{"id":"chemia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/4","paper_id":"chemia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"4","points":2,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (0-2)\nMiarą wielkości atomu jest promień atomowy, czyli połowa odległości między jądrami\nsąsiednich atomów tego pierwiastka w stałym stanie skupienia.\nPoniżej przedstawiono zależność wartości promienia atomowego pierwiastków z 2., 3. i 4.\nokresu należących do bloków konfiguracyjnych s i p (bez gazów szlachetnych) od liczby\natomowej tych pierwiastków. Wartości promieni atomów pierwiastków należących\ndo jednego okresu połączono linią ciągłą.\nNa podstawie: K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii, Warszawa 2020.\nNa podstawie przedstawionego wykresu uzupełnij zdania. Zaznacz jedno określenie\nspośród podanych w każdym nawiasie.\n1. W obrębie grupy promienie atomowe pierwiastków bloków s i p w miarę wzrostu\nliczby atomowej (maleją / rosną), ponieważ wraz ze wzrostem liczby atomowej atomy\ntych pierwiastków mają coraz (mniej / więcej) zapełnionych powłok elektronowych, a to\noznacza (zmniejszenie / zwiększenie) mocy oddziaływania jądra na elektrony\nwalencyjne.\n2. W obrębie okresu promienie atomowe pierwiastków bloków s i p w miarę wzrostu\nliczby atomowej (maleją / rosną), ponieważ wraz ze wzrostem liczby atomowej elektrony\nw atomach tych pierwiastków są przyciągane przez jądro atomowe\no (jednakowym / coraz mniejszym / coraz większym) ładunku, a więc przyciąganie\nelektronów walencyjnych przez jądro (maleje / rośnie).\n45\n65\n85\n105\n125\n145\n165\n185\n205\n3\nLi\n4\nBe\n5\nB\n6\nC\n7\nN\n8\nO\n9\nF\n10\nNe\n11\nNa\n12\nMg\n13\nAl\n14\nSi\n15\nP\n16\nS\n17\nCl\n18\nAr\n19\nK\n20\nCa\n31\nGa\n32\nGe\n33\nAs\n34\nSe\n35\nBr\n36\nKr\nPromień atomowy, pm\nLiczba atomowa i symbol pierwiastka\nECHP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Wykorzystanie i tworzenie informacji.\n2. Struktura atomu - jądro i elektrony.\nZdający:\n2) stosuje zasady rozmieszczania\nelektronów na orbitalach w atomach\npierwiastków wieloelektronowych;\n3) zapisuje konfiguracje elektronowe\natomów pierwiastków do Z=36 […],\nuwzględniając rozmieszczenie elektronów\nna podpowłokach (zapisy konfiguracji: […]\nschematy klatkowe);\n5) wskazuje na związek pomiędzy budową\natomu a położeniem pierwiastka w układzie\nokresowym.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch zdań.\n1 pkt - poprawne uzupełnienie jednego zdania.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. W obrębie grupy promienie atomowe pierwiastków bloków s i p w miarę wzrostu\nliczby atomowej (maleją / rosną), ponieważ wraz ze wzrostem liczby atomowej atomy\ntych pierwiastków mają coraz (mniej / więcej) zapełnionych powłok elektronowych, a to\noznacza (zmniejszenie / zwiększenie) mocy oddziaływania jądra na elektrony\nwalencyjne.\n2. W obrębie okresu promienie atomowe pierwiastków bloków s i p w miarę wzrostu\nliczby atomowej (maleją / rosną), ponieważ wraz ze wzrostem liczby atomowej\nelektrony w atomach tych pierwiastków są przyciągane przez jądro atomowe\no (jednakowym / coraz mniejszym / coraz większym) ładunku, a więc przyciąganie\nelektronów walencyjnych przez jądro (maleje / rośnie).","solution":null,"image":"img/chemia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 4. (0-2)<br>Miarą wielkości atomu jest promień atomowy, czyli połowa odległości między jądrami<br>sąsiednich atomów tego pierwiastka w stałym stanie skupienia.<br>Poniżej przedstawiono zależność wartości promienia atomowego pierwiastków z 2., 3. i 4.<br>okresu należących do bloków konfiguracyjnych s i p (bez gazów szlachetnych) od liczby<br>atomowej tych pierwiastków. Wartości promieni atomów pierwiastków należących<br>do jednego okresu połączono linią ciągłą.<br>Na podstawie: K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, A. Wanninger, Nowoczesne kompendium chemii, Warszawa 2020.<br>Na podstawie przedstawionego wykresu uzupełnij zdania. Zaznacz jedno określenie<br>spośród podanych w każdym nawiasie.</p>\n<ol><li>W obrębie grupy promienie atomowe pierwiastków bloków s i p w miarę wzrostu</li></ol>\n<p>liczby atomowej (maleją / rosną), ponieważ wraz ze wzrostem liczby atomowej atomy<br>tych pierwiastków mają coraz (mniej / więcej) zapełnionych powłok elektronowych, a to<br>oznacza (zmniejszenie / zwiększenie) mocy oddziaływania jądra na elektrony<br>walencyjne.</p>\n<ol><li>W obrębie okresu promienie atomowe pierwiastków bloków s i p w miarę wzrostu</li></ol>\n<p>liczby atomowej (maleją / rosną), ponieważ wraz ze wzrostem liczby atomowej elektrony<br>w atomach tych pierwiastków są przyciągane przez jądro atomowe<br>o (jednakowym / coraz mniejszym / coraz większym) ładunku, a więc przyciąganie<br>elektronów walencyjnych przez jądro (maleje / rośnie).<br>45<br>65<br>85<br>105<br>125<br>145<br>165<br>185<br>205<br>3<br>Li<br>4<br>Be<br>5<br>B<br>6<br>C<br>7<br>N<br>8<br>O<br>9<br>F<br>10<br>Ne<br>11<br>Na<br>12<br>Mg<br>13<br>Al<br>14<br>Si<br>15<br>P<br>16<br>S<br>17<br>Cl<br>18<br>Ar<br>19<br>K<br>20<br>Ca<br>31<br>Ga<br>32<br>Ge<br>33<br>As<br>34<br>Se<br>35<br>Br<br>36<br>Kr<br>Promień atomowy, pm<br>Liczba atomowa i symbol pierwiastka<br>ECHP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 4. (0-2)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Wykorzystanie i tworzenie informacji.</p>\n<ol><li>Struktura atomu - jądro i elektrony.</li></ol>\n<p>Zdający:</p>\n<ol><li>stosuje zasady rozmieszczania</li></ol>\n<p>elektronów na orbitalach w atomach<br>pierwiastków wieloelektronowych;</p>\n<ol><li>zapisuje konfiguracje elektronowe</li></ol>\n<p>atomów pierwiastków do Z=36 […],<br>uwzględniając rozmieszczenie elektronów<br>na podpowłokach (zapisy konfiguracji: […]<br>schematy klatkowe);</p>\n<ol><li>wskazuje na związek pomiędzy budową</li></ol>\n<p>atomu a położeniem pierwiastka w układzie<br>okresowym.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch zdań.<br>1 pkt - poprawne uzupełnienie jednego zdania.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie</p>\n<ol><li>W obrębie grupy promienie atomowe pierwiastków bloków s i p w miarę wzrostu</li></ol>\n<p>liczby atomowej (maleją / rosną), ponieważ wraz ze wzrostem liczby atomowej atomy<br>tych pierwiastków mają coraz (mniej / więcej) zapełnionych powłok elektronowych, a to<br>oznacza (zmniejszenie / zwiększenie) mocy oddziaływania jądra na elektrony<br>walencyjne.</p>\n<ol><li>W obrębie okresu promienie atomowe pierwiastków bloków s i p w miarę wzrostu</li></ol>\n<p>liczby atomowej (maleją / rosną), ponieważ wraz ze wzrostem liczby atomowej<br>elektrony w atomach tych pierwiastków są przyciągane przez jądro atomowe<br>o (jednakowym / coraz mniejszym / coraz większym) ładunku, a więc przyciąganie<br>elektronów walencyjnych przez jądro (maleje / rośnie).</p>","solutions":[]}