{"id":"filozofia-2013-maj-matura-podstawowa/zad/9","paper_id":"filozofia-2013-maj-matura-podstawowa","number":"9","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 9. (1 pkt)\nPodaj różnicę między kosmologicznymi a ontologicznymi dowodami (argumentami)\nna istnienie Boga.\nCZĘŚĆ II - Analiza krytyczna tekstu filozoficznego (30 punktów)\nNa podstawie tekstu wykonaj polecenia.\nJózef Maria Bocheński, Ku filozoficznemu myśleniu\nCo to znaczy, gdy mówimy, że jakieś zdanie, czy jakiś sąd, jest prawdziwy - albo, że jakiś\nczłowiek jest prawdziwym przyjacielem? Łatwo pojąć, co mamy tutaj na myśli: sądzimy, że\ncoś jest prawdziwe, jeżeli się zgadza.\nNietrudno zauważyć, że ta zgodność może występować, że tak powiem, w dwu\nkierunkach. Po pierwsze tak, że jakaś rzecz odpowiada jakiejś idei - to na przykład ma\nmiejsce, kiedy mówimy: ten metal jest prawdziwym złotem, albo: ten człowiek jest\nprawdziwym bohaterem. Wtedy rzecz odpowiada idei. Ten rodzaj prawdziwości i prawdy\nfilozofowie zwykli byli czasami nazywać „ontologicznym” - chodzi o tak zwaną prawdę\nontologiczną. I odwrotnie: myśl, sąd, zdanie i tak dalej nazywa się prawdziwymi wtedy, gdy\nodpowiadają danej rzeczy. Ten drugi rodzaj prawdy nazywają filozofowie „prawdą logiczną”.\nCzym jest prawda logiczna, zrozumiemy najlepiej na konkretnym przykładzie. Weźmy\nzdanie: „Dzisiaj słońce świeci”. To zdanie, a więc także odpowiadająca mu myśl, jest\nprawdziwe dokładnie wtedy, kiedy dzisiaj słońce rzeczywiście świeci. To jest chyba jasne\ni oczywiste. A jednak sprawa wcale nie jest tak prosta, jak zrazu można by było sądzić.\nStajemy tu bowiem przed dwiema wielkimi i trudnymi trudnościami.\nPoziom podstawowy\n6\nPierwszą można sformułować następująco: skoro zdanie jest dokładnie wtedy prawdziwe,\ngdy jest tak, jak ono orzeka, to musi być zawsze bezwarunkowo prawdziwe albo fałszywe,\ncałkiem niezależnie od tego, kto je wypowiada i kiedy się je wypowiada. Innymi słowy, skoro\njakieś zdanie jest prawdziwe, to jest ono prawdziwe bezwzględnie dla wszystkich ludzi i dla\nwszystkich czasów.\nAle przeciwko temu rodzą się różne zastrzeżenia. Są one niekiedy tak poważne,\nże niejeden filozof a także i nie-filozof zwykł twierdzić, iż prawda jest względna,\nuwarunkowana, zmienna i tak dalej. Jakie dowody za tym przemawiają?\nNiektóre są powierzchowne i łatwo je zbić. Wysuwa się jednak i poważniejsze\nzastrzeżenia przeciw bezwarunkowości prawdy. Wbrew powszechnemu mniemaniu\no istnieniu tylko jednej geometrii, mamy ich kilka, a mianowicie, obok Euklidesowej, której\nnaucza się w szkołach, są jeszcze geometrie Riemanna, Łobaczewskiego i inne. Jest przy tym\ntak, że pewne twierdzenia prawdziwe w jednej z nich, są fałszywe w innych. Stąd, jeśli\nspytamy współczesnego geometrę, czy jakieś twierdzenie jest prawdziwe, czy fałszywe,\nto musi on najpierw zapytać: w jakim systemie. Twierdzenia geometryczne są zatem\nw wysokim stopniu względne, zależne od systemu.\nPrzyjmijmy wszakże, że tak jest, jak ci znawcy twierdzą, ale wówczas powstaje\nnatychmiast pytanie, co skłania nas do wyboru takiego, a nie innego systemu? Przecież nie\nmoże to być zwykła samowola. Fizyk - na przykład Einstein - nie dlatego wybrał określoną\ngeometrię, że sprawiało mu to przyjemność, miał po temu poważne powody. Jakie powody?\nTu pojawia się odpowiedź o wielkim znaczeniu filozoficznym. Naukowiec i w ogóle człowiek\nmówi, uznaje jakieś twierdzenie czy jakiś system za prawdziwy nie dlatego, że są one zgodne\nz rzeczywistością, lecz dlatego, że to jest mu przydatne. Na przykład fizyk wybiera jedną\nz nie-Euklidesowych geometrii nie dlatego, że ona się zgadza z rzeczywistością, ale dlatego,\nże jest dlań pożyteczna, że za jej pomocą łatwiej, lepiej, a może w ogóle jedynie za jej\npomocą może stworzyć swą teorię i wyjaśniać rzeczywistość.\nTyle odnośnie do pierwszego pytania. Zajmijmy się teraz drugim: czym jest to, z czym\ndane zdanie musi się zgadzać, jeżeli ma być prawdziwe? Zdawałoby się, że sprawa jest jasna;\naby zdanie było prawdziwe, musi pokrywać się z odnośnym stanem rzeczy, a mianowicie\nrzeczy, które znajdują się poza nami. Ale tu natrafiamy na trudność. Weźmy dla przykładu\nzdanie: „Ta róża jest czerwona”. Jeżeli będziemy twierdzili, że jest ono prawdziwe dokładnie\nwtedy, kiedy róża jest rzeczywiście czerwona, to dowiemy się, że w świecie zewnętrznym\nw ogóle nie ma czerwieni, bo wszystkie barwy powstają dopiero w naszych organach\npostrzegania - w wyniku działania fal świetlnych na nasze oczy. A więc zdanie nie może być\nprawdziwe, gdy odpowiada zewnętrznemu stanowi rzeczy - bo takiego stanu w ogóle nie ma.\nCzemu więc musi odpowiadać, aby można je było uznać za prawdziwe?\nTakie i tym podobne wątpliwości skłoniły wielu współczesnych myślicieli do uznania\nfilozoficznego poglądu zwanego „teoriopoznawczym idealizmem”. Według tego poglądu\nistnieją wprawdzie i rzeczy, i bezwarunkowe prawdy, ale to wszystko nie jest na zewnątrz,\nlecz, w takim czy innym znaczeniu tego słowa, w nas, w naszym myśleniu.\nWspółcześni filozofowie w większości nie są jednak idealistami. Przeciw takiemu ujęciu\nprawdy i poznania opowiadają się na ogół w trakcie dociekań tego, czym właściwie jest\nludzkie poznanie.\nŹródło: J.M. Bocheński, Ku filozoficznemu myśleniu, Warszawa 1986, s. 28-33.\nPoziom podstawowy\n7\nZadania do tekstu","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9. (0-1)\nKorzystanie z informacji\nZnajomość i rozumienie podstawowych koncepcji\ni fragmentów dzieł filozofów europejskich (I 2)\nPoprawna odpowiedź:\nnp. Dowody kosmologiczne wywodzą się z przesłanek odnajdywanych w przyrodzie,\nnatomiast dowody ontologiczne z przesłanek obecnych w naszej jaźni (umyśle, duszy).\n1 p. - za poprawną odpowiedź\n0 p. - za odpowiedź niepoprawną lub brak odpowiedzi\nKryteria oceniania odpowiedzi - poziom podstawowy\n5\nCzęść II (30 punktów)\nZadania 10-25\nKorzystanie z informacji\nTworzenie informacji\nWykorzystanie nabytej wiedzy filozoficznej do krytycznego\nanalizowania tekstów filozoficznych, a w szczególności\ndo rekonstrukcji zawartych w nich problemów, tez\ni argumentacji (II 1); konfrontowanie poglądów z poglądami\ninnych filozofów (II 3); zapisanie w zwięzłej formie\nwyników krytycznej analizy tekstu filozoficznego (III 1)","solution":null,"image":"img/filozofia-2013-maj-matura-podstawowa/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2013 (podstawowa)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 9. (1 pkt)
Podaj różnicę między kosmologicznymi a ontologicznymi dowodami (argumentami)
na istnienie Boga.
CZĘŚĆ II - Analiza krytyczna tekstu filozoficznego (30 punktów)
Na podstawie tekstu wykonaj polecenia.
Józef Maria Bocheński, Ku filozoficznemu myśleniu
Co to znaczy, gdy mówimy, że jakieś zdanie, czy jakiś sąd, jest prawdziwy - albo, że jakiś
człowiek jest prawdziwym przyjacielem? Łatwo pojąć, co mamy tutaj na myśli: sądzimy, że
coś jest prawdziwe, jeżeli się zgadza.
Nietrudno zauważyć, że ta zgodność może występować, że tak powiem, w dwu
kierunkach. Po pierwsze tak, że jakaś rzecz odpowiada jakiejś idei - to na przykład ma
miejsce, kiedy mówimy: ten metal jest prawdziwym złotem, albo: ten człowiek jest
prawdziwym bohaterem. Wtedy rzecz odpowiada idei. Ten rodzaj prawdziwości i prawdy
filozofowie zwykli byli czasami nazywać „ontologicznym” - chodzi o tak zwaną prawdę
ontologiczną. I odwrotnie: myśl, sąd, zdanie i tak dalej nazywa się prawdziwymi wtedy, gdy
odpowiadają danej rzeczy. Ten drugi rodzaj prawdy nazywają filozofowie „prawdą logiczną”.
Czym jest prawda logiczna, zrozumiemy najlepiej na konkretnym przykładzie. Weźmy
zdanie: „Dzisiaj słońce świeci”. To zdanie, a więc także odpowiadająca mu myśl, jest
prawdziwe dokładnie wtedy, kiedy dzisiaj słońce rzeczywiście świeci. To jest chyba jasne
i oczywiste. A jednak sprawa wcale nie jest tak prosta, jak zrazu można by było sądzić.
Stajemy tu bowiem przed dwiema wielkimi i trudnymi trudnościami.
Poziom podstawowy
6
Pierwszą można sformułować następująco: skoro zdanie jest dokładnie wtedy prawdziwe,
gdy jest tak, jak ono orzeka, to musi być zawsze bezwarunkowo prawdziwe albo fałszywe,
całkiem niezależnie od tego, kto je wypowiada i kiedy się je wypowiada. Innymi słowy, skoro
jakieś zdanie jest prawdziwe, to jest ono prawdziwe bezwzględnie dla wszystkich ludzi i dla
wszystkich czasów.
Ale przeciwko temu rodzą się różne zastrzeżenia. Są one niekiedy tak poważne,
że niejeden filozof a także i nie-filozof zwykł twierdzić, iż prawda jest względna,
uwarunkowana, zmienna i tak dalej. Jakie dowody za tym przemawiają?
Niektóre są powierzchowne i łatwo je zbić. Wysuwa się jednak i poważniejsze
zastrzeżenia przeciw bezwarunkowości prawdy. Wbrew powszechnemu mniemaniu
o istnieniu tylko jednej geometrii, mamy ich kilka, a mianowicie, obok Euklidesowej, której
naucza się w szkołach, są jeszcze geometrie Riemanna, Łobaczewskiego i inne. Jest przy tym
tak, że pewne twierdzenia prawdziwe w jednej z nich, są fałszywe w innych. Stąd, jeśli
spytamy współczesnego geometrę, czy jakieś twierdzenie jest prawdziwe, czy fałszywe,
to musi on najpierw zapytać: w jakim systemie. Twierdzenia geometryczne są zatem
w wysokim stopniu względne, zależne od systemu.
Przyjmijmy wszakże, że tak jest, jak ci znawcy twierdzą, ale wówczas powstaje
natychmiast pytanie, co skłania nas do wyboru takiego, a nie innego systemu? Przecież nie
może to być zwykła samowola. Fizyk - na przykład Einstein - nie dlatego wybrał określoną
geometrię, że sprawiało mu to przyjemność, miał po temu poważne powody. Jakie powody?
Tu pojawia się odpowiedź o wielkim znaczeniu filozoficznym. Naukowiec i w ogóle człowiek
mówi, uznaje jakieś twierdzenie czy jakiś system za prawdziwy nie dlatego, że są one zgodne
z rzeczywistością, lecz dlatego, że to jest mu przydatne. Na przykład fizyk wybiera jedną
z nie-Euklidesowych geometrii nie dlatego, że ona się zgadza z rzeczywistością, ale dlatego,
że jest dlań pożyteczna, że za jej pomocą łatwiej, lepiej, a może w ogóle jedynie za jej
pomocą może stworzyć swą teorię i wyjaśniać rzeczywistość.
Tyle odnośnie do pierwszego pytania. Zajmijmy się teraz drugim: czym jest to, z czym
dane zdanie musi się zgadzać, jeżeli ma być prawdziwe? Zdawałoby się, że sprawa jest jasna;
aby zdanie było prawdziwe, musi pokrywać się z odnośnym stanem rzeczy, a mianowicie
rzeczy, które znajdują się poza nami. Ale tu natrafiamy na trudność. Weźmy dla przykładu
zdanie: „Ta róża jest czerwona”. Jeżeli będziemy twierdzili, że jest ono prawdziwe dokładnie
wtedy, kiedy róża jest rzeczywiście czerwona, to dowiemy się, że w świecie zewnętrznym
w ogóle nie ma czerwieni, bo wszystkie barwy powstają dopiero w naszych organach
postrzegania - w wyniku działania fal świetlnych na nasze oczy. A więc zdanie nie może być
prawdziwe, gdy odpowiada zewnętrznemu stanowi rzeczy - bo takiego stanu w ogóle nie ma.
Czemu więc musi odpowiadać, aby można je było uznać za prawdziwe?
Takie i tym podobne wątpliwości skłoniły wielu współczesnych myślicieli do uznania
filozoficznego poglądu zwanego „teoriopoznawczym idealizmem”. Według tego poglądu
istnieją wprawdzie i rzeczy, i bezwarunkowe prawdy, ale to wszystko nie jest na zewnątrz,
lecz, w takim czy innym znaczeniu tego słowa, w nas, w naszym myśleniu.
Współcześni filozofowie w większości nie są jednak idealistami. Przeciw takiemu ujęciu
prawdy i poznania opowiadają się na ogół w trakcie dociekań tego, czym właściwie jest
ludzkie poznanie.
Źródło: J.M. Bocheński, Ku filozoficznemu myśleniu, Warszawa 1986, s. 28-33.
Poziom podstawowy
7
Zadania do tekstu

","answer_text_html":"

Zadanie 9. (0-1)
Korzystanie z informacji
Znajomość i rozumienie podstawowych koncepcji
i fragmentów dzieł filozofów europejskich (I 2)
Poprawna odpowiedź:
np. Dowody kosmologiczne wywodzą się z przesłanek odnajdywanych w przyrodzie,
natomiast dowody ontologiczne z przesłanek obecnych w naszej jaźni (umyśle, duszy).
1 p. - za poprawną odpowiedź
0 p. - za odpowiedź niepoprawną lub brak odpowiedzi
Kryteria oceniania odpowiedzi - poziom podstawowy
5
Część II (30 punktów)
Zadania 10-25
Korzystanie z informacji
Tworzenie informacji
Wykorzystanie nabytej wiedzy filozoficznej do krytycznego
analizowania tekstów filozoficznych, a w szczególności
do rekonstrukcji zawartych w nich problemów, tez
i argumentacji (II 1); konfrontowanie poglądów z poglądami
innych filozofów (II 3); zapisanie w zwięzłej formie
wyników krytycznej analizy tekstu filozoficznego (III 1)

","solutions":[]}