{"id":"filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/1.8","paper_id":"filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"1.8","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.8. (0-2)\nWyjaśnij różnicę między poglądami św. Augustyna i Kartezjusza na temat myślącego\ni wątpiącego „ja”.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.8. (0-2)\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający […] porównuje różne rozwiązania\ntego samego problemu.\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nV. 5. Zdający zestawia poglądy autora\nz innymi według kryterium kontynuacji,\nmodyfikacji, przeciwstawienia.\nII. 1. 2) […] Zdający rekonstruuje\ni porównuje wybrane stanowiska\nepistemologiczne.\nPrzykładowa odpowiedź\nWedług św. Augustyna łudzenie się, błądzenie, wątpienie (si fallor, sum) nie są podstawą\npoznania, bowiem warunkiem jego osiągnięcia jest iluminacja - oświecenie ze strony Boga.\nWedług Kartezjusza wątpienie (cogito, ergo sum) jest fundamentem poznania. Miarą wartości\npoznania jest poczucie oczywistości (np. w koncepcji prawdy).\nSchemat punktowania\n2 p. - za określenie stanowiska dwóch filozofów.\n1 p. - za określenie stanowiska jednego filozofa.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Filozof | Stanowisko wobec wątpienia/myślenia jako podstawy poznania |\n| **Augustyn** | *Si fallor, sum* - błądzenie/wątpienie potwierdza istnienie, ale **nie jest** fundamentem poznania. Warunkiem prawdziwego poznania jest **iluminacja ze strony Boga** - oświecenie umysłu przez Boskie światło. |\n| **Kartezjusz** | *Cogito ergo sum* - wątpienie jako **fundament** pewnej wiedzy. Miarą wartości poznania jest **poczucie oczywistości** (jasność i wyrazistość). Nie potrzeba oświecenia Bożego - wystarczy wrodzone światło rozumu (*lumen naturale*). |\n\n**Kluczowa różnica:** dla Augustyna wątpienie wskazuje na istnienie, ale nie buduje wiedzy - potrzebna jest nadprzyrodzona interwencja Boga (iluminacja). Dla Kartezjusza wątpienie samo w sobie wystarczy do zbudowania gmachu wiedzy pewnej, bez konieczności odwoływania się do Boskiej iluminacji.\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego (Kartezjusz)\n\n> „Jestem więc rzeczą prawdziwą i naprawdę istniejącą [ ] Rzeczą, która wątpi, pojmuje, twierdzi, przeczy, chce, nie chce, a także wyobraża sobie i czuje\"\n\nKartezjusz: myślące „ja\" jest fundamentem - bez potrzeby żadnego zewnętrznego oświecenia.\n\n## Sposób 2 - kontekst filozoficzny (Augustyn)\n\nŚw. Augustyn z Hippony (354-430) - chrześcijański platonik, jeden z ojców Kościoła.\n\nJego sformułowanie *si fallor, sum* (jeśli się mylę/błądzę, to jestem) z dzieła *De Civitate Dei* i *Soliloquia* jest logicznie podobne do Kartezjańskiego *cogito*. Jednak filozofia Augustyna jest zasadniczo różna:\n\n- Celem poznania u Augustyna jest **Bóg** - prawda jest tożsama z Bogiem\n- Ludzki rozum sam z siebie jest niewystarczający - potrzebuje **iluminacji** (oświecenia Bożego)\n- Wiedza pewna pochodzi nie z metody wątpienia, lecz z **wiary szukającej zrozumienia** (*fides quaerens intellectum*)\n\nKartezjusz odchodzi od modelu augustyńskiego - buduje epistemologię **autonomiczną**, opartą wyłącznie na rozumie, bez potrzeby odwoływania się do Boga jako gwaranta procesu poznania (choć Bóg gwarantuje obiektywność świata zewnętrznego w późniejszych Medytacjach).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.8, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - określenie stanowiska **obu** filozofów (Augustyna i Kartezjusza)\n> - **1 pkt** - określenie stanowiska **jednego** filozofa\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi\n>\n> **Co MUSISZ napisać:**\n> - Augustyn: iluminacja / oświecenie Boże jako warunek poznania (samo wątpienie nie wystarczy)\n> - Kartezjusz: wątpienie jako fundament poznania, kryterium: oczywistość / jasność i wyrazistość\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Mylenie Augustyna z Tomaszem:** Tomasz z Akwinu (XIII w.) syntetyzuje Arystotelesa z chrześcijaństwem - jego epistemologia to intellectus agens + abstrahowanie z doświadczenia. Augustyn to platońska iluminacja - zupełnie różna tradycja.\n2. **Pominięcie różnicy funkcjonalnej:** uczniowie widzą podobieństwo między *si fallor, sum* a *cogito ergo sum* i opisują je jako „takie samo\". Klucz CKE wymaga wykazania **różnicy** - a ona polega na tym, co z tego wątpienia wynika: u Augustyna droga prowadzi przez Boga, u Kartezjusza przez rozum.\n3. **Pisanie tylko o Kartezjuszu:** za opisanie jednego filozofa uczeń dostaje tylko 1 pkt - koniecznie opisz obu.","image":"img/filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-1.8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1.8. (0-2)<br>Wyjaśnij różnicę między poglądami św. Augustyna i Kartezjusza na temat myślącego<br>i wątpiącego „ja”.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1.8. (0-2)<br>II. Tworzenie wypowiedzi.<br>Zdający […] porównuje różne rozwiązania<br>tego samego problemu.<br>V. Umiejętności w zakresie analizy<br>i interpretacji tekstów filozoficznych.<br>V. 5. Zdający zestawia poglądy autora<br>z innymi według kryterium kontynuacji,<br>modyfikacji, przeciwstawienia.<br>II. 1. 2) […] Zdający rekonstruuje<br>i porównuje wybrane stanowiska<br>epistemologiczne.<br>Przykładowa odpowiedź<br>Według św. Augustyna łudzenie się, błądzenie, wątpienie (si fallor, sum) nie są podstawą<br>poznania, bowiem warunkiem jego osiągnięcia jest iluminacja - oświecenie ze strony Boga.<br>Według Kartezjusza wątpienie (cogito, ergo sum) jest fundamentem poznania. Miarą wartości<br>poznania jest poczucie oczywistości (np. w koncepcji prawdy).<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za określenie stanowiska dwóch filozofów.<br>1 p. - za określenie stanowiska jednego filozofa.<br>0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Filozof | Stanowisko wobec wątpienia/myślenia jako podstawy poznania |<br>| <strong>Augustyn</strong> | <em>Si fallor, sum</em> - błądzenie/wątpienie potwierdza istnienie, ale <strong>nie jest</strong> fundamentem poznania. Warunkiem prawdziwego poznania jest <strong>iluminacja ze strony Boga</strong> - oświecenie umysłu przez Boskie światło. |<br>| <strong>Kartezjusz</strong> | <em>Cogito ergo sum</em> - wątpienie jako <strong>fundament</strong> pewnej wiedzy. Miarą wartości poznania jest <strong>poczucie oczywistości</strong> (jasność i wyrazistość). Nie potrzeba oświecenia Bożego - wystarczy wrodzone światło rozumu (<em>lumen naturale</em>). |</p>\n<p><strong>Kluczowa różnica:</strong> dla Augustyna wątpienie wskazuje na istnienie, ale nie buduje wiedzy - potrzebna jest nadprzyrodzona interwencja Boga (iluminacja). Dla Kartezjusza wątpienie samo w sobie wystarczy do zbudowania gmachu wiedzy pewnej, bez konieczności odwoływania się do Boskiej iluminacji.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego (Kartezjusz)</h4>\n<blockquote>„Jestem więc rzeczą prawdziwą i naprawdę istniejącą [ ] Rzeczą, która wątpi, pojmuje, twierdzi, przeczy, chce, nie chce, a także wyobraża sobie i czuje&quot;</blockquote>\n<p>Kartezjusz: myślące „ja&quot; jest fundamentem - bez potrzeby żadnego zewnętrznego oświecenia.</p>\n<h4>Sposób 2 - kontekst filozoficzny (Augustyn)</h4>\n<p>Św. Augustyn z Hippony (354-430) - chrześcijański platonik, jeden z ojców Kościoła.</p>\n<p>Jego sformułowanie <em>si fallor, sum</em> (jeśli się mylę/błądzę, to jestem) z dzieła <em>De Civitate Dei</em> i <em>Soliloquia</em> jest logicznie podobne do Kartezjańskiego <em>cogito</em>. Jednak filozofia Augustyna jest zasadniczo różna:</p>\n<ul><li>Celem poznania u Augustyna jest <strong>Bóg</strong> - prawda jest tożsama z Bogiem</li><li>Ludzki rozum sam z siebie jest niewystarczający - potrzebuje <strong>iluminacji</strong> (oświecenia Bożego)</li><li>Wiedza pewna pochodzi nie z metody wątpienia, lecz z <strong>wiary szukającej zrozumienia</strong> (<em>fides quaerens intellectum</em>)</li></ul>\n<p>Kartezjusz odchodzi od modelu augustyńskiego - buduje epistemologię <strong>autonomiczną</strong>, opartą wyłącznie na rozumie, bez potrzeby odwoływania się do Boga jako gwaranta procesu poznania (choć Bóg gwarantuje obiektywność świata zewnętrznego w późniejszych Medytacjach).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.8, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - określenie stanowiska <strong>obu</strong> filozofów (Augustyna i Kartezjusza)<br>- <strong>1 pkt</strong> - określenie stanowiska <strong>jednego</strong> filozofa<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi<br><br><strong>Co MUSISZ napisać:</strong><br>- Augustyn: iluminacja / oświecenie Boże jako warunek poznania (samo wątpienie nie wystarczy)<br>- Kartezjusz: wątpienie jako fundament poznania, kryterium: oczywistość / jasność i wyrazistość</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li><strong>Mylenie Augustyna z Tomaszem:</strong> Tomasz z Akwinu (XIII w.) syntetyzuje Arystotelesa z chrześcijaństwem - jego epistemologia to intellectus agens + abstrahowanie z doświadczenia. Augustyn to platońska iluminacja - zupełnie różna tradycja.</li><li><strong>Pominięcie różnicy funkcjonalnej:</strong> uczniowie widzą podobieństwo między <em>si fallor, sum</em> a <em>cogito ergo sum</em> i opisują je jako „takie samo&quot;. Klucz CKE wymaga wykazania <strong>różnicy</strong> - a ona polega na tym, co z tego wątpienia wynika: u Augustyna droga prowadzi przez Boga, u Kartezjusza przez rozum.</li><li><strong>Pisanie tylko o Kartezjuszu:</strong> za opisanie jednego filozofa uczeń dostaje tylko 1 pkt - koniecznie opisz obu.</li></ol>"}]}