{"id":"filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/1.2","paper_id":"filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"1.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.2. (0-1)\nW swoim tekście Kartezjusz porusza problemy z zakresu dwóch dziedzin filozoficznych.\nZaznacz literę (spośród A-D) oznaczającą nazwy tych dziedzin.\nA. etyka, ontologia\nB. ontologia, epistemologia\nC. estetyka, antropologia\nD. ontologia, antropologia","answer":"B","answer_text":"Zadanie 1.2. (0-1)\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych […].\nZdający prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi.\nV. 3. Zdający identyfikuje problematykę\n[…] fragmentu tekstu Kartezjusza Medytacje\no pierwszej filozofii i reprezentowany w nim\nkierunek filozoficzny.\nPoprawna odpowiedź\nB\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**B - ontologia, epistemologia**\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego\n\nTekst Kartezjusza z *Medytacji o pierwszej filozofii* dotyka dwóch głównych obszarów problemowych:\n\n**1. Epistemologia** (teoria poznania) - zagadnienia dotyczące:\n- Co i jak można poznać? Jaka wiedza jest pewna?\n- Metoda sceptycyzmu metodycznego (*dubito*) jako narzędzie weryfikacji\n- Kryterium prawdy: jasność i wyrazistość ujęcia (*clara et distincta perceptio*)\n- Rodzaje idei: wrodzone (*ideae innatae*), nabyte, urobione\n- Rola *lumen naturale* (przyrodzonego światła rozumu)\n\n**2. Ontologia** (nauka o bycie, metafizyka) - zagadnienia dotyczące:\n- Co istnieje? Jakie rodzaje bytu można wyróżnić?\n- Substancja myśląca (*res cogitans*) i substancja rozciągła (*res extensa*)\n- Dowód na istnienie Boga jako substancji nieskończonej\n- Zasada przyczynowości: skutek nie może być doskonalszy od przyczyny\n\n## Sposób 2 - kontekst filozoficzny / dziedziny filozofii\n\nPrzy rozwiązywaniu tego typu zadania warto znać definicje wszystkich czterech dziedzin z opcji:\n\n| Dziedzina | Przedmiot badań | Obecna w tekście? |\n| **Ontologia** | Natura bytu, substancji, istnienia | **TAK** - dowód na istnienie Boga, teoria substancji |\n| **Epistemologia** | Teoria poznania, źródła i granice wiedzy | **TAK** - sceptycyzm metodyczny, kryterium jasności |\n| **Etyka** | Zasady moralnego działania | NIE - brak rozważań etycznych |\n| **Estetyka** | Teoria piękna i sztuki | NIE - brak treści estetycznych |\n| **Antropologia filozoficzna** | Natura człowieka | ŚLADOWO - pytanie „czym jest człowiek?\" pojawia się, ale nie jest głównym tematem |\n\nOpcja D (ontologia + antropologia) mogłaby być myląca, bo Kartezjusz pyta „kim jestem?\". Jednak centralnym zagadnieniem nie jest natura człowieka jako takiego, lecz **co mogę poznać** (epistemologia) i **co istnieje** (ontologia).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź B\n> - **0 pkt** - odpowiedź inna lub brak odpowiedzi\n\n## Dlaczego inne błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| A | etyka, ontologia | Etyka (nauka o moralności) nie jest tematem *Medytacji* | Pomieszanie Kartezjusza z etyką stoicką lub Spinozą |\n| **B** | **ontologia, epistemologia** | **POPRAWNA** | - |\n| C | estetyka, antropologia | Brak treści estetycznych; antropologia tylko marginalna | Pomieszanie pytania „kim jest człowiek?\" z antropologią filozoficzną |\n| D | ontologia, antropologia | Antropologia filozoficzna jest marginalna, brak centralnej roli teorii człowieka | Kuszące, bo Kartezjusz pyta „czym jest człowiek?\" - ale to pytanie służy epistemologii, nie jest celem samym w sobie |\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Opcja D wydaje się atrakcyjna**, bo Kartezjusz wprost zadaje pytanie „czym jest człowiek?\" (*quid est homo?*). Jednak to pytanie u Kartezjusza służy epistemologii - prowadzi do odkrycia, że człowiek to *res cogitans*, co jest warunkiem wiedzy pewnej.\n2. **Pomylenie „myślę, więc jestem\" z antropologią:** cogito to dla Kartezjusza fundament epistemologiczny i ontologiczny, nie antropologiczny.\n3. **Zapominanie o ontologii:** niektórzy uczniowie kojarzą Kartezjusza wyłącznie z epistemologią (sceptycyzm, cogito) i pomijają jego rozbudowaną teorię substancji.","image":"img/filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-1.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1.2. (0-1)<br>W swoim tekście Kartezjusz porusza problemy z zakresu dwóch dziedzin filozoficznych.<br>Zaznacz literę (spośród A-D) oznaczającą nazwy tych dziedzin.<br>A. etyka, ontologia<br>B. ontologia, epistemologia<br>C. estetyka, antropologia<br>D. ontologia, antropologia</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1.2. (0-1)<br>III. Analiza i interpretacja tekstów<br>filozoficznych […].<br>Zdający prawidłowo posługuje się<br>pojęciami filozoficznymi.<br>V. 3. Zdający identyfikuje problematykę<br>[…] fragmentu tekstu Kartezjusza Medytacje<br>o pierwszej filozofii i reprezentowany w nim<br>kierunek filozoficzny.<br>Poprawna odpowiedź<br>B<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną odpowiedź.<br>0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>B - ontologia, epistemologia</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego</h4>\n<p>Tekst Kartezjusza z <em>Medytacji o pierwszej filozofii</em> dotyka dwóch głównych obszarów problemowych:</p>\n<p><strong>1. Epistemologia</strong> (teoria poznania) - zagadnienia dotyczące:</p>\n<ul><li>Co i jak można poznać? Jaka wiedza jest pewna?</li><li>Metoda sceptycyzmu metodycznego (<em>dubito</em>) jako narzędzie weryfikacji</li><li>Kryterium prawdy: jasność i wyrazistość ujęcia (<em>clara et distincta perceptio</em>)</li><li>Rodzaje idei: wrodzone (<em>ideae innatae</em>), nabyte, urobione</li><li>Rola <em>lumen naturale</em> (przyrodzonego światła rozumu)</li></ul>\n<p><strong>2. Ontologia</strong> (nauka o bycie, metafizyka) - zagadnienia dotyczące:</p>\n<ul><li>Co istnieje? Jakie rodzaje bytu można wyróżnić?</li><li>Substancja myśląca (<em>res cogitans</em>) i substancja rozciągła (<em>res extensa</em>)</li><li>Dowód na istnienie Boga jako substancji nieskończonej</li><li>Zasada przyczynowości: skutek nie może być doskonalszy od przyczyny</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - kontekst filozoficzny / dziedziny filozofii</h4>\n<p>Przy rozwiązywaniu tego typu zadania warto znać definicje wszystkich czterech dziedzin z opcji:</p>\n<p>| Dziedzina | Przedmiot badań | Obecna w tekście? |<br>| <strong>Ontologia</strong> | Natura bytu, substancji, istnienia | <strong>TAK</strong> - dowód na istnienie Boga, teoria substancji |<br>| <strong>Epistemologia</strong> | Teoria poznania, źródła i granice wiedzy | <strong>TAK</strong> - sceptycyzm metodyczny, kryterium jasności |<br>| <strong>Etyka</strong> | Zasady moralnego działania | NIE - brak rozważań etycznych |<br>| <strong>Estetyka</strong> | Teoria piękna i sztuki | NIE - brak treści estetycznych |<br>| <strong>Antropologia filozoficzna</strong> | Natura człowieka | ŚLADOWO - pytanie „czym jest człowiek?&quot; pojawia się, ale nie jest głównym tematem |</p>\n<p>Opcja D (ontologia + antropologia) mogłaby być myląca, bo Kartezjusz pyta „kim jestem?&quot;. Jednak centralnym zagadnieniem nie jest natura człowieka jako takiego, lecz <strong>co mogę poznać</strong> (epistemologia) i <strong>co istnieje</strong> (ontologia).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - odpowiedź B<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź inna lub brak odpowiedzi</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |<br>| A | etyka, ontologia | Etyka (nauka o moralności) nie jest tematem <em>Medytacji</em> | Pomieszanie Kartezjusza z etyką stoicką lub Spinozą |<br>| <strong>B</strong> | <strong>ontologia, epistemologia</strong> | <strong>POPRAWNA</strong> | - |<br>| C | estetyka, antropologia | Brak treści estetycznych; antropologia tylko marginalna | Pomieszanie pytania „kim jest człowiek?&quot; z antropologią filozoficzną |<br>| D | ontologia, antropologia | Antropologia filozoficzna jest marginalna, brak centralnej roli teorii człowieka | Kuszące, bo Kartezjusz pyta „czym jest człowiek?&quot; - ale to pytanie służy epistemologii, nie jest celem samym w sobie |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li><strong>Opcja D wydaje się atrakcyjna</strong>, bo Kartezjusz wprost zadaje pytanie „czym jest człowiek?&quot; (<em>quid est homo?</em>). Jednak to pytanie u Kartezjusza służy epistemologii - prowadzi do odkrycia, że człowiek to <em>res cogitans</em>, co jest warunkiem wiedzy pewnej.</li><li><strong>Pomylenie „myślę, więc jestem&quot; z antropologią:</strong> cogito to dla Kartezjusza fundament epistemologiczny i ontologiczny, nie antropologiczny.</li><li><strong>Zapominanie o ontologii:</strong> niektórzy uczniowie kojarzą Kartezjusza wyłącznie z epistemologią (sceptycyzm, cogito) i pomijają jego rozbudowaną teorię substancji.</li></ol>"}]}