{"id":"filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/1.11","paper_id":"filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"1.11","points":3,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.11. (0-3)\nCzy Kartezjusz zgodziłby się ze stwierdzeniem Locke'a: nie ma niczego w umyśle, czego\nnie było wcześniej w zmysłach? Uzasadnij odpowiedź.\nOdpowiedź:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.11. (0-3)\nII. Tworzenie wypowiedzi\nZdający […] porównuje różne rozwiązania\ntego samego problemu.\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nV. 5. Zdający zestawia poglądy autora\nz innymi według kryterium kontynuacji,\nmodyfikacji, przeciwstawienia.\nII. 1. 2) […] Zdający rekonstruuje\ni porównuje wybrane stanowiska\nepistemologiczne.\nPoprawna odpowiedź\nKartezjusz nie zgodziłby się z tym stwierdzeniem Locke’a.\nPrzykładowe uzasadnienie\nLocke był empirystą i według niego wszelkie poznanie pochodzi z doświadczenia\nzmysłowego, natomiast Kartezjusz był racjonalistą, więc źródeł poznania szukał w umyśle.\nSchemat punktowania\n3 p. - za poprawną odpowiedź i logiczne uzasadnienie odwołujące się do obu filozofów.\n2 p. - za poprawną odpowiedź i logiczne uzasadnienie odwołujące się do jednego filozofa.\n1 p. - za poprawną odpowiedź bez uzasadnienia.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Odpowiedź:** Kartezjusz NIE zgodziłby się z tym stwierdzeniem Locke'a.\n\n**Uzasadnienie:** Kartezjusz był **racjonalistą** - źródeł pewnej wiedzy szukał w rozumie i ideach wrodzonych, a nie w doświadczeniu zmysłowym. Locke był **empirystą** - uważał, że umysł jest czystą tablicą (*tabula rasa*) i wszelka wiedza pochodzi z doświadczenia zmysłowego. Te stanowiska są ze sobą sprzeczne.\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego\n\n> „Z tych zaś idei jedne wydają mi się wrodzone, inne nabyte, jeszcze inne przeze mnie samego urobione\"\n\nKartezjusz jawnie stwierdza istnienie **idei wrodzonych** (*ideae innatae*) - idei, które nie pochodzą z doświadczenia zmysłowego, lecz są immanentnie wbudowane w rozum przez Boga. Do idei wrodzonych zalicza m.in.:\n- Ideę Boga (substancji nieskończonej)\n- Idee matematyczne (np. trójkąt)\n- Podstawowe prawdy logiczne\n\nGdyby Kartezjusz przyjął formułę Locke'a - „nie ma niczego w umyśle, czego nie było wcześniej w zmysłach\" - musiałby odrzucić idee wrodzone. To oznaczałoby, że idea Boga pochodzi ze zmysłów - co jest dla Kartezjusza absurdem, bo zmysły są zawodne i skończone, a idea Boga jest nieskończona.\n\n## Sposób 2 - kontekst filozoficzny (spór racjonalizm-empiryzm)\n\nSpór racjonalizmu z empiryzmem to centralny konflikt epistemologii nowożytnej (XVII-XVIII w.):\n\n| | Kartezjusz (racjonalizm) | Locke (empiryzm) |\n| Źródło wiedzy | Rozum (*a priori*), idee wrodzone | Doświadczenie zmysłowe (*a posteriori*) |\n| Status umysłu | Wyposażony w idee wrodzone | Tabula rasa (niezapisana tablica) |\n| Kryterium pewności | Jasność i wyrazistość (*clara et distincta*) | Zgodność z doświadczeniem |\n| Zdania pewne | Matematyka, logika, *cogito* | Doświadczenia zmysłowe (do granic sceptycyzmu) |\n\nLocke'a maksyma *nihil est in intellectu quod non prius in sensu* (nic nie ma w umyśle, czego nie było wcześniej w zmysłach) to programowe odrzucenie wrodzoności idei. Kartezjusz zaprzeczyłby tej formule, bo buduje cały swój system na ideach, których nie mogły dostarczyć zmysły (Bóg, nieskończoność, substancja).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.11, max 3 pkt):**\n> - **3 pkt** - poprawna odpowiedź (NIE) + uzasadnienie odwołujące się do obu filozofów\n> - **2 pkt** - poprawna odpowiedź + uzasadnienie odwołujące się do jednego filozofa\n> - **1 pkt** - poprawna odpowiedź bez uzasadnienia\n> - **0 pkt** - błędna odpowiedź lub brak\n>\n> **Co MUSISZ napisać:** NIE zgodziłby się + Kartezjusz był racjonalistą (idee wrodzone) + Locke był empirystą (wiedza z doświadczenia). Oba elementy uzasadnienia są konieczne dla 3 punktów.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Odpowiedź „TAK\":** uczniowie mogą pomyśleć, że skoro Kartezjusz rozróżnia idee „nabyte\" (z doświadczenia), to zgadza się z Lockiem. Nie - Kartezjusz nie uważa idei nabytych za podstawę *pewnej* wiedzy; fundament stanowią idee wrodzone, których Locke neguje.\n2. **Tylko jedno uzasadnienie:** opisanie tylko Kartezjusza jako racjonalisty bez wskazania sprzeczności z empiryzmem Locke'a = 2 pkt zamiast 3. Musisz zestawić oba stanowiska.\n3. **Pomylenie maksymy Locke'a z Arystotelesem:** ta sama formuła (*nihil in intellectu quod non prius in sensu*) pojawia się w tradycji arystotelowsko-tomistycznej. Klucz CKE dotyczy Locke'a - pamiętaj kontekst.","image":"img/filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-1.11.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 1.11. (0-3)
Czy Kartezjusz zgodziłby się ze stwierdzeniem Locke'a: nie ma niczego w umyśle, czego
nie było wcześniej w zmysłach? Uzasadnij odpowiedź.
Odpowiedź:
Uzasadnienie:

","answer_text_html":"

Zadanie 1.11. (0-3)
II. Tworzenie wypowiedzi
Zdający […] porównuje różne rozwiązania
tego samego problemu.
V. Umiejętności w zakresie analizy
i interpretacji tekstów filozoficznych.
V. 5. Zdający zestawia poglądy autora
z innymi według kryterium kontynuacji,
modyfikacji, przeciwstawienia.
II. 1. 2) […] Zdający rekonstruuje
i porównuje wybrane stanowiska
epistemologiczne.
Poprawna odpowiedź
Kartezjusz nie zgodziłby się z tym stwierdzeniem Locke’a.
Przykładowe uzasadnienie
Locke był empirystą i według niego wszelkie poznanie pochodzi z doświadczenia
zmysłowego, natomiast Kartezjusz był racjonalistą, więc źródeł poznania szukał w umyśle.
Schemat punktowania
3 p. - za poprawną odpowiedź i logiczne uzasadnienie odwołujące się do obu filozofów.
2 p. - za poprawną odpowiedź i logiczne uzasadnienie odwołujące się do jednego filozofa.
1 p. - za poprawną odpowiedź bez uzasadnienia.
0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Odpowiedź: Kartezjusz NIE zgodziłby się z tym stwierdzeniem Locke'a.

\n

Uzasadnienie: Kartezjusz był racjonalistą - źródeł pewnej wiedzy szukał w rozumie i ideach wrodzonych, a nie w doświadczeniu zmysłowym. Locke był empirystą - uważał, że umysł jest czystą tablicą (tabula rasa) i wszelka wiedza pochodzi z doświadczenia zmysłowego. Te stanowiska są ze sobą sprzeczne.

\n

Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego

\n
„Z tych zaś idei jedne wydają mi się wrodzone, inne nabyte, jeszcze inne przeze mnie samego urobione"
\n

Kartezjusz jawnie stwierdza istnienie idei wrodzonych (ideae innatae) - idei, które nie pochodzą z doświadczenia zmysłowego, lecz są immanentnie wbudowane w rozum przez Boga. Do idei wrodzonych zalicza m.in.:

\n\n

Gdyby Kartezjusz przyjął formułę Locke'a - „nie ma niczego w umyśle, czego nie było wcześniej w zmysłach" - musiałby odrzucić idee wrodzone. To oznaczałoby, że idea Boga pochodzi ze zmysłów - co jest dla Kartezjusza absurdem, bo zmysły są zawodne i skończone, a idea Boga jest nieskończona.

\n

Sposób 2 - kontekst filozoficzny (spór racjonalizm-empiryzm)

\n

Spór racjonalizmu z empiryzmem to centralny konflikt epistemologii nowożytnej (XVII-XVIII w.):

\n

| | Kartezjusz (racjonalizm) | Locke (empiryzm) |
| Źródło wiedzy | Rozum (a priori), idee wrodzone | Doświadczenie zmysłowe (a posteriori) |
| Status umysłu | Wyposażony w idee wrodzone | Tabula rasa (niezapisana tablica) |
| Kryterium pewności | Jasność i wyrazistość (clara et distincta) | Zgodność z doświadczeniem |
| Zdania pewne | Matematyka, logika, cogito | Doświadczenia zmysłowe (do granic sceptycyzmu) |

\n

Locke'a maksyma nihil est in intellectu quod non prius in sensu (nic nie ma w umyśle, czego nie było wcześniej w zmysłach) to programowe odrzucenie wrodzoności idei. Kartezjusz zaprzeczyłby tej formule, bo buduje cały swój system na ideach, których nie mogły dostarczyć zmysły (Bóg, nieskończoność, substancja).

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.11, max 3 pkt):
- 3 pkt - poprawna odpowiedź (NIE) + uzasadnienie odwołujące się do obu filozofów
- 2 pkt - poprawna odpowiedź + uzasadnienie odwołujące się do jednego filozofa
- 1 pkt - poprawna odpowiedź bez uzasadnienia
- 0 pkt - błędna odpowiedź lub brak

Co MUSISZ napisać: NIE zgodziłby się + Kartezjusz był racjonalistą (idee wrodzone) + Locke był empirystą (wiedza z doświadczenia). Oba elementy uzasadnienia są konieczne dla 3 punktów.
\n

Typowe pułapki

\n
  1. Odpowiedź „TAK": uczniowie mogą pomyśleć, że skoro Kartezjusz rozróżnia idee „nabyte" (z doświadczenia), to zgadza się z Lockiem. Nie - Kartezjusz nie uważa idei nabytych za podstawę pewnej wiedzy; fundament stanowią idee wrodzone, których Locke neguje.
  2. Tylko jedno uzasadnienie: opisanie tylko Kartezjusza jako racjonalisty bez wskazania sprzeczności z empiryzmem Locke'a = 2 pkt zamiast 3. Musisz zestawić oba stanowiska.
  3. Pomylenie maksymy Locke'a z Arystotelesem: ta sama formuła (nihil in intellectu quod non prius in sensu) pojawia się w tradycji arystotelowsko-tomistycznej. Klucz CKE dotyczy Locke'a - pamiętaj kontekst.
"}]}