{"id":"filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"2","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-2)\nWyjaśnij stanowisko autora poniższych słów wobec Kartezjańskiej koncepcji substancji.\nSwoją odpowiedź uzasadnij.\nFriedrich Nietzsche\nWola mocy\nMyśli się: „istnieje tedy coś myślącego” - do tego sprowadza się argumentacja\nKartezjusza. Lecz to znaczy, wiarę swoją w pojęcie substancji uważać za ,,prawdziwą\na priori”: albowiem, ,,jeśli się myśli, musi istnieć coś, »co myśli«”, jest po prostu\nsformułowaniem naszego przyzwyczajenia gramatycznego, które wszelkiej czynności\nprzypisuje sprawcę. Krótko mówiąc, ustanawia się już tutaj postulat logiczno-metafizyczny\n- i nie tylko konstatuje Drogą Kartezjusza nie dochodzi się do czegoś absolutnie\npewnego, lecz tylko do pewnego faktu bardzo silnej wiary […]. To jednak, czego chciał\nKartezjusz, jest to, że myśl posiada nie tylko realność pozorną, lecz realność w sobie.\nF. Nietzsche, Wola mocy, Kraków 2003, s. 176.\nStanowisko:\nMFI_1R\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2. (0-2)\nII. Tworzenie wypowiedzi\nZdający […] porównuje różne rozwiązania\ntego samego problemu.\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nV. 5. Zdający zestawia poglądy autora\nz innymi według kryterium kontynuacji,\nmodyfikacji, przeciwstawienia.\nII. 1. 2) […] Zdający rekonstruuje\ni porównuje wybrane stanowiska\nepistemologiczne.\nPoprawna odpowiedź\nNietzsche nie zgodził się z Kartezjańską koncepcją substancji.\nPrzykładowe uzasadnienie\nSłabością rozumowania Kartezjusza - zdaniem Nietzschego - jest obecność metafizyki\ni schematyzm myślenia, którego struktura jest następująca: jeśli jest czynność, musi być\nwykonawca.\nSchemat punktowania\n2 p. - za poprawną, odpowiedź i logiczne uzasadnienie.\n1 p. - za poprawną odpowiedź bez uzasadnienia.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Stanowisko:** Nietzsche **nie zgadza się** z Kartezjańską koncepcją substancji myślącej.\n\n**Uzasadnienie:** Słabością rozumowania Kartezjusza - zdaniem Nietzschego - jest ukryte założenie metafizyczne: skoro jest czynność (myślenie), musi istnieć trwały wykonawca (substancja myśląca). To jest schematyzm gramatyczny, a nie odkrycie rzeczywistości.\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego\n\n> „Myśli się: »istnieje tedy coś myślącego« - do tego sprowadza się argumentacja Kartezjusza. Lecz to znaczy, wiarę swoją w pojęcie substancji uważać za »prawdziwą a priori«: albowiem, »jeśli się myśli, musi istnieć coś, »co myśli««, jest po prostu sformułowaniem naszego przyzwyczajenia gramatycznego, które wszelkiej czynności przypisuje sprawcę.\"\n\nNietzsche identyfikuje błąd Kartezjusza: *cogito ergo sum* nie jest odkryciem faktu, lecz zastosowaniem **gramatycznego schematu**: każde zdanie ma podmiot → każda czynność ma sprawcę → jeśli jest myślenie, musi istnieć „coś myślącego\". To jednak jest tylko nawyk językowy (indo-europejskie języki wymagają podmiotu gramatycznego), a nie dowód istnienia substancji.\n\n> „Krótko mówiąc, ustanawia się już tutaj postulat logiczno-metafizyczny - i nie tylko konstatuje\"\n\nNietzsche zarzuca Kartezjuszowi, że **zakłada** to, co powinien udowodnić. Pojęcie substancji jest metafizycznym założeniem, a nie wynikiem analizy.\n\n> „Drogą Kartezjusza nie dochodzi się do czegoś absolutnie pewnego, lecz tylko do pewnego faktu bardzo silnej wiary\"\n\nDla Nietzschego *cogito* jest wyrazem **woli mocy** - przekonania, że jesteśmy kimś trwałym i substancjalnym. To wiara, nie pewność.\n\n## Sposób 2 - kontekst filozoficzny (Nietzsche vs metafizyka)\n\nFriedrich Nietzsche (1844-1900) jest radykalnym krytykiem całej zachodniej metafizyki. Jego program obejmuje:\n1. **Przewartościowanie wszystkich wartości** - odrzucenie dogmatów filozofii i religii\n2. **Krytykę pojęcia substancji** - nie ma trwałych, niezmiennych bytów, jest tylko przepływ sił i **wola mocy** (*Wille zur Macht*)\n3. **Krytykę pojęcia podmiotu** - „ja\" nie jest substancją, lecz fikcją organizującą doświadczenie\n4. **Genealogię pojęć** - pokazywanie, skąd naprawdę biorą się filozoficzne pojęcia (z gramatyki, z potrzeb biologicznych, z woli mocy)\n\nZdaniem Nietzschego Kartezjusz nie wychodzi poza metafizykę - zamiast odkryć substancję myślącą, po prostu zakłada ją w samej strukturze zdania „myślę\".\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 2, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawne stanowisko (NIE zgadza się) + logiczne uzasadnienie\n> - **1 pkt** - poprawne stanowisko bez uzasadnienia\n> - **0 pkt** - błędna odpowiedź lub brak\n>\n> **Co MUSISZ napisać:**\n> - Stanowisko: Nietzsche nie zgadza się z Kartezjuszem\n> - Uzasadnienie: Kartezjusz zakłada pojęcie substancji jako oczywistość (postulat metafizyczny); wnioskuje o substancji myślącej na podstawie gramatycznego schematu „czynność-sprawca\", co jest nawyk językowy, nie filozoficzna pewność\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Odpowiedź „Nietzsche zgadza się\":** niemożliwa - Nietzsche wprost pisze, że Kartezjusz nie osiąga pewności, lecz wiary. Klucz jest jednoznaczny.\n2. **Opis Nietzschego bez odniesienia do substancji:** uczniowie piszą ogólnie „Nietzsche krytykuje Kartezjusza\" bez wskazania konkretnego mechanizmu krytyki. Klucz wymaga: **czym dokładnie** jest słabość - tj. metafizycznym postulatem, schematyzm gramatycznym.\n3. **Mylenie krytyki Nietzschego z krytyką Russella:** Russell (zadanie 3.1) krytykuje Kartezjusza epistemologicznie (brak pewności co do trwałego podmiotu). Nietzsche krytykuje ontologicznie i genealogicznie (pojęcie substancji jako nawyk gramatyczny + wola mocy). To różne zarzuty.","image":"img/filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 2. (0-2)<br>Wyjaśnij stanowisko autora poniższych słów wobec Kartezjańskiej koncepcji substancji.<br>Swoją odpowiedź uzasadnij.<br>Friedrich Nietzsche<br>Wola mocy<br>Myśli się: „istnieje tedy coś myślącego” - do tego sprowadza się argumentacja<br>Kartezjusza. Lecz to znaczy, wiarę swoją w pojęcie substancji uważać za ,,prawdziwą<br>a priori”: albowiem, ,,jeśli się myśli, musi istnieć coś, »co myśli«”, jest po prostu<br>sformułowaniem naszego przyzwyczajenia gramatycznego, które wszelkiej czynności<br>przypisuje sprawcę. Krótko mówiąc, ustanawia się już tutaj postulat logiczno-metafizyczny</p>\n<ul><li>i nie tylko konstatuje Drogą Kartezjusza nie dochodzi się do czegoś absolutnie</li></ul>\n<p>pewnego, lecz tylko do pewnego faktu bardzo silnej wiary […]. To jednak, czego chciał<br>Kartezjusz, jest to, że myśl posiada nie tylko realność pozorną, lecz realność w sobie.<br>F. Nietzsche, Wola mocy, Kraków 2003, s. 176.<br>Stanowisko:<br>MFI_1R<br>Uzasadnienie:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 2. (0-2)<br>II. Tworzenie wypowiedzi<br>Zdający […] porównuje różne rozwiązania<br>tego samego problemu.<br>V. Umiejętności w zakresie analizy<br>i interpretacji tekstów filozoficznych.<br>V. 5. Zdający zestawia poglądy autora<br>z innymi według kryterium kontynuacji,<br>modyfikacji, przeciwstawienia.<br>II. 1. 2) […] Zdający rekonstruuje<br>i porównuje wybrane stanowiska<br>epistemologiczne.<br>Poprawna odpowiedź<br>Nietzsche nie zgodził się z Kartezjańską koncepcją substancji.<br>Przykładowe uzasadnienie<br>Słabością rozumowania Kartezjusza - zdaniem Nietzschego - jest obecność metafizyki<br>i schematyzm myślenia, którego struktura jest następująca: jeśli jest czynność, musi być<br>wykonawca.<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za poprawną, odpowiedź i logiczne uzasadnienie.<br>1 p. - za poprawną odpowiedź bez uzasadnienia.<br>0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Stanowisko:</strong> Nietzsche <strong>nie zgadza się</strong> z Kartezjańską koncepcją substancji myślącej.</p>\n<p><strong>Uzasadnienie:</strong> Słabością rozumowania Kartezjusza - zdaniem Nietzschego - jest ukryte założenie metafizyczne: skoro jest czynność (myślenie), musi istnieć trwały wykonawca (substancja myśląca). To jest schematyzm gramatyczny, a nie odkrycie rzeczywistości.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego</h4>\n<blockquote>„Myśli się: »istnieje tedy coś myślącego« - do tego sprowadza się argumentacja Kartezjusza. Lecz to znaczy, wiarę swoją w pojęcie substancji uważać za »prawdziwą a priori«: albowiem, »jeśli się myśli, musi istnieć coś, »co myśli««, jest po prostu sformułowaniem naszego przyzwyczajenia gramatycznego, które wszelkiej czynności przypisuje sprawcę.&quot;</blockquote>\n<p>Nietzsche identyfikuje błąd Kartezjusza: <em>cogito ergo sum</em> nie jest odkryciem faktu, lecz zastosowaniem <strong>gramatycznego schematu</strong>: każde zdanie ma podmiot → każda czynność ma sprawcę → jeśli jest myślenie, musi istnieć „coś myślącego&quot;. To jednak jest tylko nawyk językowy (indo-europejskie języki wymagają podmiotu gramatycznego), a nie dowód istnienia substancji.</p>\n<blockquote>„Krótko mówiąc, ustanawia się już tutaj postulat logiczno-metafizyczny - i nie tylko konstatuje&quot;</blockquote>\n<p>Nietzsche zarzuca Kartezjuszowi, że <strong>zakłada</strong> to, co powinien udowodnić. Pojęcie substancji jest metafizycznym założeniem, a nie wynikiem analizy.</p>\n<blockquote>„Drogą Kartezjusza nie dochodzi się do czegoś absolutnie pewnego, lecz tylko do pewnego faktu bardzo silnej wiary&quot;</blockquote>\n<p>Dla Nietzschego <em>cogito</em> jest wyrazem <strong>woli mocy</strong> - przekonania, że jesteśmy kimś trwałym i substancjalnym. To wiara, nie pewność.</p>\n<h4>Sposób 2 - kontekst filozoficzny (Nietzsche vs metafizyka)</h4>\n<p>Friedrich Nietzsche (1844-1900) jest radykalnym krytykiem całej zachodniej metafizyki. Jego program obejmuje:</p>\n<ol><li><strong>Przewartościowanie wszystkich wartości</strong> - odrzucenie dogmatów filozofii i religii</li><li><strong>Krytykę pojęcia substancji</strong> - nie ma trwałych, niezmiennych bytów, jest tylko przepływ sił i <strong>wola mocy</strong> (<em>Wille zur Macht</em>)</li><li><strong>Krytykę pojęcia podmiotu</strong> - „ja&quot; nie jest substancją, lecz fikcją organizującą doświadczenie</li><li><strong>Genealogię pojęć</strong> - pokazywanie, skąd naprawdę biorą się filozoficzne pojęcia (z gramatyki, z potrzeb biologicznych, z woli mocy)</li></ol>\n<p>Zdaniem Nietzschego Kartezjusz nie wychodzi poza metafizykę - zamiast odkryć substancję myślącą, po prostu zakłada ją w samej strukturze zdania „myślę&quot;.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 2, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - poprawne stanowisko (NIE zgadza się) + logiczne uzasadnienie<br>- <strong>1 pkt</strong> - poprawne stanowisko bez uzasadnienia<br>- <strong>0 pkt</strong> - błędna odpowiedź lub brak<br><br><strong>Co MUSISZ napisać:</strong><br>- Stanowisko: Nietzsche nie zgadza się z Kartezjuszem<br>- Uzasadnienie: Kartezjusz zakłada pojęcie substancji jako oczywistość (postulat metafizyczny); wnioskuje o substancji myślącej na podstawie gramatycznego schematu „czynność-sprawca&quot;, co jest nawyk językowy, nie filozoficzna pewność</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li><strong>Odpowiedź „Nietzsche zgadza się&quot;:</strong> niemożliwa - Nietzsche wprost pisze, że Kartezjusz nie osiąga pewności, lecz wiary. Klucz jest jednoznaczny.</li><li><strong>Opis Nietzschego bez odniesienia do substancji:</strong> uczniowie piszą ogólnie „Nietzsche krytykuje Kartezjusza&quot; bez wskazania konkretnego mechanizmu krytyki. Klucz wymaga: <strong>czym dokładnie</strong> jest słabość - tj. metafizycznym postulatem, schematyzm gramatycznym.</li><li><strong>Mylenie krytyki Nietzschego z krytyką Russella:</strong> Russell (zadanie 3.1) krytykuje Kartezjusza epistemologicznie (brak pewności co do trwałego podmiotu). Nietzsche krytykuje ontologicznie i genealogicznie (pojęcie substancji jako nawyk gramatyczny + wola mocy). To różne zarzuty.</li></ol>"}]}