{"id":"filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/1.1","paper_id":"filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"1.1","points":2,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.1. (0-2)\nKtóre zdania są zgodne z tekstem Kartezjusza? Zaznacz literę P przy właściwych\nzdaniach.\n1.\nDo prawd można dotrzeć tylko mocą rozumowania lub objawienia.\nP\n2.\nPojęcie istoty doskonałej musi pochodzić od istoty doskonałej.\nP\n3.\nTo niebezpośrednio Bóg warunkuje moje istnienie, lecz czyni to idea\nmojego umysłu.\nP\n4.\nCzłowiek nie jest twórcą idei substancji nieskończonej.\nP","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych […].\nZdający rekonstruuje problemy zawarte\nw tekście.\nII. 2. 4) Zdający […] przeprowadza analizę\ni interpretację […] fragmentu tekstu\nKartezjusza Medytacje o pierwszej filozofii.\nV. 3. Zdający identyfikuje problematykę\ntekstu […].\nPoprawna odpowiedź\nZdania prawdziwe: 2. i 4.\nSchemat punktowania\n2 p. - za dwie poprawne odpowiedzi.\n1 p. - za jedną poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nZdania prawdziwe: **2. i 4.**\n\n(Zdanie 2: P, Zdanie 4: P)\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego\n\nKartezjusz w *Medytacjach o pierwszej filozofii* formułuje kilka kluczowych twierdzeń, które pozwalają ocenić każde ze stwierdzeń:\n\n**Stwierdzenie 1.** „Do prawd można dotrzeć tylko mocą rozumowania lub objawienia.\"\n\n> „Wszystko bowiem, co mi się ujawnia przez przyrodzone światło rozumu (jak np. że stąd, iż wątpię, wynika, że istnieję itp.), żadną miarą nie może podlegać wątpliwości\"\n\nKartezjusz podkreśla rolę **przyrodzonego światła rozumu** (*lumen naturale*) jako źródła pewności - ale nigdzie nie wymienia **objawienia** jako źródła wiedzy pewnej. Droga do prawdy to dla niego jasność i wyrazistość ujęcia przez rozum. Stwierdzenie 1 jest zatem **fałszywe**.\n\n**Stwierdzenie 2.** „Pojęcie istoty doskonałej musi pochodzić od istoty doskonałej.\"\n\n> „Jest zaś rzeczą oczywistą dzięki przyrodzonemu światłu rozumu, że przynajmniej tyle musi być rzeczywistości w całkowitej przyczynie sprawczej, ile w jej skutku\"\n> „Musi się więc [ ] dojść do wniosku, że Bóg koniecznie istnieje. Bo chociaż idea substancji jest wprawdzie we mnie, dlatego właśnie, że ja sam jestem substancją, nie byłaby to jednak idea substancji nieskończonej [ ] chyba żeby pochodziła od jakiejś substancji, która by naprawdę była nieskończona.\"\n\nTo jest dokładnie Kartezjański dowód ontologiczno-przyczynowy: idea nieskończonej, doskonałej istoty w skończonym umyśle wymaga przyczyny równie doskonałej. Stwierdzenie 2 jest **prawdziwe**.\n\n**Stwierdzenie 3.** „To nie bezpośrednio Bóg warunkuje moje istnienie, lecz czyni to idea mojego umysłu.\"\n\nKartezjusz jest dualistą - wyróżnia *res cogitans* (substancja myśląca) i *res extensa* (substancja rozciągła), ale obie substancje stworzone są przez Boga. W tekście Kartezjusz wprost stwierdza, że Bóg „stworzył mnie samego i wszystko inne, co istnieje\". Idea w umyśle nie jest przyczyną istnienia - to Bóg jest przyczyną sprawczą. Stwierdzenie 3 jest **fałszywe**.\n\n**Stwierdzenie 4.** „Człowiek nie jest twórcą idei substancji nieskończonej.\"\n\n> „Chociaż idea substancji jest wprawdzie we mnie [ ] nie byłaby to jednak idea substancji nieskończonej, jako że ja jestem skończony, chyba żeby pochodziła od jakiejś substancji, która by naprawdę była nieskończona.\"\n\nSkończony umysł ludzki nie może sam z siebie wytworzyć idei nieskończoności - musi ona pochodzić od bytu naprawdę nieskończonego (Boga). Stwierdzenie 4 jest **prawdziwe**.\n\n## Sposób 2 - kontekst filozoficzny (Kartezjusz, racjonalizm)\n\nKartezjusz jest twórcą **racjonalizmu nowożytnego** i **dualizmu substancji**. Jego projekt filozoficzny polega na:\n1. Systematycznym wątpieniu (*dubito metodyczny*)\n2. Odkryciu punktu archimedesowego: *cogito ergo sum* - „myślę, więc jestem\"\n3. Dowodzie na istnienie Boga z idei nieskończoności w umyśle (dowód przyczynowy / kosmologiczny)\n4. Ustanowieniu jasności i wyrazistości jako kryterium prawdy\n\nKluczowa zasada przyczynowości Kartezjusza: **w przyczynie musi być co najmniej tyle doskonałości, ile w skutku** (*principium causalitatis*). Stąd idea nieskończonego Boga w skończonym umyśle musi mieć przyczynę nieskończoną.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.1, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - uczeń zaznaczył oba poprawne zdania: 2. i 4.\n> - **1 pkt** - uczeń zaznaczył jedno poprawne zdanie (2. albo 4.)\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi\n>\n> **Co MUSISZ zrobić:** zaznaczyć P przy zdaniu 2. ORAZ przy zdaniu 4. - oba razem dają pełne 2 punkty.\n\n## Dlaczego inne błędne\n\n| Zdanie | Treść | Ocena | Dlaczego błędne / typowa pułapka |\n| **1.** | Do prawd można dotrzeć tylko mocą rozumowania lub objawienia. | **F** | Kartezjusz uznaje tylko „przyrodzone światło rozumu\" (*lumen naturale*) - **nie objawienie**. Objawienie to kategoria teologiczna, Kartezjusz buduje filozofię racjonalistyczną, nie teologiczną. |\n| **2.** | Pojęcie istoty doskonałej musi pochodzić od istoty doskonałej. | **P** | Wprost wynika z zasady przyczynowości Kartezjusza: przyczyna musi zawierać co najmniej tyle rzeczywistości, ile skutek. |\n| **3.** | To nie bezpośrednio Bóg warunkuje moje istnienie, lecz czyni to idea mojego umysłu. | **F** | Pomieszanie - to **Bóg** jest przyczyną zarówno mojego istnienia, jak i idei w moim umyśle. Idea nie jest samodzielną przyczyną ontologiczną. |\n| **4.** | Człowiek nie jest twórcą idei substancji nieskończonej. | **P** | Skończony podmiot nie może wygenerować idei nieskończoności - musi ona pochodzić z zewnątrz, od nieskończonego Boga. |\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Pułapka objawienia:** Stwierdzenie 1 brzmi filozoficznie, bo łączy rozumowanie z objawieniem - uczniowie myślą, że Kartezjusz jako wierzący Francuz XVII w. mógł włączyć objawienie. Nie - jego projekt jest czysto racjonalistyczny, objawienie to dla niego oddzielna dziedzina (teologia).\n2. **Pułapka idei jako przyczyny:** Stwierdzenie 3 myli epistemologię z ontologią - to, że idea Boga *mnie* wskazuje na istnienie Boga, nie znaczy, że **idea warunkuje moje istnienie**. Bóg jest przyczyną mnie, nie idea o Bogu.\n3. **Zaznaczenie tylko jednego zdania:** Uczniowie często zaznaczają tylko zdanie 2. (dowód ontologiczny jest dobrze znany) i pomijają zdanie 4. - pamiętaj, odpowiedź musi zawierać OBA zdania dla 2 punktów.","image":"img/filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-1.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 1.1. (0-2)
Które zdania są zgodne z tekstem Kartezjusza? Zaznacz literę P przy właściwych
zdaniach.
1.
Do prawd można dotrzeć tylko mocą rozumowania lub objawienia.
P
2.
Pojęcie istoty doskonałej musi pochodzić od istoty doskonałej.
P
3.
To niebezpośrednio Bóg warunkuje moje istnienie, lecz czyni to idea
mojego umysłu.
P
4.
Człowiek nie jest twórcą idei substancji nieskończonej.
P

","answer_text_html":"

Zadanie 1.1. (0-2)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
III. Analiza i interpretacja tekstów
filozoficznych […].
Zdający rekonstruuje problemy zawarte
w tekście.
II. 2. 4) Zdający […] przeprowadza analizę
i interpretację […] fragmentu tekstu
Kartezjusza Medytacje o pierwszej filozofii.
V. 3. Zdający identyfikuje problematykę
tekstu […].
Poprawna odpowiedź
Zdania prawdziwe: 2. i 4.
Schemat punktowania
2 p. - za dwie poprawne odpowiedzi.
1 p. - za jedną poprawną odpowiedź.
0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Zdania prawdziwe: 2. i 4.

\n

(Zdanie 2: P, Zdanie 4: P)

\n

Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego

\n

Kartezjusz w Medytacjach o pierwszej filozofii formułuje kilka kluczowych twierdzeń, które pozwalają ocenić każde ze stwierdzeń:

\n

Stwierdzenie 1. „Do prawd można dotrzeć tylko mocą rozumowania lub objawienia."

\n
„Wszystko bowiem, co mi się ujawnia przez przyrodzone światło rozumu (jak np. że stąd, iż wątpię, wynika, że istnieję itp.), żadną miarą nie może podlegać wątpliwości"
\n

Kartezjusz podkreśla rolę przyrodzonego światła rozumu (lumen naturale) jako źródła pewności - ale nigdzie nie wymienia objawienia jako źródła wiedzy pewnej. Droga do prawdy to dla niego jasność i wyrazistość ujęcia przez rozum. Stwierdzenie 1 jest zatem fałszywe.

\n

Stwierdzenie 2. „Pojęcie istoty doskonałej musi pochodzić od istoty doskonałej."

\n
„Jest zaś rzeczą oczywistą dzięki przyrodzonemu światłu rozumu, że przynajmniej tyle musi być rzeczywistości w całkowitej przyczynie sprawczej, ile w jej skutku"
„Musi się więc [ ] dojść do wniosku, że Bóg koniecznie istnieje. Bo chociaż idea substancji jest wprawdzie we mnie, dlatego właśnie, że ja sam jestem substancją, nie byłaby to jednak idea substancji nieskończonej [ ] chyba żeby pochodziła od jakiejś substancji, która by naprawdę była nieskończona."
\n

To jest dokładnie Kartezjański dowód ontologiczno-przyczynowy: idea nieskończonej, doskonałej istoty w skończonym umyśle wymaga przyczyny równie doskonałej. Stwierdzenie 2 jest prawdziwe.

\n

Stwierdzenie 3. „To nie bezpośrednio Bóg warunkuje moje istnienie, lecz czyni to idea mojego umysłu."

\n

Kartezjusz jest dualistą - wyróżnia res cogitans (substancja myśląca) i res extensa (substancja rozciągła), ale obie substancje stworzone są przez Boga. W tekście Kartezjusz wprost stwierdza, że Bóg „stworzył mnie samego i wszystko inne, co istnieje". Idea w umyśle nie jest przyczyną istnienia - to Bóg jest przyczyną sprawczą. Stwierdzenie 3 jest fałszywe.

\n

Stwierdzenie 4. „Człowiek nie jest twórcą idei substancji nieskończonej."

\n
„Chociaż idea substancji jest wprawdzie we mnie [ ] nie byłaby to jednak idea substancji nieskończonej, jako że ja jestem skończony, chyba żeby pochodziła od jakiejś substancji, która by naprawdę była nieskończona."
\n

Skończony umysł ludzki nie może sam z siebie wytworzyć idei nieskończoności - musi ona pochodzić od bytu naprawdę nieskończonego (Boga). Stwierdzenie 4 jest prawdziwe.

\n

Sposób 2 - kontekst filozoficzny (Kartezjusz, racjonalizm)

\n

Kartezjusz jest twórcą racjonalizmu nowożytnego i dualizmu substancji. Jego projekt filozoficzny polega na:

\n
  1. Systematycznym wątpieniu (dubito metodyczny)
  2. Odkryciu punktu archimedesowego: cogito ergo sum - „myślę, więc jestem"
  3. Dowodzie na istnienie Boga z idei nieskończoności w umyśle (dowód przyczynowy / kosmologiczny)
  4. Ustanowieniu jasności i wyrazistości jako kryterium prawdy
\n

Kluczowa zasada przyczynowości Kartezjusza: w przyczynie musi być co najmniej tyle doskonałości, ile w skutku (principium causalitatis). Stąd idea nieskończonego Boga w skończonym umyśle musi mieć przyczynę nieskończoną.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.1, max 2 pkt):
- 2 pkt - uczeń zaznaczył oba poprawne zdania: 2. i 4.
- 1 pkt - uczeń zaznaczył jedno poprawne zdanie (2. albo 4.)
- 0 pkt - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi

Co MUSISZ zrobić: zaznaczyć P przy zdaniu 2. ORAZ przy zdaniu 4. - oba razem dają pełne 2 punkty.
\n

Dlaczego inne błędne

\n

| Zdanie | Treść | Ocena | Dlaczego błędne / typowa pułapka |
| 1. | Do prawd można dotrzeć tylko mocą rozumowania lub objawienia. | F | Kartezjusz uznaje tylko „przyrodzone światło rozumu" (lumen naturale) - nie objawienie. Objawienie to kategoria teologiczna, Kartezjusz buduje filozofię racjonalistyczną, nie teologiczną. |
| 2. | Pojęcie istoty doskonałej musi pochodzić od istoty doskonałej. | P | Wprost wynika z zasady przyczynowości Kartezjusza: przyczyna musi zawierać co najmniej tyle rzeczywistości, ile skutek. |
| 3. | To nie bezpośrednio Bóg warunkuje moje istnienie, lecz czyni to idea mojego umysłu. | F | Pomieszanie - to Bóg jest przyczyną zarówno mojego istnienia, jak i idei w moim umyśle. Idea nie jest samodzielną przyczyną ontologiczną. |
| 4. | Człowiek nie jest twórcą idei substancji nieskończonej. | P | Skończony podmiot nie może wygenerować idei nieskończoności - musi ona pochodzić z zewnątrz, od nieskończonego Boga. |

\n

Typowe pułapki

\n
  1. Pułapka objawienia: Stwierdzenie 1 brzmi filozoficznie, bo łączy rozumowanie z objawieniem - uczniowie myślą, że Kartezjusz jako wierzący Francuz XVII w. mógł włączyć objawienie. Nie - jego projekt jest czysto racjonalistyczny, objawienie to dla niego oddzielna dziedzina (teologia).
  2. Pułapka idei jako przyczyny: Stwierdzenie 3 myli epistemologię z ontologią - to, że idea Boga mnie wskazuje na istnienie Boga, nie znaczy, że idea warunkuje moje istnienie. Bóg jest przyczyną mnie, nie idea o Bogu.
  3. Zaznaczenie tylko jednego zdania: Uczniowie często zaznaczają tylko zdanie 2. (dowód ontologiczny jest dobrze znany) i pomijają zdanie 4. - pamiętaj, odpowiedź musi zawierać OBA zdania dla 2 punktów.
"}]}