{"id":"filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/1.10","paper_id":"filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"1.10","points":3,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.10. (0-3)\nUzupełnij tabelę, wpisując we właściwych wierszach nazwy ontologicznych stanowisk,\nktóre uznają, że istnieje jeden, dwa lub więcej rodzajów substancji, oraz jednego\nprzedstawiciela każdego stanowiska.\nL.p.\nRodzaje substancji\nNazwa stanowiska\nPrzedstawiciel\n1.\njeden rodzaj substancji\n2.\ndwa rodzaje substancji\n3.\nwiele rodzajów\nsubstancji","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.10. (0-3)\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych […].\nZdający prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi.\nII 2. 1) Zdający rekonstruuje i porównuje\nwybrane stanowiska ontologiczne.\nPoprawna odpowiedź\n1. monizm - np. Spinoza\n2. dualizm - np. Kartezjusz\n3. pluralizm - np. Leibniz\nSchemat punktowania\n3 p. - za poprawne podanie trzech nazw stanowisk ontologicznych i trzech nazwisk ich\nprzedstawicieli.\n2 p. - za poprawne podanie dwóch nazw stanowisk ontologicznych i dwóch nazwisk ich\nprzedstawicieli.\n1 p. - za poprawne podanie nazwy jednego stanowiska ontologicznego i jednego\nprzedstawiciela.\n0 p. - za odpowiedzi błędne lub brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| L.p. | Rodzaje substancji | Nazwa stanowiska | Przedstawiciel |\n| 1. | jeden rodzaj substancji | **monizm** | np. **Spinoza** |\n| 2. | dwa rodzaje substancji | **dualizm** | np. **Kartezjusz** |\n| 3. | wiele rodzajów substancji | **pluralizm** | np. **Leibniz** |\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego\n\nKartezjusz w *Medytacjach* rozróżnia dwa rodzaje substancji:\n- **res cogitans** - substancja myśląca (umysł, dusza)\n- **res extensa** - substancja rozciągła (ciało, materia)\n\nPonadto istnieje trzecia, nieskończona substancja - **Bóg** (*substantia infinita*). W klasycznym odczytaniu Kartezjusza jest on zatem zwolennikiem dualizmu umysł-ciało (przy Bogu jako odrębnej substancji).\n\nZ kontekstu zadania dotyczącego ontologicznych stanowisk wynika znajomość klasyków filozofii substancji:\n\n## Sposób 2 - kontekst filozoficzny / przedstawiciele\n\n**1. Monizm** - istnieje tylko **jeden rodzaj substancji**:\n- **Spinoza** (Baruch de Spinoza, 1632-1677): jedyną substancją jest Bóg-Natura (*Deus sive Natura*). To, co nazywamy umysłem i ciałem, to tylko dwa z nieskończenie wielu atrybutów jednej substancji. Dzieło: *Etyka*.\n- Inne przykłady: materialiści (Hobbes - jedyną substancją jest materia), Berkeley (jedyną substancją jest umysł)\n\n**2. Dualizm** - istnieją **dwa rodzaje substancji**:\n- **Kartezjusz** (René Descartes, 1596-1650): *res cogitans* i *res extensa*. Dualizm kartezjański rodzi problem interakcji umysłu z ciałem.\n- Inne przykłady: dualizm Platona (dusza-ciało)\n\n**3. Pluralizm** - istnieje **wiele rodzajów substancji**:\n- **Leibniz** (Gottfried Wilhelm Leibniz, 1646-1716): świat składa się z nieskończenie wielu duchowych, niepodzielnych substancji - **monad** (*monadologia*). Każda monada jest odrębną substancją.\n- Inne przykłady: Empedokles (cztery żywioły jako substancje), Anaksagoras (nieskończona wielość *homeomerii*)\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.10, max 3 pkt):**\n> - **3 pkt** - trzy poprawne nazwy stanowisk ORAZ trzech poprawnych przedstawicieli\n> - **2 pkt** - dwie poprawne nazwy + dwóch przedstawicieli\n> - **1 pkt** - jedna poprawna nazwa + jeden przedstawiciel\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty przedstawicieli:**\n> - Monizm: Spinoza, Hobbes, Berkeley, Tales, Heraklit, Anaksymenes (materialiści i idealiści)\n> - Dualizm: Kartezjusz, Platon\n> - Pluralizm: Leibniz, Empedokles, Anaksagoras\n>\n> **Uwaga:** KAŻDA para musi być kompletna (nazwa stanowiska + przedstawiciel). Sama nazwa bez przedstawiciela lub sam przedstawiciel bez nazwy - nie liczy się jako kompletna odpowiedź.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Wpisanie Kartezjusza przy monizmie:** uczniowie czytają tekst Kartezjusza o substancji i automatycznie wpisują go przy monizmie. Kartezjusz to DUALIZM (dwa rodzaje substancji: myśląca i rozciągła).\n2. **Pominięcie Spinozy:** Spinoza jest kontrintuicyjny - mówi o Bogu, więc uczniowie kojarzą go z teizmem, nie z monizmem. Pamiętaj: Spinoza = *Deus sive Natura* = monizm.\n3. **Mylenie pluralizmu z wielością atrybutów:** Leibniz to pluralizm substancji (wiele monad), nie wielość atrybutów jednej substancji (to Spinoza). Kluczowe rozróżnienie!","image":"img/filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-1.10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1.10. (0-3)<br>Uzupełnij tabelę, wpisując we właściwych wierszach nazwy ontologicznych stanowisk,<br>które uznają, że istnieje jeden, dwa lub więcej rodzajów substancji, oraz jednego<br>przedstawiciela każdego stanowiska.<br>L.p.<br>Rodzaje substancji<br>Nazwa stanowiska<br>Przedstawiciel<br>1.<br>jeden rodzaj substancji<br>2.<br>dwa rodzaje substancji<br>3.<br>wiele rodzajów<br>substancji</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1.10. (0-3)<br>III. Analiza i interpretacja tekstów<br>filozoficznych […].<br>Zdający prawidłowo posługuje się<br>pojęciami filozoficznymi.<br>II 2. 1) Zdający rekonstruuje i porównuje<br>wybrane stanowiska ontologiczne.<br>Poprawna odpowiedź</p>\n<ol><li>monizm - np. Spinoza</li><li>dualizm - np. Kartezjusz</li><li>pluralizm - np. Leibniz</li></ol>\n<p>Schemat punktowania<br>3 p. - za poprawne podanie trzech nazw stanowisk ontologicznych i trzech nazwisk ich<br>przedstawicieli.<br>2 p. - za poprawne podanie dwóch nazw stanowisk ontologicznych i dwóch nazwisk ich<br>przedstawicieli.<br>1 p. - za poprawne podanie nazwy jednego stanowiska ontologicznego i jednego<br>przedstawiciela.<br>0 p. - za odpowiedzi błędne lub brak odpowiedzi.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| L.p. | Rodzaje substancji | Nazwa stanowiska | Przedstawiciel |<br>| 1. | jeden rodzaj substancji | <strong>monizm</strong> | np. <strong>Spinoza</strong> |<br>| 2. | dwa rodzaje substancji | <strong>dualizm</strong> | np. <strong>Kartezjusz</strong> |<br>| 3. | wiele rodzajów substancji | <strong>pluralizm</strong> | np. <strong>Leibniz</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego</h4>\n<p>Kartezjusz w <em>Medytacjach</em> rozróżnia dwa rodzaje substancji:</p>\n<ul><li><strong>res cogitans</strong> - substancja myśląca (umysł, dusza)</li><li><strong>res extensa</strong> - substancja rozciągła (ciało, materia)</li></ul>\n<p>Ponadto istnieje trzecia, nieskończona substancja - <strong>Bóg</strong> (<em>substantia infinita</em>). W klasycznym odczytaniu Kartezjusza jest on zatem zwolennikiem dualizmu umysł-ciało (przy Bogu jako odrębnej substancji).</p>\n<p>Z kontekstu zadania dotyczącego ontologicznych stanowisk wynika znajomość klasyków filozofii substancji:</p>\n<h4>Sposób 2 - kontekst filozoficzny / przedstawiciele</h4>\n<p><strong>1. Monizm</strong> - istnieje tylko <strong>jeden rodzaj substancji</strong>:</p>\n<ul><li><strong>Spinoza</strong> (Baruch de Spinoza, 1632-1677): jedyną substancją jest Bóg-Natura (<em>Deus sive Natura</em>). To, co nazywamy umysłem i ciałem, to tylko dwa z nieskończenie wielu atrybutów jednej substancji. Dzieło: <em>Etyka</em>.</li><li>Inne przykłady: materialiści (Hobbes - jedyną substancją jest materia), Berkeley (jedyną substancją jest umysł)</li></ul>\n<p><strong>2. Dualizm</strong> - istnieją <strong>dwa rodzaje substancji</strong>:</p>\n<ul><li><strong>Kartezjusz</strong> (René Descartes, 1596-1650): <em>res cogitans</em> i <em>res extensa</em>. Dualizm kartezjański rodzi problem interakcji umysłu z ciałem.</li><li>Inne przykłady: dualizm Platona (dusza-ciało)</li></ul>\n<p><strong>3. Pluralizm</strong> - istnieje <strong>wiele rodzajów substancji</strong>:</p>\n<ul><li><strong>Leibniz</strong> (Gottfried Wilhelm Leibniz, 1646-1716): świat składa się z nieskończenie wielu duchowych, niepodzielnych substancji - <strong>monad</strong> (<em>monadologia</em>). Każda monada jest odrębną substancją.</li><li>Inne przykłady: Empedokles (cztery żywioły jako substancje), Anaksagoras (nieskończona wielość <em>homeomerii</em>)</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.10, max 3 pkt):</strong><br>- <strong>3 pkt</strong> - trzy poprawne nazwy stanowisk ORAZ trzech poprawnych przedstawicieli<br>- <strong>2 pkt</strong> - dwie poprawne nazwy + dwóch przedstawicieli<br>- <strong>1 pkt</strong> - jedna poprawna nazwa + jeden przedstawiciel<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi<br><br><strong>Akceptowane warianty przedstawicieli:</strong><br>- Monizm: Spinoza, Hobbes, Berkeley, Tales, Heraklit, Anaksymenes (materialiści i idealiści)<br>- Dualizm: Kartezjusz, Platon<br>- Pluralizm: Leibniz, Empedokles, Anaksagoras<br><br><strong>Uwaga:</strong> KAŻDA para musi być kompletna (nazwa stanowiska + przedstawiciel). Sama nazwa bez przedstawiciela lub sam przedstawiciel bez nazwy - nie liczy się jako kompletna odpowiedź.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li><strong>Wpisanie Kartezjusza przy monizmie:</strong> uczniowie czytają tekst Kartezjusza o substancji i automatycznie wpisują go przy monizmie. Kartezjusz to DUALIZM (dwa rodzaje substancji: myśląca i rozciągła).</li><li><strong>Pominięcie Spinozy:</strong> Spinoza jest kontrintuicyjny - mówi o Bogu, więc uczniowie kojarzą go z teizmem, nie z monizmem. Pamiętaj: Spinoza = <em>Deus sive Natura</em> = monizm.</li><li><strong>Mylenie pluralizmu z wielością atrybutów:</strong> Leibniz to pluralizm substancji (wiele monad), nie wielość atrybutów jednej substancji (to Spinoza). Kluczowe rozróżnienie!</li></ol>"}]}