{"id":"chemia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/23.2","paper_id":"chemia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"23.2","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 23.2. (0-1)\nKwas bursztynowy ogrzewany w wysokiej temperaturze ulega dehydratacji. Podczas tej\nreakcji jedna cząsteczka kwasu traci jedną cząsteczkę wody, a powstały produkt jest\ncząsteczką cykliczną.\nNapisz wzór półstrukturalny (grupowy) produktu dehydratacji.\n23.1.\n0-1-\n2-3\n23.2.\n0-1\nMCHP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 23.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie\ninformacji. Zdający:\n1) pozyskuje i przetwarza informacje\nz różnorodnych źródeł.\nII. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów.\nZdający:\n5) wykorzystuje wiedzę i dostępne\ninformacje do rozwiązywania problemów\nchemicznych […].\nXVI. Kwasy karboksylowe. Zdający:\n4) opisuje właściwości chemiczne kwasów\nkarboksylowych […].\nZasady oceniania\n1 pkt - napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego (grupowego) związku.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nO\nO\nC\nH2\nC\nC\nH2\nO\nC\nALBO\nO\nO\nO","solution":"## Poprawna odpowiedź:\n\n**Produkt dehydratacji - bezwodnik bursztynowy** (cykliczny bezwodnik kwasu bursztynowego):\n\n$$\\underset{\\text{(pierścień pięcioczłonowy: }\\ce{-CO-CH2-CH2-CO-O-)}}{\\ce{ \\overset{O}{\\underset{}{||}}C-CH2-CH2-C\\overset{O}{\\underset{}{||}} }}$$\n\nWzór półstrukturalny pierścienia:\n$$\\ce{O=C-CH2-CH2-C=O}$$\nz mostkiem tlenowym \\(\\ce{-O-}\\) łączącym oba atomy węgla karbonylowego w **pięcioczłonowy pierścień** (dwie grupy \\(\\ce{C=O}\\) połączone atomem \\(\\ce{O}\\)).\n\n### Uzasadnienie\nKwas bursztynowy \\(\\ce{HOOC-CH2-CH2-COOH}\\) ma dwie grupy \\(\\ce{-COOH}\\). Podczas ogrzewania jedna cząsteczka kwasu traci **jedną cząsteczkę wody** (dehydratacja wewnątrzcząsteczkowa) - grupy \\(\\ce{-OH}\\) i \\(\\ce{-H}\\) z dwóch grup karboksylowych łączą się, tworząc mostek \\(\\ce{-O-}\\):\n$$\\ce{HOOC-CH2-CH2-COOH ->[\\Delta] bezwodnik bursztynowy + H2O}$$\n\nPowstaje **cykliczny bezwodnik** o pięcioczłonowym pierścieniu (dwa atomy C karbonylowe, dwa atomy C metylenowe ściślej: \\(\\ce{-CO-CH2-CH2-CO-O-}\\), pierścień pięcioczłonowy z jednym atomem tlenu mostkowego i dwiema grupami \\(\\ce{C=O}\\)).\n\n## Zasady oceniania CKE\n**1 pkt** - poprawny wzór półstrukturalny produktu dehydratacji (bezwodnik bursztynowy, cykliczny). **0 pkt** - poniżej.","image":"img/chemia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-23.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 23.2. (0-1)
Kwas bursztynowy ogrzewany w wysokiej temperaturze ulega dehydratacji. Podczas tej
reakcji jedna cząsteczka kwasu traci jedną cząsteczkę wody, a powstały produkt jest
cząsteczką cykliczną.
Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) produktu dehydratacji.
23.1.
0-1-
2-3
23.2.
0-1
MCHP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 23.2. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymaganie szczegółowe
I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie
informacji. Zdający:

\n
  1. pozyskuje i przetwarza informacje
\n

z różnorodnych źródeł.
II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej
wiedzy do rozwiązywania problemów.
Zdający:

\n
  1. wykorzystuje wiedzę i dostępne
\n

informacje do rozwiązywania problemów
chemicznych […].
XVI. Kwasy karboksylowe. Zdający:

\n
  1. opisuje właściwości chemiczne kwasów
\n

karboksylowych […].
Zasady oceniania
1 pkt - napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego (grupowego) związku.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
O
O
C
H2
C
C
H2
O
C
ALBO
O
O
O

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź:

\n

Produkt dehydratacji - bezwodnik bursztynowy (cykliczny bezwodnik kwasu bursztynowego):

\n

$$\\underset{\\text{(pierścień pięcioczłonowy: }\\ce{-CO-CH2-CH2-CO-O-)}}{\\ce{ \\overset{O}{\\underset{}{||}}C-CH2-CH2-C\\overset{O}{\\underset{}{||}} }}$$

\n

Wzór półstrukturalny pierścienia:
$$\\ce{O=C-CH2-CH2-C=O}$$
z mostkiem tlenowym \\(\\ce{-O-}\\) łączącym oba atomy węgla karbonylowego w pięcioczłonowy pierścień (dwie grupy \\(\\ce{C=O}\\) połączone atomem \\(\\ce{O}\\)).

\n
Uzasadnienie
\n

Kwas bursztynowy \\(\\ce{HOOC-CH2-CH2-COOH}\\) ma dwie grupy \\(\\ce{-COOH}\\). Podczas ogrzewania jedna cząsteczka kwasu traci jedną cząsteczkę wody (dehydratacja wewnątrzcząsteczkowa) - grupy \\(\\ce{-OH}\\) i \\(\\ce{-H}\\) z dwóch grup karboksylowych łączą się, tworząc mostek \\(\\ce{-O-}\\):
$$\\ce{HOOC-CH2-CH2-COOH ->[\\Delta] bezwodnik bursztynowy + H2O}$$

\n

Powstaje cykliczny bezwodnik o pięcioczłonowym pierścieniu (dwa atomy C karbonylowe, dwa atomy C metylenowe ściślej: \\(\\ce{-CO-CH2-CH2-CO-O-}\\), pierścień pięcioczłonowy z jednym atomem tlenu mostkowego i dwiema grupami \\(\\ce{C=O}\\)).

\n

Zasady oceniania CKE

\n

1 pkt - poprawny wzór półstrukturalny produktu dehydratacji (bezwodnik bursztynowy, cykliczny). 0 pkt - poniżej.

"}]}