,0 | czerwona | niebieska\nfenoloftaleina | 8,2–10,0 | bezbarwna | malinowa\ntymoloftaleina | 9,3–10,5 | bezbarwna | niebieska\n\nW środku zakresu wskaźnik przyjmuje barwę pośrednią — dla błękitu bromotymolowego przy pH ≈ 7 jest to zielony.\n\nOdczyn roztworów z zadania\n\nRoztwór 0,1 mol·dm⁻³ | Rodzaj | pH | Odczyn\nHCl | mocny kwas | ~1 | kwasowy\nNaCl | sól mocnego kwasu i mocnej zasady | 7 | obojętny\nNaOH | mocna zasada | ~13 | zasadowy\n\n$$\\text{HCl}: \\ \\text{pH} = -\\log 0{,}1 = 1$$\n\n$$\\text{NaOH}: \\ \\text{pOH} = 1 \\Rightarrow \\text{pH} = 14 - 1 = 13$$\n\nHydroliza soli — cztery przypadki\n\nSól pochodzi od | Przykład | Odczyn\nmocnego kwasu + mocnej zasady | NaCl, KNO₃, Na₂SO₄ | obojętny — brak hydrolizy\nmocnego kwasu + słabej zasady | NH₄Cl, $\\text{Al}_2(\\text{SO}_4)_3$ | kwasowy\nsłabego kwasu + mocnej zasady | CH₃COONa, Na₂CO₃, K₂S | zasadowy\nsłabego kwasu + słabej zasady | CH₃COONH₄ | zależy od $K_a$ i $K_b$\n\nJak dobrać wskaźnik do zadania\n\nCel | Właściwy wskaźnik | Dlaczego\nwykryć środowisko zasadowe | fenoloftaleina | wyraźna zmiana z bezbarwnej na malinową\nwykryć środowisko silnie kwasowe | czerwień Kongo, oranż metylowy | zakres w niskich pH\nrozróżnić trzy środowiska naraz | błękit bromotymolowy | trzy różne barwy: żółta, zielona, niebieska\nmiareczkowanie mocny kwas + mocna zasada | fenoloftaleina albo błękit | skok pH obejmuje oba zakresy\nmiareczkowanie słaby kwas + mocna zasada | fenoloftaleina | punkt równoważnikowy przy pH > 7\nmiareczkowanie mocny kwas + słaba zasada | oranż metylowy | punkt równoważnikowy przy pH < 7\n\nDlaczego uniwersalny papierek wskaźnikowy działa inaczej\n\nPapierek uniwersalny to mieszanina kilku wskaźników o różnych zakresach — dzięki temu zmienia barwę stopniowo w całej skali pH, a nie skokowo w jednym wąskim przedziale. Kosztem jest mniejsza precyzja: pozwala określić pH z dokładnością do ok. 1 jednostki.\n\nPunktacja CKE\n\n- 3 pkt — poprawne uzupełnienie 9 pól tabeli (trzy roztwory).\n- 2 pkt — poprawne 6 pól dotyczących dwóch dowolnych roztworów.\n- 1 pkt — poprawne 3 pola dotyczące jednego dowolnego roztworu.\n- Razem: 3 pkt.\n\nTypowy błąd: **Kluczem do zadania jest liczba probówek dla każdego wskaźnika.** To nie ozdobnik, tylko informacja rozstrzygająca: wskaźnik użyty **raz** musi być tym, który daje jednoznaczną odpowiedź tylko w jednym środowisku (fenoloftaleina → zasadowe); wskaźnik użyty **trzy razy** musi rozróżniać wszystkie trzy roztwory (błękit bromotymolowy). **NaCl nie hydrolizuje.** Sól mocnego kwasu i mocnej zasady daje roztwór **obojętny**. Uczniowie często przypisują jej odczyn kwasowy albo zasadowy „na wszelki wypadek\". **Fenoloftaleina jest bezbarwna zarówno w kwasie, jak i w roztworze obojętnym.** Jej brak barwy niczego nie rozstrzyga — dlatego byłaby bezużyteczna w probówkach z HCl i NaCl. **Czerwień Kongo w roztworze obojętnym jest czerwona, a nie niebieska.** Zmiana na niebieskofioletową następuje dopiero przy **pH < 3**, czyli w silnie kwasowym HCl. **Błękit bromotymolowy w roztworze obojętnym jest zielony**, a nie niebieski. Zielony to barwa **przejściowa** — mieszanina formy żółtej (kwasowej) i niebieskiej (zasadowej) w połowie zakresu zmiany. **Punktacja jest „po roztworze\".** 3 punkty za wszystkie 9 pól, 2 punkty za komplet 6 pól dla dwóch roztworów, 1 punkt za 3 pola dla jednego roztworu. Warto więc uzupełnić do końca choćby jedną kolumnę.","image":"img/chemia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":"wskazniki pH, fenoloftaleina, czerwien Kongo, blekit bromotymolowy, odczyn roztworow","page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 12. (0-3)<br>Uczniowie wykonali doświadczenie, w którym porównywali barwy różnych wskaźników pH<br>w wodnych roztworach HCl, NaCl i NaOH. Wszystkie roztwory miały jednakową wartość<br>stężenia, równą 0,1 mol · dm-3. W doświadczeniu użyto:<br>• wskaźnika A - fenoloftaleiny - dodanego do jednej probówki<br>• wskaźnika B - czerwieni Kongo - dodanego do dwóch probówek<br>• wskaźnika C - błękitu bromotymolowego - dodanego do trzech probówek.<br>Każdy roztwór badano z zastosowaniem dwóch wybranych wskaźników.<br>Wyniki doświadczenia pokazano na zdjęciach zamieszczonych w tabeli.<br>Uzupełnij tabelę. Wpisz:<br>• nad zdjęciem każdej probówki literę A, B albo C, odpowiadającą wskaźnikowi,<br>który wprowadzono do tej probówki<br>• w dolnym wierszu tabeli wzór każdej z substancji, której roztwory z dodanymi<br>wskaźnikami pokazano na zdjęciach.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 12. (0-3)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>III. Opanowanie czynności praktycznych.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>projektuje […] doświadczenia</li></ol>\n<p>chemiczne, rejestruje ich wyniki w różnej<br>formie, formułuje obserwacje […].<br>VI. Reakcje w roztworach wodnych. Zdający:</p>\n<ol><li>klasyfikuje substancje jako kwasy lub</li></ol>\n<p>zasady […];</p>\n<ol><li>uzasadnia przyczynę kwasowego odczynu</li></ol>\n<p>wodnych roztworów kwasów, zasadowego<br>odczynu wodnych roztworów niektórych<br>wodorotlenków […].<br>Zasady oceniania<br>3 pkt - poprawne uzupełnienie 9 pól tabeli dotyczących trzech roztworów.<br>2 pkt - poprawne uzupełnienie 6 pól tabeli dotyczących dwóch dowolnych roztworów.<br>1 pkt - poprawne uzupełnienie 3 pól tabeli dotyczących jednego dowolnego roztworu.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Rozwiązanie<br>C<br>B<br>C<br>A<br>B<br>C<br>NaCl<br>NaOH<br>HCl</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>Rozwiązanie:</strong> | Para probówek | Wskaźniki | Roztwór | |---|---|---| | 1. i 2. | <strong>C</strong> i <strong>B</strong> | <strong>NaCl</strong> | | 3. i 4. | <strong>C</strong> i <strong>A</strong> | <strong>NaOH</strong> | | 5. i 6. | <strong>B</strong> i <strong>C</strong> | <strong>HCl</strong> | <strong>Rozumowanie krok po kroku:</strong> <strong>Krok 1. Odczyny roztworów.</strong> Wszystkie trzy sole i związki dysocjują całkowicie: - $\\text{HCl}$ → odczyn <strong>kwasowy</strong> (pH ≈ 1), - $\\text{NaCl}$ → sól mocnego kwasu i mocnej zasady, <strong>nie hydrolizuje</strong> → odczyn <strong>obojętny</strong> (pH = 7), - $\\text{NaOH}$ → odczyn <strong>zasadowy</strong> (pH ≈ 13). <strong>Krok 2. Barwy wskaźników w tych zakresach:</strong> | Wskaźnik | pH ≈ 1 (HCl) | pH = 7 (NaCl) | pH ≈ 13 (NaOH) | |---|---|---|---| | <strong>A — fenoloftaleina</strong> | bezbarwna | bezbarwna | <strong>malinowa</strong> | | <strong>B — czerwień Kongo</strong> | <strong>niebieskofioletowa</strong> | czerwona | czerwona | | <strong>C — błękit bromotymolowy</strong> | <strong>żółty</strong> | <strong>zielony</strong> | <strong>niebieski</strong> | <strong>Krok 3. Dlaczego taki rozdział wskaźników.</strong> - <strong>Fenoloftaleina (A)</strong> zmienia barwę tylko w środowisku zasadowym — jest użyteczna <strong>wyłącznie</strong> dla NaOH. Stąd tylko <strong>jedna</strong> probówka. - <strong>Czerwień Kongo (B)</strong> zmienia barwę w środowisku silnie kwasowym — odróżnia HCl od pozostałych. Użyta w <strong>dwóch</strong> probówkach: HCl i NaCl (w NaCl czerwona, w HCl niebieskofioletowa). - <strong>Błękit bromotymolowy (C)</strong> ma zakres zmiany barwy w okolicach obojętnego pH i przyjmuje <strong>trzy różne barwy</strong> w trzech badanych roztworach — dlatego użyto go we <strong>wszystkich trzech</strong>. <strong>Krok 4. Identyfikacja roztworów po barwach:</strong> - probówka z <strong>fenoloftaleiną malinową</strong> → <strong>NaOH</strong>, - probówka z <strong>czerwienią Kongo niebieskofioletową</strong> → <strong>HCl</strong>, - pozostały roztwór, w którym błękit bromotymolowy jest <strong>zielony</strong>, a czerwień Kongo <strong>czerwona</strong> → <strong>NaCl</strong>.</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Wskaźniki kwasowo-zasadowe — zakresy i barwy</p>\n<p>Wskaźnik | Zakres zmiany pH | Barwa w kwasie | Barwa w zasadzie<br>czerwień Kongo | 3,0–5,2 | niebieskofioletowa | czerwona<br>oranż metylowy | 3,1–4,4 | czerwona | żółta<br>błękit bromotymolowy | 6,0–7,6 | żółta | niebieska<br>lakmus | 5,0–8,0 | czerwona | niebieska<br>fenoloftaleina | 8,2–10,0 | bezbarwna | malinowa<br>tymoloftaleina | 9,3–10,5 | bezbarwna | niebieska</p>\n<p>W środku zakresu wskaźnik przyjmuje barwę pośrednią — dla błękitu bromotymolowego przy pH ≈ 7 jest to zielony.</p>\n<p>Odczyn roztworów z zadania</p>\n<p>Roztwór 0,1 mol·dm⁻³ | Rodzaj | pH | Odczyn<br>HCl | mocny kwas | ~1 | kwasowy<br>NaCl | sól mocnego kwasu i mocnej zasady | 7 | obojętny<br>NaOH | mocna zasada | ~13 | zasadowy</p>\n<p>$$\\text{HCl}: \\ \\text{pH} = -\\log 0{,}1 = 1$$</p>\n<p>$$\\text{NaOH}: \\ \\text{pOH} = 1 \\Rightarrow \\text{pH} = 14 - 1 = 13$$</p>\n<p>Hydroliza soli — cztery przypadki</p>\n<p>Sól pochodzi od | Przykład | Odczyn<br>mocnego kwasu + mocnej zasady | NaCl, KNO₃, Na₂SO₄ | obojętny — brak hydrolizy<br>mocnego kwasu + słabej zasady | NH₄Cl, $\\text{Al}_2(\\text{SO}_4)_3$ | kwasowy<br>słabego kwasu + mocnej zasady | CH₃COONa, Na₂CO₃, K₂S | zasadowy<br>słabego kwasu + słabej zasady | CH₃COONH₄ | zależy od $K_a$ i $K_b$</p>\n<p>Jak dobrać wskaźnik do zadania</p>\n<p>Cel | Właściwy wskaźnik | Dlaczego<br>wykryć środowisko zasadowe | fenoloftaleina | wyraźna zmiana z bezbarwnej na malinową<br>wykryć środowisko silnie kwasowe | czerwień Kongo, oranż metylowy | zakres w niskich pH<br>rozróżnić trzy środowiska naraz | błękit bromotymolowy | trzy różne barwy: żółta, zielona, niebieska<br>miareczkowanie mocny kwas + mocna zasada | fenoloftaleina albo błękit | skok pH obejmuje oba zakresy<br>miareczkowanie słaby kwas + mocna zasada | fenoloftaleina | punkt równoważnikowy przy pH &gt; 7<br>miareczkowanie mocny kwas + słaba zasada | oranż metylowy | punkt równoważnikowy przy pH &lt; 7</p>\n<p>Dlaczego uniwersalny papierek wskaźnikowy działa inaczej</p>\n<p>Papierek uniwersalny to mieszanina kilku wskaźników o różnych zakresach — dzięki temu zmienia barwę stopniowo w całej skali pH, a nie skokowo w jednym wąskim przedziale. Kosztem jest mniejsza precyzja: pozwala określić pH z dokładnością do ok. 1 jednostki.</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>3 pkt — poprawne uzupełnienie 9 pól tabeli (trzy roztwory).</li><li>2 pkt — poprawne 6 pól dotyczących dwóch dowolnych roztworów.</li><li>1 pkt — poprawne 3 pola dotyczące jednego dowolnego roztworu.</li><li>Razem: 3 pkt.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: <strong>Kluczem do zadania jest liczba probówek dla każdego wskaźnika.</strong> To nie ozdobnik, tylko informacja rozstrzygająca: wskaźnik użyty <strong>raz</strong> musi być tym, który daje jednoznaczną odpowiedź tylko w jednym środowisku (fenoloftaleina → zasadowe); wskaźnik użyty <strong>trzy razy</strong> musi rozróżniać wszystkie trzy roztwory (błękit bromotymolowy). <strong>NaCl nie hydrolizuje.</strong> Sól mocnego kwasu i mocnej zasady daje roztwór <strong>obojętny</strong>. Uczniowie często przypisują jej odczyn kwasowy albo zasadowy „na wszelki wypadek&quot;. <strong>Fenoloftaleina jest bezbarwna zarówno w kwasie, jak i w roztworze obojętnym.</strong> Jej brak barwy niczego nie rozstrzyga — dlatego byłaby bezużyteczna w probówkach z HCl i NaCl. <strong>Czerwień Kongo w roztworze obojętnym jest czerwona, a nie niebieska.</strong> Zmiana na niebieskofioletową następuje dopiero przy <strong>pH &lt; 3</strong>, czyli w silnie kwasowym HCl. <strong>Błękit bromotymolowy w roztworze obojętnym jest zielony</strong>, a nie niebieski. Zielony to barwa <strong>przejściowa</strong> — mieszanina formy żółtej (kwasowej) i niebieskiej (zasadowej) w połowie zakresu zmiany. <strong>Punktacja jest „po roztworze&quot;.</strong> 3 punkty za wszystkie 9 pól, 2 punkty za komplet 6 pól dla dwóch roztworów, 1 punkt za 3 pola dla jednego roztworu. Warto więc uzupełnić do końca choćby jedną kolumnę.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź:</h4>\n<p><strong>Górny wiersz (wskaźniki):</strong> C, B, C, A, B, C<br><strong>Dolny wiersz (substancje):</strong> \\(\\ce{NaCl}\\), \\(\\ce{NaOH}\\), \\(\\ce{HCl}\\) (przypisane parami do sześciu probówek)</p>\n<h5>Analiza barw wskaźników</h5>\n<p>Użyto trzech roztworów o stężeniu \\(0{,}1\\ \\text{mol/dm}^3\\): \\(\\ce{HCl}\\) (kwasowy), \\(\\ce{NaCl}\\) (obojętny), \\(\\ce{NaOH}\\) (zasadowy). Każdy roztwór badano <strong>dwoma</strong> wskaźnikami. Barwy wskaźników:</p>\n<p>| Wskaźnik | kwas | odczyn obojętny | zasada |<br>| <strong>A</strong> fenoloftaleina | bezbarwna | bezbarwna | malinowa/różowa |<br>| <strong>B</strong> czerwień Kongo | niebieska/fioletowa | czerwona | czerwona |<br>| <strong>C</strong> błękit bromotymolowy | żółty | zielony | niebieski |</p>\n<p>Probówki (barwy kolejno): <strong>zielona, czerwona, niebieska, różowa/malinowa, fioletowa, żółta</strong>.</p>\n<ul><li><strong>zielona</strong> → błękit bromotymolowy w odczynie obojętnym → wskaźnik <strong>C</strong>, substancja \\(\\ce{NaCl}\\)</li><li><strong>czerwona</strong> → czerwień Kongo w odczynie obojętnym (NaCl) → wskaźnik <strong>B</strong>, substancja \\(\\ce{NaCl}\\)</li><li><strong>niebieska</strong> → błękit bromotymolowy w zasadzie → wskaźnik <strong>C</strong>, substancja \\(\\ce{NaOH}\\)</li><li><strong>różowa/malinowa</strong> → fenoloftaleina w zasadzie → wskaźnik <strong>A</strong>, substancja \\(\\ce{NaOH}\\)</li><li><strong>fioletowa</strong> → czerwień Kongo w kwasie → wskaźnik <strong>B</strong>, substancja \\(\\ce{HCl}\\)</li><li><strong>żółta</strong> → błękit bromotymolowy w kwasie → wskaźnik <strong>C</strong>, substancja \\(\\ce{HCl}\\)</li></ul>\n<p>Stąd wskaźniki kolejno: <strong>C, B, C, A, B, C</strong>; substancje parami: \\(\\ce{NaCl}\\) (zielona+czerwona), \\(\\ce{NaOH}\\) (niebieska+różowa), \\(\\ce{HCl}\\) (fioletowa+żółta).</p>\n<h4>Zasady oceniania CKE</h4>\n<p><strong>3 pkt</strong> - poprawne uzupełnienie 9 pól tabeli (trzy roztwory). <strong>2 pkt</strong> - 6 pól (dwa roztwory). <strong>1 pkt</strong> - 3 pola (jeden roztwór). <strong>0 pkt</strong> - poniżej.</p>"}]}