{"id":"chemia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/15.2","paper_id":"chemia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"15.2","points":2,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15.2. (0-2)\nDwa węglowodory - A i B - mają po 6 atomów węgla w cząsteczkach i taki sam wzór\nsumaryczny oraz jednakowy indeks niedoboru wodoru równy 2. W obecności katalizatora\nplatynowego te związki reagują z wodorem i tworzą związki nasycone. Do reakcji jednego\nmola węglowodoru B potrzeba dwa razy więcej wodoru niż do reakcji jednego mola\nwęglowodoru A. Ponadto wiadomo, że:\n• w cząsteczkach węglowodoru A nie występują trzeciorzędowe atomy węgla\n• łańcuch węglowodoru B jest nierozgałęziony i zawiera cztery atomy węgla o hybrydyzacji\norbitali walencyjnych sp2. W wyniku polimeryzacji węglowodoru B można otrzymać\nzwiązek o wzorze:\nNapisz równanie reakcji węglowodoru A z wodorem oraz wzór węglowodoru B.\nZastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) lub uproszczone związków organicznych.\nRównanie reakcji:\nWzór węglowodoru B:\nCH\nCH\nCH\nCH\nCH3\nCH3\nC\nH3\nCH3\nn\n15.2.\n0-1-2\nMCHP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15.2. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie\ninformacji. Zdający:\n1) pozyskuje i przetwarza informacje\nz różnorodnych źródeł.\nII. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów.\nZdający:\n5) wykorzystuje wiedzę i dostępne\ninformacje do rozwiązywania problemów\nchemicznych […].\nXII. Wstęp do chemii organicznej. Zdający:\n1) na podstawie wzoru sumarycznego,\npółstrukturalnego (grupowego), opisu\nbudowy lub właściwości fizykochemicznych\nklasyfikuje dany związek chemiczny do:\nwęglowodorów ( […] nienasyconych […])\n[…].\nXIII. Węglowodory. Zdający:\n6) ustala wzór monomeru, z którego został\notrzymany polimer o podanej strukturze […].\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne napisanie równania reakcji węglowodoru A z wodorem oraz poprawne\nnapisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) węglowodoru B.\n1 pkt - poprawne napisanie równania reakcji węglowodoru A z wodorem oraz niepoprawne\nnapisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) węglowodoru B\nALBO\n- niepoprawne napisanie równania reakcji węglowodoru A z wodorem oraz poprawne\nnapisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) węglowodoru B.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nRównanie reakcji:\n+ H2\n(Pt)\nWzór węglowodoru B: CH3-CH=CH-CH=CH-CH3\nUwaga: Jeżeli zdający zapisze poprawne równanie reakcji z zastosowaniem innego wzoru\npółstrukturalnego związku spełniającego warunek zadania, należy przyznać 1 punkt.","solution":"**Ustalenie wzoru sumarycznego.** Dla indeksu 2 i 6 atomów węgla: $$\\text{C}_6\\text{H}_{2\\cdot 6 + 2 - 2\\cdot 2} = \\text{C}_6\\text{H}_{10}$$ **Węglowodór A.** Przyłącza **1 mol $\\text{H}_2$**, więc ma **jedno wiązanie $\\pi$** — a skoro indeks wynosi 2, drugą jednostkę niedoboru stanowi **pierścień**. Warunek „brak trzeciorzędowych atomów węgla\" wyklucza podstawniki alkilowe przy pierścieniu. Odpowiada temu **cykloheksen**. **Równanie reakcji A z wodorem:** $$\\text{C}_6\\text{H}_{10} + \\text{H}_2 \\xrightarrow{\\ \\text{Pt}\\ } \\text{C}_6\\text{H}_{12}$$ czyli **cykloheksen + wodór → cykloheksan** (uwodornienie wiązania podwójnego w pierścieniu). **Węglowodór B.** Przyłącza **2 mole $\\text{H}_2$**, więc ma **dwa wiązania $\\pi$** i **żadnego pierścienia**. Cztery atomy węgla o hybrydyzacji $sp^2$ to dokładnie **dwa wiązania podwójne**. Łańcuch jest nierozgałęziony, a struktura polimeru wskazuje na przyłączanie w pozycjach 1,4: $$\\boxed{\\text{B}: \\ \\text{CH}_3\\!-\\!\\text{CH}\\!=\\!\\text{CH}\\!-\\!\\text{CH}\\!=\\!\\text{CH}\\!-\\!\\text{CH}_3}$$ to **heksa-2,4-dien** — dien sprzężony, ulegający polimeryzacji 1,4 z zachowaniem wiązania podwójnego w merze.","image":"img/chemia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-15.2.webp","solution_image":null,"topics":"indeks niedoboru wodoru, stopien nienasycenia, izomeria, hybrydyzacja sp2, cykloheksen, dieny, polimeryzacja","page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 15.2. (0-2)<br>Dwa węglowodory - A i B - mają po 6 atomów węgla w cząsteczkach i taki sam wzór<br>sumaryczny oraz jednakowy indeks niedoboru wodoru równy 2. W obecności katalizatora<br>platynowego te związki reagują z wodorem i tworzą związki nasycone. Do reakcji jednego<br>mola węglowodoru B potrzeba dwa razy więcej wodoru niż do reakcji jednego mola<br>węglowodoru A. Ponadto wiadomo, że:<br>• w cząsteczkach węglowodoru A nie występują trzeciorzędowe atomy węgla<br>• łańcuch węglowodoru B jest nierozgałęziony i zawiera cztery atomy węgla o hybrydyzacji<br>orbitali walencyjnych sp2. W wyniku polimeryzacji węglowodoru B można otrzymać<br>związek o wzorze:<br>Napisz równanie reakcji węglowodoru A z wodorem oraz wzór węglowodoru B.<br>Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) lub uproszczone związków organicznych.<br>Równanie reakcji:<br>Wzór węglowodoru B:<br>CH<br>CH<br>CH<br>CH<br>CH3<br>CH3<br>C<br>H3<br>CH3<br>n<br>15.2.<br>0-1-2<br>MCHP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 15.2. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie<br>informacji. Zdający:</p>\n<ol><li>pozyskuje i przetwarza informacje</li></ol>\n<p>z różnorodnych źródeł.<br>II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej<br>wiedzy do rozwiązywania problemów.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>wykorzystuje wiedzę i dostępne</li></ol>\n<p>informacje do rozwiązywania problemów<br>chemicznych […].<br>XII. Wstęp do chemii organicznej. Zdający:</p>\n<ol><li>na podstawie wzoru sumarycznego,</li></ol>\n<p>półstrukturalnego (grupowego), opisu<br>budowy lub właściwości fizykochemicznych<br>klasyfikuje dany związek chemiczny do:<br>węglowodorów ( […] nienasyconych […])<br>[…].<br>XIII. Węglowodory. Zdający:</p>\n<ol><li>ustala wzór monomeru, z którego został</li></ol>\n<p>otrzymany polimer o podanej strukturze […].<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawne napisanie równania reakcji węglowodoru A z wodorem oraz poprawne<br>napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) węglowodoru B.<br>1 pkt - poprawne napisanie równania reakcji węglowodoru A z wodorem oraz niepoprawne<br>napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) węglowodoru B<br>ALBO</p>\n<ul><li>niepoprawne napisanie równania reakcji węglowodoru A z wodorem oraz poprawne</li></ul>\n<p>napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) węglowodoru B.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Równanie reakcji:</p>\n<ul><li>H2</li></ul>\n<p>(Pt)<br>Wzór węglowodoru B: CH3-CH=CH-CH=CH-CH3<br>Uwaga: Jeżeli zdający zapisze poprawne równanie reakcji z zastosowaniem innego wzoru<br>półstrukturalnego związku spełniającego warunek zadania, należy przyznać 1 punkt.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p><strong>Ustalenie wzoru sumarycznego.</strong> Dla indeksu 2 i 6 atomów węgla: $$\\text{C}<em>6\\text{H}</em>{2\\cdot 6 + 2 - 2\\cdot 2} = \\text{C}<em>6\\text{H}</em>{10}$$ <strong>Węglowodór A.</strong> Przyłącza <strong>1 mol $\\text{H}<em>2$</strong>, więc ma <strong>jedno wiązanie $\\pi$</strong> — a skoro indeks wynosi 2, drugą jednostkę niedoboru stanowi <strong>pierścień</strong>. Warunek „brak trzeciorzędowych atomów węgla&quot; wyklucza podstawniki alkilowe przy pierścieniu. Odpowiada temu <strong>cykloheksen</strong>. <strong>Równanie reakcji A z wodorem:</strong> $$\\text{C}_6\\text{H}</em>{10} + \\text{H}<em>2 \\xrightarrow{\\ \\text{Pt}\\ } \\text{C}_6\\text{H}</em>{12}$$ czyli <strong>cykloheksen + wodór → cykloheksan</strong> (uwodornienie wiązania podwójnego w pierścieniu). <strong>Węglowodór B.</strong> Przyłącza <strong>2 mole $\\text{H}_2$</strong>, więc ma <strong>dwa wiązania $\\pi$</strong> i <strong>żadnego pierścienia</strong>. Cztery atomy węgla o hybrydyzacji $sp^2$ to dokładnie <strong>dwa wiązania podwójne</strong>. Łańcuch jest nierozgałęziony, a struktura polimeru wskazuje na przyłączanie w pozycjach 1,4: $$\\boxed{\\text{B}: \\ \\text{CH}_3\\!-\\!\\text{CH}\\!=\\!\\text{CH}\\!-\\!\\text{CH}\\!=\\!\\text{CH}\\!-\\!\\text{CH}_3}$$ to <strong>heksa-2,4-dien</strong> — dien sprzężony, ulegający polimeryzacji 1,4 z zachowaniem wiązania podwójnego w merze.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź:</h4>\n<p><strong>Równanie reakcji A z wodorem:</strong><br>$$\\ce{C6H10 + H2 -&gt;[\\text{Pt}] C6H12}$$<br>np. cykloheksen: \\(\\ce{cyklo-C6H10 + H2 -&gt;[Pt] cyklo-C6H12}\\) (cykloheksan)</p>\n<p><strong>Wzór węglowodoru B:</strong> \\(\\ce{CH3-CH=CH-CH=CH-CH3}\\) (heksa-2,4-dien)</p>\n<h5>Uzasadnienie</h5>\n<p>Oba węglowodory A i B mają wzór \\(\\ce{C6H10}\\) (6 atomów C, IND = 2, czyli sumarycznie 2 pierścienie/wiązania π).</p>\n<p><strong>Węglowodór A:</strong> reaguje z 1 molem \\(\\ce{H2}\\) na mol. IND = 2, ale przyłącza tylko 1 \\(\\ce{H2}\\) → ma <strong>1 pierścień + 1 wiązanie π</strong> (np. cykloheksen). Brak trzeciorzędowych atomów węgla (warunek spełnia cykloheksen). Uwodornienie:<br>$$\\ce{cyklo-C6H10 + H2 -&gt;[Pt] cyklo-C6H12}$$</p>\n<p><strong>Węglowodór B:</strong> reaguje z <strong>2 molami</strong> \\(\\ce{H2}\\) (dwa razy więcej niż A) → ma <strong>2 wiązania podwójne</strong> \\(C=C\\) (IND = 2, brak pierścienia). Łańcuch nierozgałęziony, cztery atomy C o hybrydyzacji \\(sp^2\\) → sprzężony dien. Produkt polimeryzacji \\([-\\ce{CH(CH3)-CH=CH-CH(CH3)-}]_n\\) wskazuje na monomer z grupami metylowymi na końcach szkieletu dienowego → <strong>heksa-2,4-dien</strong>:<br>$$\\ce{CH3-CH=CH-CH=CH-CH3}$$</p>\n<h4>Zasady oceniania CKE</h4>\n<p><strong>2 pkt</strong> - poprawne równanie reakcji A z wodorem + poprawny wzór półstrukturalny B. <strong>1 pkt</strong> - jedno z dwojga poprawne. Inny poprawny wzór półstrukturalny B spełniający warunki zadania również akceptowany.</p>"}]}