{"id":"filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/1.6","paper_id":"filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"1.6","points":1,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.6. (0-1)\nZaznacz literę (spośród A-D) oznaczającą stanowiska epistemologiczne związane\nz filozofią Kartezjusza.\nA. empiryzm genetyczny, racjonalizm genetyczny\nB. racjonalizm genetyczny, sensualizm\nC. sensualizm, racjonalizm genetyczny\nD. racjonalizm genetyczny, sceptycyzm metodyczny","answer":"D","answer_text":"Zadanie 1.6. (0-1)\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych […].\nZdający prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi.\nV. 3. Zdający identyfikuje problematykę […]\nfragmentu tekstu Kartezjusza Medytacje\no pierwszej filozofii i reprezentowany w nim\nkierunek filozoficzny.\nPoprawna odpowiedź\nD\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**D - racjonalizm genetyczny, sceptycyzm metodyczny**\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego\n\nDwa stanowiska epistemologiczne Kartezjusza są widoczne wprost w tekście *Medytacji*:\n\n**Racjonalizm genetyczny** - pogląd, że przynajmniej część wiedzy pochodzi z wrodzonych struktur rozumu, nie z doświadczenia zmysłowego:\n> „Z tych zaś idei jedne wydają mi się wrodzone, inne nabyte, jeszcze inne przeze mnie samego urobione\"\n\nKartezjusz uznaje istnienie **idei wrodzonych** (*ideae innatae*) - m.in. ideę Boga, idee matematyczne, podstawowe prawdy logiczne. To jest właśnie racjonalizm genetyczny: poznanie ma swoje źródło w rozumie, nie w doświadczeniu zmysłowym.\n\n**Sceptycyzm metodyczny** - wątpienie używane nie jako trwała postawa, lecz jako **metoda** dochodzenia do pewności:\n> „Zakładam więc, że wszystko to, co widzę, jest fałszem [ ] nie posiadam wcale zmysłów. Ciało, kształt, rozciągłość, ruch i miejsce są chimerami.\"\n\nWątpienie obejmuje zmysły, pamięć, ciało, a nawet istnienie świata - po to, by dotrzeć do tego, co wątpliwości nie podlega.\n\n## Sposób 2 - kontekst filozoficzny / definicje\n\n| Stanowisko | Definicja | Kartezjusz? |\n| **Empiryzm genetyczny** | Wszelka wiedza pochodzi z doświadczenia zmysłowego (Locke: *tabula rasa*) | NIE - Kartezjusz odrzuca zmysły jako źródło pewnej wiedzy |\n| **Racjonalizm genetyczny** | Część wiedzy (idee wrodzone) pochodzi z rozumu, a nie ze zmysłów | TAK |\n| **Sensualizm** | Jedynym źródłem poznania są zmysły (Berkeley, Condillac) | NIE - Kartezjusz podważa zmysły |\n| **Sceptycyzm metodyczny** | Wątpienie jako metoda dotarcia do pewnych prawd | TAK - wątpienie prowadzi do *cogito* |\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.6, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź D\n> - **0 pkt** - odpowiedź inna lub brak odpowiedzi\n\n## Dlaczego inne błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| A | empiryzm genetyczny, racjonalizm genetyczny | Empiryzm genetyczny jest ODWROTNOŚCIĄ stanowiska Kartezjusza | Pomylenie Kartezjusza z Lockiem |\n| B | racjonalizm genetyczny, sensualizm | Sensualizm głosi prymat zmysłów - Kartezjusz je odrzuca | Pomylenie sensualizmu z empiryzmem |\n| C | sensualizm, racjonalizm genetyczny | Sensualizm sprzeczny z Kartezjuszem | Jak wyżej |\n| **D** | **racjonalizm genetyczny, sceptycyzm metodyczny** | **POPRAWNA** | - |\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Mylenie sceptycyzmu metodycznego z sceptycyzmem radykalnym:** sceptycyzm radykalny (pirroniści, akademicy) twierdzi, że wiedza pewna jest niemożliwa i zaleca wstrzymywanie się od sądów (*epoché*). Kartezjusz używa wątpienia jako *metody* - po to, by zbudować pewną wiedzę, nie by z niej rezygnować.\n2. **Pokusa opcji A:** uczniowie pamiętają, że Kartezjusz mówi o ideach „nabytych\" - co sugeruje empiryzm. Jednak idee nabyte to dla niego idee zmysłowe, których Kartezjusz NIE uznaje za pewne - podstawą wiedzy są idee wrodzone.","image":"img/filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-1.6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1.6. (0-1)<br>Zaznacz literę (spośród A-D) oznaczającą stanowiska epistemologiczne związane<br>z filozofią Kartezjusza.<br>A. empiryzm genetyczny, racjonalizm genetyczny<br>B. racjonalizm genetyczny, sensualizm<br>C. sensualizm, racjonalizm genetyczny<br>D. racjonalizm genetyczny, sceptycyzm metodyczny</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1.6. (0-1)<br>III. Analiza i interpretacja tekstów<br>filozoficznych […].<br>Zdający prawidłowo posługuje się<br>pojęciami filozoficznymi.<br>V. 3. Zdający identyfikuje problematykę […]<br>fragmentu tekstu Kartezjusza Medytacje<br>o pierwszej filozofii i reprezentowany w nim<br>kierunek filozoficzny.<br>Poprawna odpowiedź<br>D<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną odpowiedź.<br>0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>D - racjonalizm genetyczny, sceptycyzm metodyczny</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego</h4>\n<p>Dwa stanowiska epistemologiczne Kartezjusza są widoczne wprost w tekście <em>Medytacji</em>:</p>\n<p><strong>Racjonalizm genetyczny</strong> - pogląd, że przynajmniej część wiedzy pochodzi z wrodzonych struktur rozumu, nie z doświadczenia zmysłowego:</p>\n<blockquote>„Z tych zaś idei jedne wydają mi się wrodzone, inne nabyte, jeszcze inne przeze mnie samego urobione&quot;</blockquote>\n<p>Kartezjusz uznaje istnienie <strong>idei wrodzonych</strong> (<em>ideae innatae</em>) - m.in. ideę Boga, idee matematyczne, podstawowe prawdy logiczne. To jest właśnie racjonalizm genetyczny: poznanie ma swoje źródło w rozumie, nie w doświadczeniu zmysłowym.</p>\n<p><strong>Sceptycyzm metodyczny</strong> - wątpienie używane nie jako trwała postawa, lecz jako <strong>metoda</strong> dochodzenia do pewności:</p>\n<blockquote>„Zakładam więc, że wszystko to, co widzę, jest fałszem [ ] nie posiadam wcale zmysłów. Ciało, kształt, rozciągłość, ruch i miejsce są chimerami.&quot;</blockquote>\n<p>Wątpienie obejmuje zmysły, pamięć, ciało, a nawet istnienie świata - po to, by dotrzeć do tego, co wątpliwości nie podlega.</p>\n<h4>Sposób 2 - kontekst filozoficzny / definicje</h4>\n<p>| Stanowisko | Definicja | Kartezjusz? |<br>| <strong>Empiryzm genetyczny</strong> | Wszelka wiedza pochodzi z doświadczenia zmysłowego (Locke: <em>tabula rasa</em>) | NIE - Kartezjusz odrzuca zmysły jako źródło pewnej wiedzy |<br>| <strong>Racjonalizm genetyczny</strong> | Część wiedzy (idee wrodzone) pochodzi z rozumu, a nie ze zmysłów | TAK |<br>| <strong>Sensualizm</strong> | Jedynym źródłem poznania są zmysły (Berkeley, Condillac) | NIE - Kartezjusz podważa zmysły |<br>| <strong>Sceptycyzm metodyczny</strong> | Wątpienie jako metoda dotarcia do pewnych prawd | TAK - wątpienie prowadzi do <em>cogito</em> |</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.6, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - odpowiedź D<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź inna lub brak odpowiedzi</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne błędne</h4>\n<p>| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |<br>| A | empiryzm genetyczny, racjonalizm genetyczny | Empiryzm genetyczny jest ODWROTNOŚCIĄ stanowiska Kartezjusza | Pomylenie Kartezjusza z Lockiem |<br>| B | racjonalizm genetyczny, sensualizm | Sensualizm głosi prymat zmysłów - Kartezjusz je odrzuca | Pomylenie sensualizmu z empiryzmem |<br>| C | sensualizm, racjonalizm genetyczny | Sensualizm sprzeczny z Kartezjuszem | Jak wyżej |<br>| <strong>D</strong> | <strong>racjonalizm genetyczny, sceptycyzm metodyczny</strong> | <strong>POPRAWNA</strong> | - |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li><strong>Mylenie sceptycyzmu metodycznego z sceptycyzmem radykalnym:</strong> sceptycyzm radykalny (pirroniści, akademicy) twierdzi, że wiedza pewna jest niemożliwa i zaleca wstrzymywanie się od sądów (<em>epoché</em>). Kartezjusz używa wątpienia jako <em>metody</em> - po to, by zbudować pewną wiedzę, nie by z niej rezygnować.</li><li><strong>Pokusa opcji A:</strong> uczniowie pamiętają, że Kartezjusz mówi o ideach „nabytych&quot; - co sugeruje empiryzm. Jednak idee nabyte to dla niego idee zmysłowe, których Kartezjusz NIE uznaje za pewne - podstawą wiedzy są idee wrodzone.</li></ol>"}]}