{"id":"filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/1.3","paper_id":"filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"1.3","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.3. (0-1)\nOkreśl, co według Kartezjusza jest podstawą pewności wiedzy.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.3. (0-1)\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych […].\nZdający rekonstruuje problemy zawarte\nw tekście filozoficznym.\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nII. 2. 4) Zdający przeprowadza analizę\ni interpretację […] fragmentu tekstu\nKartezjusza Medytacje o pierwszej filozofii.\nV. 3. Zdający identyfikuje problematykę\n[…] tekstu.\nPrzykładowa odpowiedź\nPodstawą wiedzy pewnej jest według Kartezjusza jasność i wyrazistość jej ujęcia.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nPodstawą wiedzy pewnej jest według Kartezjusza **jasność i wyrazistość ujęcia** (*clara et distincta perceptio*).\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego\n\n> „Wiem to na pewno, że jestem rzeczą myślącą, czyż więc wiem także, czego na to potrzeba, abym był czegoś pewny? Otóż w tym pierwszym poznaniu nie ma nic innego, jak pewne, jasne i wyraźne ujęcie tego, co twierdzę [ ]. Widzę zatem, że mogę ustanowić ogólną zasadę, że wszystko to jest prawdą, co całkowicie jasno i wyraźnie ujmuję.\"\n\nKartezjusz wyprowadza kryterium prawdy bezpośrednio z pierwszego, niepodważalnego poznania - odkrycia *cogito*. Skoro jedyną treścią tego poznania jest jego **jasność** (*claritas*) i **wyrazistość** (*distinctio*), Kartezjusz uogólnia: **to właśnie stanowi kryterium wszelkiej pewnej wiedzy**.\n\n## Sposób 2 - kontekst filozoficzny\n\nW filozofii nowożytnej Kartezjusz uchodzi za twórcę epistemologii racjonalistycznej. Jego kryterium prawdy - jasność i wyrazistość (*clara et distincta perceptio*) - jest odpowiedzią na pytanie: skąd wiemy, że *cogito ergo sum* jest pewne? Bo jest **jasne** (oczywiste dla każdego, kto myśli) i **wyraźne** (precyzyjnie odgraniczone od innych treści).\n\nTo kryterium zastępuje autorytet zmysłów (odrzucony w procesie metodycznego wątpienia) oraz autorytet tradycji i Kościoła. Wiedza pewna musi być samopoświadczalna przez rozum - bez odwoływania się do czegoś zewnętrznego.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.3, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź wskazująca na **jasność i wyrazistość** ujęcia (dopuszczalne: „oczywistość\", „clara et distincta perceptio\", „jasne i wyraźne ujęcie przez rozum\")\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi\n>\n> **Co MUSISZ napisać:** jasność i wyrazistość (oba elementy lub samo „clara et distincta perceptio\"). Sama „oczywistość\" bez wyjaśnienia jest na granicy - lepiej podać oba przymiotniki.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Mylenie podstawy pewności z metodą dochodzenia do niej:** metoda Kartezjusza to sceptycyzm metodyczny (wątpienie) - ale podstawą pewności nie jest samo wątpienie, lecz to, że *cogito* jest jasne i wyraźne.\n2. **Odpowiedź: „rozum\"** - zbyt ogólna; rozum jest *narzędziem*, nie *kryterium*. Kryterium to konkretna właściwość: jasność i wyrazistość ujęcia przez rozum.\n3. **Odpowiedź: „że myślę, więc jestem\"** - to konkretna prawda pierwsza, a nie kryterium generalnej pewności. Klucz CKE wymaga kryterium, nie przykładu.","image":"img/filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-1.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1.3. (0-1)<br>Określ, co według Kartezjusza jest podstawą pewności wiedzy.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1.3. (0-1)<br>III. Analiza i interpretacja tekstów<br>filozoficznych […].<br>Zdający rekonstruuje problemy zawarte<br>w tekście filozoficznym.<br>V. Umiejętności w zakresie analizy<br>i interpretacji tekstów filozoficznych.<br>II. 2. 4) Zdający przeprowadza analizę<br>i interpretację […] fragmentu tekstu<br>Kartezjusza Medytacje o pierwszej filozofii.<br>V. 3. Zdający identyfikuje problematykę<br>[…] tekstu.<br>Przykładowa odpowiedź<br>Podstawą wiedzy pewnej jest według Kartezjusza jasność i wyrazistość jej ujęcia.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną odpowiedź.<br>0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Podstawą wiedzy pewnej jest według Kartezjusza <strong>jasność i wyrazistość ujęcia</strong> (<em>clara et distincta perceptio</em>).</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego</h4>\n<blockquote>„Wiem to na pewno, że jestem rzeczą myślącą, czyż więc wiem także, czego na to potrzeba, abym był czegoś pewny? Otóż w tym pierwszym poznaniu nie ma nic innego, jak pewne, jasne i wyraźne ujęcie tego, co twierdzę [ ]. Widzę zatem, że mogę ustanowić ogólną zasadę, że wszystko to jest prawdą, co całkowicie jasno i wyraźnie ujmuję.&quot;</blockquote>\n<p>Kartezjusz wyprowadza kryterium prawdy bezpośrednio z pierwszego, niepodważalnego poznania - odkrycia <em>cogito</em>. Skoro jedyną treścią tego poznania jest jego <strong>jasność</strong> (<em>claritas</em>) i <strong>wyrazistość</strong> (<em>distinctio</em>), Kartezjusz uogólnia: <strong>to właśnie stanowi kryterium wszelkiej pewnej wiedzy</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - kontekst filozoficzny</h4>\n<p>W filozofii nowożytnej Kartezjusz uchodzi za twórcę epistemologii racjonalistycznej. Jego kryterium prawdy - jasność i wyrazistość (<em>clara et distincta perceptio</em>) - jest odpowiedzią na pytanie: skąd wiemy, że <em>cogito ergo sum</em> jest pewne? Bo jest <strong>jasne</strong> (oczywiste dla każdego, kto myśli) i <strong>wyraźne</strong> (precyzyjnie odgraniczone od innych treści).</p>\n<p>To kryterium zastępuje autorytet zmysłów (odrzucony w procesie metodycznego wątpienia) oraz autorytet tradycji i Kościoła. Wiedza pewna musi być samopoświadczalna przez rozum - bez odwoływania się do czegoś zewnętrznego.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.3, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - odpowiedź wskazująca na <strong>jasność i wyrazistość</strong> ujęcia (dopuszczalne: „oczywistość&quot;, „clara et distincta perceptio&quot;, „jasne i wyraźne ujęcie przez rozum&quot;)<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi<br><br><strong>Co MUSISZ napisać:</strong> jasność i wyrazistość (oba elementy lub samo „clara et distincta perceptio&quot;). Sama „oczywistość&quot; bez wyjaśnienia jest na granicy - lepiej podać oba przymiotniki.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li><strong>Mylenie podstawy pewności z metodą dochodzenia do niej:</strong> metoda Kartezjusza to sceptycyzm metodyczny (wątpienie) - ale podstawą pewności nie jest samo wątpienie, lecz to, że <em>cogito</em> jest jasne i wyraźne.</li><li><strong>Odpowiedź: „rozum&quot;</strong> - zbyt ogólna; rozum jest <em>narzędziem</em>, nie <em>kryterium</em>. Kryterium to konkretna właściwość: jasność i wyrazistość ujęcia przez rozum.</li><li><strong>Odpowiedź: „że myślę, więc jestem&quot;</strong> - to konkretna prawda pierwsza, a nie kryterium generalnej pewności. Klucz CKE wymaga kryterium, nie przykładu.</li></ol>"}]}