{"id":"chemia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/16.2","paper_id":"chemia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"16.2","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.2. (0-1)\nZmieszano alkoholowe roztwory aldehydu benzoesowego (benzenokarboaldehydu) oraz\naldehydu mrówkowego (metanalu) i otrzymano ciekłą mieszaninę, w której alkohol był tylko\nrozpuszczalnikiem. Następnie dodano wodorotlenek potasu.\nNapisz w formie jonowej skróconej równanie zachodzącej reakcji.\n16.1.\n0-1\n16.2.\n0-1\nMCHP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie\ninformacji. Zdający:\n1) pozyskuje i przetwarza informacje\nz różnorodnych źródeł.\nII. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów.\nZdający:\n5) wykorzystuje wiedzę i dostępne\ninformacje do rozwiązywania problemów\nchemicznych […].\nXV. Związki karbonylowe - aldehydy\ni ketony. Zdający:\n2) […] pisze odpowiednie równania reakcji\naldehydu z odczynnikiem Tollensa […].\nXVI. Kwasy karboksylowe. Zdający:\n2) pisze równania reakcji otrzymywania\nkwasów karboksylowych (np. z alkoholi lub\nz aldehydów).\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n+ HCOO\n+ HCHO + OH","solution":"Metanal jest silniejszym reduktorem, więc **sam się utlenia** do jonu mrówczanowego, a **aldehyd benzoesowy redukuje się** do alkoholu benzylowego: $$\\text{C}_6\\text{H}_5\\text{CHO} + \\text{HCHO} + \\text{OH}^- \\rightarrow \\text{C}_6\\text{H}_5\\text{CH}_2\\text{OH} + \\text{HCOO}^-$$ **Bilans stopni utlenienia węgla:** | Związek | C grupy funkcyjnej | Zmiana | |---|---|---| | $\\text{HCHO}$ → $\\text{HCOO}^-$ | 0 → **+II** | **utlenienie** (oddaje 2 e⁻) | | $\\text{C}_6\\text{H}_5\\text{CHO}$ → $\\text{C}_6\\text{H}_5\\text{CH}_2\\text{OH}$ | +I → **−I** | **redukcja** (pobiera 2 e⁻) | Aldehyd benzoesowy **nie ma $\\alpha$-wodorów** (węgiel sąsiadujący z $-\\text{CHO}$ należy do pierścienia aromatycznego), więc spełnia warunek reakcji Cannizzaro.","image":"img/chemia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-16.2.webp","solution_image":null,"topics":"reakcja Cannizzaro, dysproporcjonowanie aldehydow, izomeria, aldehyd benzoesowy, metanal","page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 16.2. (0-1)
Zmieszano alkoholowe roztwory aldehydu benzoesowego (benzenokarboaldehydu) oraz
aldehydu mrówkowego (metanalu) i otrzymano ciekłą mieszaninę, w której alkohol był tylko
rozpuszczalnikiem. Następnie dodano wodorotlenek potasu.
Napisz w formie jonowej skróconej równanie zachodzącej reakcji.
16.1.
0-1
16.2.
0-1
MCHP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 16.2. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie
informacji. Zdający:

\n
  1. pozyskuje i przetwarza informacje
\n

z różnorodnych źródeł.
II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej
wiedzy do rozwiązywania problemów.
Zdający:

\n
  1. wykorzystuje wiedzę i dostępne
\n

informacje do rozwiązywania problemów
chemicznych […].
XV. Związki karbonylowe - aldehydy
i ketony. Zdający:

\n
  1. […] pisze odpowiednie równania reakcji
\n

aldehydu z odczynnikiem Tollensa […].
XVI. Kwasy karboksylowe. Zdający:

\n
  1. pisze równania reakcji otrzymywania
\n

kwasów karboksylowych (np. z alkoholi lub
z aldehydów).
Zasady oceniania
1 pkt - poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie

\n","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Metanal jest silniejszym reduktorem, więc sam się utlenia do jonu mrówczanowego, a aldehyd benzoesowy redukuje się do alkoholu benzylowego: $$\\text{C}_6\\text{H}_5\\text{CHO} + \\text{HCHO} + \\text{OH}^- \\rightarrow \\text{C}_6\\text{H}_5\\text{CH}_2\\text{OH} + \\text{HCOO}^-$$ Bilans stopni utlenienia węgla: | Związek | C grupy funkcyjnej | Zmiana | |---|---|---| | $\\text{HCHO}$ → $\\text{HCOO}^-$ | 0 → +II | utlenienie (oddaje 2 e⁻) | | $\\text{C}_6\\text{H}_5\\text{CHO}$ → $\\text{C}_6\\text{H}_5\\text{CH}_2\\text{OH}$ | +I → −I | redukcja (pobiera 2 e⁻) | Aldehyd benzoesowy nie ma $\\alpha$-wodorów (węgiel sąsiadujący z $-\\text{CHO}$ należy do pierścienia aromatycznego), więc spełnia warunek reakcji Cannizzaro.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź:

\n

Równanie (forma jonowa skrócona) - skrzyżowana reakcja Cannizzaro:
$$\\ce{C6H5-CHO + HCHO + OH- -> C6H5-CH2OH + HCOO-}$$

\n
Uzasadnienie
\n

Zmieszano dwa aldehydy: aldehyd benzoesowy \\(\\ce{C6H5-CHO}\\) (nie ma atomów H przy węglu połączonym z \\(\\ce{-CHO}\\)) oraz metanal \\(\\ce{HCHO}\\).

\n

Zgodnie z informacją, metanal ma na tyle silne właściwości redukujące, że w reakcji utlenia się do kwasu (powstaje anion mrówczanowy \\(\\ce{HCOO-}\\)), a drugi aldehyd - aldehyd benzoesowy - redukuje się do alkoholu (alkoholu benzylowego \\(\\ce{C6H5-CH2OH}\\)).

\n

Jest to tzw. skrzyżowana reakcja Cannizzaro. W formie jonowej skróconej (rozpuszczalnik alkohol pominięty, zasada jako \\(\\ce{OH-}\\)):
$$\\ce{C6H5-CHO + HCHO + OH- -> C6H5-CH2OH + HCOO-}$$

\n

Bilans: po obu stronach 8 atomów C, tlen i wodór się zgadzają, ładunek \\(-1\\) po obu stronach. ✓

\n

Zasady oceniania CKE

\n

1 pkt - poprawne równanie w formie jonowej skróconej (powstaje alkohol benzylowy i anion mrówczanowy). 0 pkt - poniżej.

"}]}