{"id":"chemia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/25.1","paper_id":"chemia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"25.1","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 25.1. (0-1)\nDo probówki z benzokainą dodano kwas solny i zaobserwowano powstanie klarownego\nroztworu.\nWyjaśnij, dlaczego po dodaniu kwasu solnego zaobserwowano opisane zmiany. Załóż,\nże w warunkach prowadzenia doświadczenia nie zachodzi hydroliza estru.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 25.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów.\nZdający:\n5) wykorzystuje wiedzę i dostępne\ninformacje do rozwiązywania problemów\nchemicznych […].\nIII. Wiązania chemiczne. Oddziaływania\nmiędzycząsteczkowe. Zdający:\n6) opisuje i przewiduje wpływ rodzaju\nwiązania (jonowe, kowalencyjne,\nmetaliczne), oddziaływań\nmiędzycząsteczkowych (siły van der\nWaalsa, wiązania wodorowe) […] na\nwłaściwości fizyczne substancji\nnieorganicznych i organicznych; wskazuje\nte cząsteczki i fragmenty cząsteczek, które\nsą polarne, oraz te, które są niepolarne.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• Po dodaniu kwasu solnego zachodzi reakcja i powstaje roztwór soli (benzokainy). Ta sól\n(ma budowę jonową i) jest rozpuszczalna w wodzie.\n• Grupa aminowa z benzokainy przyłącza H+, czego rezultatem jest utworzenie\nrozpuszczalnej w wodzie soli.\nUwaga: Do uzyskania pozytywnej oceny wyjaśnienie musi zawierać 3 elementy:\n• wskazanie, że benzokaina reaguje z kwasem solnym\n• powstaje sól (związek jonowy)\n• produkt reakcji jest rozpuszczalny w wodzie.","solution":"Benzokaina zawiera **grupę aminową $-\\text{NH}_2$**, która ma **charakter zasadowy** — wolna para elektronowa na atomie azotu przyłącza proton. Po dodaniu kwasu solnego zachodzi więc **reakcja**: $$\\text{H}_2\\text{N}\\!-\\!\\text{C}_6\\text{H}_4\\!-\\!\\text{COOC}_2\\text{H}_5 + \\text{HCl} \\rightarrow \\big[\\text{H}_3\\overset{+}{\\text{N}}\\!-\\!\\text{C}_6\\text{H}_4\\!-\\!\\text{COOC}_2\\text{H}_5\\big]\\text{Cl}^-$$ Powstaje **sól** — związek o **budowie jonowej**, który **dobrze rozpuszcza się w wodzie**. Dlatego zawiesina zamienia się w klarowny roztwór. *(Klucz CKE wymaga trzech elementów: benzokaina **reaguje** z kwasem solnym → powstaje **sól (związek jonowy)** → produkt jest **rozpuszczalny w wodzie**.)*","image":"img/chemia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-25.1.webp","solution_image":null,"topics":"benzokaina, aminy aromatyczne, hydroliza zasadowa estru, substytucja elektrofilowa, rozpuszczalnosc soli","page_from":27,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 25.1. (0-1)
Do probówki z benzokainą dodano kwas solny i zaobserwowano powstanie klarownego
roztworu.
Wyjaśnij, dlaczego po dodaniu kwasu solnego zaobserwowano opisane zmiany. Załóż,
że w warunkach prowadzenia doświadczenia nie zachodzi hydroliza estru.

","answer_text_html":"

Zadanie 25.1. (0-1)
Wymaganie ogólne
Wymaganie szczegółowe
II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej
wiedzy do rozwiązywania problemów.
Zdający:

\n
  1. wykorzystuje wiedzę i dostępne
\n

informacje do rozwiązywania problemów
chemicznych […].
III. Wiązania chemiczne. Oddziaływania
międzycząsteczkowe. Zdający:

\n
  1. opisuje i przewiduje wpływ rodzaju
\n

wiązania (jonowe, kowalencyjne,
metaliczne), oddziaływań
międzycząsteczkowych (siły van der
Waalsa, wiązania wodorowe) […] na
właściwości fizyczne substancji
nieorganicznych i organicznych; wskazuje
te cząsteczki i fragmenty cząsteczek, które
są polarne, oraz te, które są niepolarne.
Zasady oceniania
1 pkt - poprawne wyjaśnienie.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
• Po dodaniu kwasu solnego zachodzi reakcja i powstaje roztwór soli (benzokainy). Ta sól
(ma budowę jonową i) jest rozpuszczalna w wodzie.
• Grupa aminowa z benzokainy przyłącza H+, czego rezultatem jest utworzenie
rozpuszczalnej w wodzie soli.
Uwaga: Do uzyskania pozytywnej oceny wyjaśnienie musi zawierać 3 elementy:
• wskazanie, że benzokaina reaguje z kwasem solnym
• powstaje sól (związek jonowy)
• produkt reakcji jest rozpuszczalny w wodzie.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Benzokaina zawiera grupę aminową $-\\text{NH}_2$, która ma charakter zasadowy — wolna para elektronowa na atomie azotu przyłącza proton. Po dodaniu kwasu solnego zachodzi więc reakcja: $$\\text{H}_2\\text{N}\\!-\\!\\text{C}_6\\text{H}_4\\!-\\!\\text{COOC}_2\\text{H}_5 + \\text{HCl} \\rightarrow \\big[\\text{H}_3\\overset{+}{\\text{N}}\\!-\\!\\text{C}_6\\text{H}_4\\!-\\!\\text{COOC}_2\\text{H}_5\\big]\\text{Cl}^-$$ Powstaje sól — związek o budowie jonowej, który dobrze rozpuszcza się w wodzie. Dlatego zawiesina zamienia się w klarowny roztwór. (Klucz CKE wymaga trzech elementów: benzokaina reaguje z kwasem solnym → powstaje sól (związek jonowy) → produkt jest rozpuszczalny w wodzie.)

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź:

\n

Po dodaniu kwasu solnego benzokaina reaguje z \\(\\ce{HCl}\\) - grupa aminowa \\(\\ce{-NH2}\\) przyłącza jon \\(\\ce{H+}\\), tworząc sól (chlorowodorek benzokainy o budowie jonowej), która jest dobrze rozpuszczalna w wodzie. Dlatego stały, słabo rozpuszczalny osad benzokainy roztwarza się i powstaje klarowny roztwór.

\n
Uzasadnienie
\n

Benzokaina zawiera grupę aminową \\(\\ce{-NH2}\\) połączoną z pierścieniem aromatycznym, która ma charakter zasadowy (posiada wolną parę elektronową na atomie azotu).

\n

W reakcji z mocnym kwasem \\(\\ce{HCl}\\) grupa aminowa przyłącza proton:
$$\\ce{Ar-NH2 + HCl -> Ar-NH3+ Cl-}$$

\n

Powstaje sól amoniowa (o budowie jonowej) - chlorowodorek benzokainy. Związki jonowe są dobrze rozpuszczalne w wodzie (w przeciwieństwie do wyjściowej, słabo rozpuszczalnej benzokainy), dlatego obserwuje się roztworzenie osadu i powstanie klarownego roztworu.

\n

(Warunek: hydroliza grupy estrowej nie zachodzi, więc obserwowana zmiana wynika wyłącznie z protonowania grupy aminowej.)

\n

Zasady oceniania CKE

\n

1 pkt - poprawne wyjaśnienie zawierające 3 elementy: (1) benzokaina reaguje z \\(\\ce{HCl}\\), (2) powstaje sól (związek jonowy), (3) produkt jest rozpuszczalny w wodzie. 0 pkt - poniżej.

"}]}