{"id":"filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/1.4","paper_id":"filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"1.4","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.4. (0-2)\nPrzedstaw, sformułowany przez autora tekstu, dowód ontologiczny na istnienie Boga.\nMFI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.4. (0-2)\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych […].\nZdający rekonstruuje problemy zawarte\nw tekście filozoficznym.\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nII. 2. 4) Zdający przeprowadza analizę\ni interpretację […] fragmentu tekstu\nKartezjusza Medytacje o pierwszej filozofii.\nPrzykładowa odpowiedź\nKartezjusz\nznajduje\nw\numyśle\nideę\nIstoty\nNajwyższej,\ndoskonałej.\nZakładając,\nże w przyczynie nie może być mniej doskonałości niż w skutku, Kartezjusz dochodzi\ndo wniosku, że taka Istota, czyli Bóg, musi istnieć jako przyczyna idei zakorzenionej\nw umyśle.\nSchemat punktowania\n2 p. - za pełną odpowiedź uwzględniającą rozumowanie Kartezjusza.\n1 p. - za odpowiedź niepełną, np. mającą formę wniosku z rozumowania.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nKartezjusz w *Medytacjach* formułuje nie dowód ontologiczny (który pochodzi od Anzelma z Canterbury), lecz **dowód przyczynowy na istnienie Boga** (*argument ex idea*). Struktura rozumowania:\n\n1. W umyśle skończonego człowieka istnieje **idea istoty nieskończonej, doskonałej** (Boga).\n2. Obowiązuje zasada przyczynowości: **przyczyna musi zawierać co najmniej tyle rzeczywistości (doskonałości), ile skutek** - skutek nie może być doskonalszy od swej przyczyny.\n3. Skory ja (substancja skończona) jestem mniej doskonały niż idea nieskończoności, **nie mogę być przyczyną tej idei**.\n4. Zatem musi istnieć **zewnętrzna przyczyna** tej idei - substancja naprawdę nieskończona i doskonała.\n5. Wniosek: **Bóg istnieje** jako przyczyna idei nieskończoności we mnie.\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego\n\n> „Jest zaś rzeczą oczywistą dzięki przyrodzonemu światłu rozumu, że przynajmniej tyle musi być rzeczywistości w całkowitej przyczynie sprawczej, ile w jej skutku\"\n\n> „Otóż - jeżeli rzeczywistość obiektywna którejkolwiek z moich idei jest tak wielka, iż nie może ona być we mnie ani formalnie, ani eminentnie, a co za tym idzie, że ja sam nie mogę być przyczyną owej idei - to z tego wynika niezbicie, że nie jestem sam na świecie, lecz że istnieje jeszcze jakaś inna rzecz, która jest przyczyną owej idei\"\n\n> „Pod nazwą Boga rozumiem pewną substancję nieskończoną, niezależną, o najwyższym rozumie i mocy [ ]. Otóż te wszystkie przymioty są tak wielkie, że im uważniej się nad nimi zastanawiam, tym bardziej niemożliwym mi się wydaje, by mogły pochodzić ode mnie samego. Musi się więc [ ] dojść do wniosku, że Bóg koniecznie istnieje.\"\n\nKartezjusz operuje pojęciem **realitatis obiectivae** (rzeczywistość obiektywna idei) - każda idea ma pewną treść, pewien stopień rzeczywistości jako reprezentacja. Idea Boga ma maksymalną rzeczywistość obiektywną. Przyczyna tej idei musi mieć co najmniej tyle rzeczywistości *formalnej* (jako byt realny) lub *eminentnej* (jako byt wyższy). Skończony człowiek nie spełnia tego warunku.\n\n## Sposób 2 - rozróżnienie dowodów na istnienie Boga\n\nWarto odróżnić trzy typy dowodów, by nie mylić ich w odpowiedzi:\n\n| Typ dowodu | Autor | Logika |\n| **Ontologiczny** (Anzelm) | Anzelm z Canterbury (XI w.) | Z samej definicji Boga jako bytu, ponad który nie można pomyśleć niczego większego, wynika jego istnienie |\n| **Przyczynowy z idei** (Kartezjusz) | Kartezjusz (XVII w.) | Idea nieskończoności w skończonym umyśle wymaga nieskończonej przyczyny zewnętrznej |\n| **Kosmologiczny** (Tomasz) | Tomasz z Akwinu (XIII w.) | Świat jako całość wymaga pierwszej przyczyny (pierwszego poruszyciela) |\n\nKlucz CKE nazywa to „dowodem ontologicznym Kartezjusza\" - w tradycji egzaminacyjnej jest to skrótowe określenie jego argumentu z idei nieskończoności.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.4, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - pełna odpowiedź uwzględniająca rozumowanie Kartezjusza: (a) istnienie idei Boga/nieskończoności w umyśle + (b) zasada: przyczyna ≥ skutek + (c) wniosek: Bóg istnieje\n> - **1 pkt** - odpowiedź niepełna, np. tylko wniosek bez uzasadnienia (np. samo: „Bóg musi istnieć jako przyczyna idei\")\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi\n>\n> **Co MUSISZ napisać:** zarówno **przesłankę** (idea nieskończoności w skończonym umyśle) jak i **zasadę przyczynową** (przyczyna musi być co najmniej tak doskonała jak skutek) - nie sam wniosek.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Mylenie z dowodem Anzelma:** uczniowie często opisują argument ontologiczny Anzelma (z definicji Boga) zamiast Kartezjańskiego argumentu przyczynowego z idei. Klucz CKE wymaga **rozumowania Kartezjusza** - z idei nieskończoności w skończonym umyśle.\n2. **Pominięcie zasady przyczynowości:** podanie tylko wniosku (Bóg istnieje) bez mechanizmu rozumowania skutkuje tylko 1 punktem.\n3. **Mylenie realitatis obiectivae i formalis:** nie musisz używać tych terminów łacińskich, ale musisz oddać istotę - idea ma pewną treść/doskonałość, której przyczyna musi mieć co najmniej tyle samo w bycie realnym.","image":"img/filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-1.4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1.4. (0-2)<br>Przedstaw, sformułowany przez autora tekstu, dowód ontologiczny na istnienie Boga.<br>MFI_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1.4. (0-2)<br>III. Analiza i interpretacja tekstów<br>filozoficznych […].<br>Zdający rekonstruuje problemy zawarte<br>w tekście filozoficznym.<br>V. Umiejętności w zakresie analizy<br>i interpretacji tekstów filozoficznych.<br>II. 2. 4) Zdający przeprowadza analizę<br>i interpretację […] fragmentu tekstu<br>Kartezjusza Medytacje o pierwszej filozofii.<br>Przykładowa odpowiedź<br>Kartezjusz<br>znajduje<br>w<br>umyśle<br>ideę<br>Istoty<br>Najwyższej,<br>doskonałej.<br>Zakładając,<br>że w przyczynie nie może być mniej doskonałości niż w skutku, Kartezjusz dochodzi<br>do wniosku, że taka Istota, czyli Bóg, musi istnieć jako przyczyna idei zakorzenionej<br>w umyśle.<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za pełną odpowiedź uwzględniającą rozumowanie Kartezjusza.<br>1 p. - za odpowiedź niepełną, np. mającą formę wniosku z rozumowania.<br>0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Kartezjusz w <em>Medytacjach</em> formułuje nie dowód ontologiczny (który pochodzi od Anzelma z Canterbury), lecz <strong>dowód przyczynowy na istnienie Boga</strong> (<em>argument ex idea</em>). Struktura rozumowania:</p>\n<ol><li>W umyśle skończonego człowieka istnieje <strong>idea istoty nieskończonej, doskonałej</strong> (Boga).</li><li>Obowiązuje zasada przyczynowości: <strong>przyczyna musi zawierać co najmniej tyle rzeczywistości (doskonałości), ile skutek</strong> - skutek nie może być doskonalszy od swej przyczyny.</li><li>Skory ja (substancja skończona) jestem mniej doskonały niż idea nieskończoności, <strong>nie mogę być przyczyną tej idei</strong>.</li><li>Zatem musi istnieć <strong>zewnętrzna przyczyna</strong> tej idei - substancja naprawdę nieskończona i doskonała.</li><li>Wniosek: <strong>Bóg istnieje</strong> jako przyczyna idei nieskończoności we mnie.</li></ol>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego</h4>\n<blockquote>„Jest zaś rzeczą oczywistą dzięki przyrodzonemu światłu rozumu, że przynajmniej tyle musi być rzeczywistości w całkowitej przyczynie sprawczej, ile w jej skutku&quot;</blockquote>\n<blockquote>„Otóż - jeżeli rzeczywistość obiektywna którejkolwiek z moich idei jest tak wielka, iż nie może ona być we mnie ani formalnie, ani eminentnie, a co za tym idzie, że ja sam nie mogę być przyczyną owej idei - to z tego wynika niezbicie, że nie jestem sam na świecie, lecz że istnieje jeszcze jakaś inna rzecz, która jest przyczyną owej idei&quot;</blockquote>\n<blockquote>„Pod nazwą Boga rozumiem pewną substancję nieskończoną, niezależną, o najwyższym rozumie i mocy [ ]. Otóż te wszystkie przymioty są tak wielkie, że im uważniej się nad nimi zastanawiam, tym bardziej niemożliwym mi się wydaje, by mogły pochodzić ode mnie samego. Musi się więc [ ] dojść do wniosku, że Bóg koniecznie istnieje.&quot;</blockquote>\n<p>Kartezjusz operuje pojęciem <strong>realitatis obiectivae</strong> (rzeczywistość obiektywna idei) - każda idea ma pewną treść, pewien stopień rzeczywistości jako reprezentacja. Idea Boga ma maksymalną rzeczywistość obiektywną. Przyczyna tej idei musi mieć co najmniej tyle rzeczywistości <em>formalnej</em> (jako byt realny) lub <em>eminentnej</em> (jako byt wyższy). Skończony człowiek nie spełnia tego warunku.</p>\n<h4>Sposób 2 - rozróżnienie dowodów na istnienie Boga</h4>\n<p>Warto odróżnić trzy typy dowodów, by nie mylić ich w odpowiedzi:</p>\n<p>| Typ dowodu | Autor | Logika |<br>| <strong>Ontologiczny</strong> (Anzelm) | Anzelm z Canterbury (XI w.) | Z samej definicji Boga jako bytu, ponad który nie można pomyśleć niczego większego, wynika jego istnienie |<br>| <strong>Przyczynowy z idei</strong> (Kartezjusz) | Kartezjusz (XVII w.) | Idea nieskończoności w skończonym umyśle wymaga nieskończonej przyczyny zewnętrznej |<br>| <strong>Kosmologiczny</strong> (Tomasz) | Tomasz z Akwinu (XIII w.) | Świat jako całość wymaga pierwszej przyczyny (pierwszego poruszyciela) |</p>\n<p>Klucz CKE nazywa to „dowodem ontologicznym Kartezjusza&quot; - w tradycji egzaminacyjnej jest to skrótowe określenie jego argumentu z idei nieskończoności.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.4, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - pełna odpowiedź uwzględniająca rozumowanie Kartezjusza: (a) istnienie idei Boga/nieskończoności w umyśle + (b) zasada: przyczyna ≥ skutek + (c) wniosek: Bóg istnieje<br>- <strong>1 pkt</strong> - odpowiedź niepełna, np. tylko wniosek bez uzasadnienia (np. samo: „Bóg musi istnieć jako przyczyna idei&quot;)<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi<br><br><strong>Co MUSISZ napisać:</strong> zarówno <strong>przesłankę</strong> (idea nieskończoności w skończonym umyśle) jak i <strong>zasadę przyczynową</strong> (przyczyna musi być co najmniej tak doskonała jak skutek) - nie sam wniosek.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li><strong>Mylenie z dowodem Anzelma:</strong> uczniowie często opisują argument ontologiczny Anzelma (z definicji Boga) zamiast Kartezjańskiego argumentu przyczynowego z idei. Klucz CKE wymaga <strong>rozumowania Kartezjusza</strong> - z idei nieskończoności w skończonym umyśle.</li><li><strong>Pominięcie zasady przyczynowości:</strong> podanie tylko wniosku (Bóg istnieje) bez mechanizmu rozumowania skutkuje tylko 1 punktem.</li><li><strong>Mylenie realitatis obiectivae i formalis:</strong> nie musisz używać tych terminów łacińskich, ale musisz oddać istotę - idea ma pewną treść/doskonałość, której przyczyna musi mieć co najmniej tyle samo w bycie realnym.</li></ol>"}]}