{"id":"filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/1.5","paper_id":"filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"1.5","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.5. (0-1)\nOkreśl, co - zdaniem autora - jest gwarancją prawdziwości dowodu ontologicznego.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.5. (0-1)\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych […].\nZdający rekonstruuje problemy zawarte\nw tekście.\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nII. 2. 4) Zdający przeprowadza analizę\ni interpretację […] fragmentu tekstu\nKartezjusza Medytacje o pierwszej filozofii.\nV. 3. […] Zdający identyfikuje\nproblematykę tekstu […].\nPoprawna odpowiedź\nGwarancją prawdziwości Kartezjańskiego dowodu ontologicznego jest, zdaniem jego autora,\nnaturalne (przyrodzone) światło rozumu.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź niepoprawną lub brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nGwarancją prawdziwości Kartezjańskiego dowodu ontologicznego jest **przyrodzone (naturalne) światło rozumu** (*lumen naturale rationis*).\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego\n\n> „Wszystko bowiem, co mi się ujawnia przez przyrodzone światło rozumu (jak np. że stąd, iż wątpię, wynika, że istnieję itp.), żadną miarą nie może podlegać wątpliwości, ponieważ nie może istnieć żadna inna [natura], której bym w tym samym stopniu ufał, jak owemu światłu rozumu, i która mogłaby mnie pouczyć, że to nie jest prawdą.\"\n\nKartezjusz wyraźnie odróżnia dwa źródła przekonań:\n- **pęd samorzutny** (*inclinatio spontanea*) - instynktowne skłonności umysłu, które mogą mylić\n- **przyrodzone światło rozumu** (*lumen naturale*) - wrodzona władza rozumu, która ujawnia prawdy absolutnie pewne\n\nTylko to drugie jest gwarancją - bo jeśli coś jest ujawniane przez *lumen naturale*, nie ma żadnej innej instancji, która mogłaby to zakwestionować.\n\n## Sposób 2 - kontekst filozoficzny\n\nKoncepcja *lumen naturale* ma długą historię filozoficzną:\n- U Tomasza z Akwinu - naturalne światło rozumu jako partycypacja w boskiej mądrości\n- U Kartezjusza - wrodzona władza rozumu, niezależna od doświadczenia zmysłowego\n\nDla Kartezjusza *lumen naturale* jest ostatecznym arbitrem - wyżej niż zmysły, wyżej niż tradycja, wyżej niż autorytet. To właśnie dlatego jego filozofia jest **racjonalistyczna**: rozum sam z siebie, bez odwoływania się do zewnętrznych źródeł, gwarantuje prawdziwość określonych twierdzeń.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.5, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź wskazująca na **naturalne (przyrodzone) światło rozumu** (*lumen naturale*)\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty:** „przyrodzone światło rozumu\", „naturalne światło rozumu\", „lumen naturale\", „wrodzona władza rozumu\"\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Odpowiedź: „jasność i wyrazistość\"** - to jest kryterium prawdy z zadania 1.3, nie gwarancja dowodu ontologicznego. Gwarancją jest to, że *lumen naturale* te treści ujawnia.\n2. **Odpowiedź: „Bóg gwarantuje\"** - to późniejszy krok rozumowania Kartezjusza (Bóg jako gwarant wiedzy w *Medytacjach V-VI*), ale w kontekście pytania o gwarancję prawdziwości dowodu chodzi o *lumen naturale*, które stanowi fundament przed dowodem, nie po nim.\n3. **Pominięcie przydawki „przyrodzone/naturalne\"** - sama odpowiedź „rozum\" jest za ogólna. Klucz wymaga precyzji: przyrodzone światło rozumu.","image":"img/filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-1.5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1.5. (0-1)<br>Określ, co - zdaniem autora - jest gwarancją prawdziwości dowodu ontologicznego.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1.5. (0-1)<br>III. Analiza i interpretacja tekstów<br>filozoficznych […].<br>Zdający rekonstruuje problemy zawarte<br>w tekście.<br>V. Umiejętności w zakresie analizy<br>i interpretacji tekstów filozoficznych.<br>II. 2. 4) Zdający przeprowadza analizę<br>i interpretację […] fragmentu tekstu<br>Kartezjusza Medytacje o pierwszej filozofii.<br>V. 3. […] Zdający identyfikuje<br>problematykę tekstu […].<br>Poprawna odpowiedź<br>Gwarancją prawdziwości Kartezjańskiego dowodu ontologicznego jest, zdaniem jego autora,<br>naturalne (przyrodzone) światło rozumu.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną odpowiedź.<br>0 p. - za odpowiedź niepoprawną lub brak odpowiedzi.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Gwarancją prawdziwości Kartezjańskiego dowodu ontologicznego jest <strong>przyrodzone (naturalne) światło rozumu</strong> (<em>lumen naturale rationis</em>).</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego</h4>\n<blockquote>„Wszystko bowiem, co mi się ujawnia przez przyrodzone światło rozumu (jak np. że stąd, iż wątpię, wynika, że istnieję itp.), żadną miarą nie może podlegać wątpliwości, ponieważ nie może istnieć żadna inna [natura], której bym w tym samym stopniu ufał, jak owemu światłu rozumu, i która mogłaby mnie pouczyć, że to nie jest prawdą.&quot;</blockquote>\n<p>Kartezjusz wyraźnie odróżnia dwa źródła przekonań:</p>\n<ul><li><strong>pęd samorzutny</strong> (<em>inclinatio spontanea</em>) - instynktowne skłonności umysłu, które mogą mylić</li><li><strong>przyrodzone światło rozumu</strong> (<em>lumen naturale</em>) - wrodzona władza rozumu, która ujawnia prawdy absolutnie pewne</li></ul>\n<p>Tylko to drugie jest gwarancją - bo jeśli coś jest ujawniane przez <em>lumen naturale</em>, nie ma żadnej innej instancji, która mogłaby to zakwestionować.</p>\n<h4>Sposób 2 - kontekst filozoficzny</h4>\n<p>Koncepcja <em>lumen naturale</em> ma długą historię filozoficzną:</p>\n<ul><li>U Tomasza z Akwinu - naturalne światło rozumu jako partycypacja w boskiej mądrości</li><li>U Kartezjusza - wrodzona władza rozumu, niezależna od doświadczenia zmysłowego</li></ul>\n<p>Dla Kartezjusza <em>lumen naturale</em> jest ostatecznym arbitrem - wyżej niż zmysły, wyżej niż tradycja, wyżej niż autorytet. To właśnie dlatego jego filozofia jest <strong>racjonalistyczna</strong>: rozum sam z siebie, bez odwoływania się do zewnętrznych źródeł, gwarantuje prawdziwość określonych twierdzeń.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.5, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - odpowiedź wskazująca na <strong>naturalne (przyrodzone) światło rozumu</strong> (<em>lumen naturale</em>)<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi<br><br><strong>Akceptowane warianty:</strong> „przyrodzone światło rozumu&quot;, „naturalne światło rozumu&quot;, „lumen naturale&quot;, „wrodzona władza rozumu&quot;</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li><strong>Odpowiedź: „jasność i wyrazistość&quot;</strong> - to jest kryterium prawdy z zadania 1.3, nie gwarancja dowodu ontologicznego. Gwarancją jest to, że <em>lumen naturale</em> te treści ujawnia.</li><li><strong>Odpowiedź: „Bóg gwarantuje&quot;</strong> - to późniejszy krok rozumowania Kartezjusza (Bóg jako gwarant wiedzy w <em>Medytacjach V-VI</em>), ale w kontekście pytania o gwarancję prawdziwości dowodu chodzi o <em>lumen naturale</em>, które stanowi fundament przed dowodem, nie po nim.</li><li><strong>Pominięcie przydawki „przyrodzone/naturalne&quot;</strong> - sama odpowiedź „rozum&quot; jest za ogólna. Klucz wymaga precyzji: przyrodzone światło rozumu.</li></ol>"}]}