{"id":"filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/3.1","paper_id":"filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"3.1","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.1. (0-2)\nZrekonstruuj dwa argumenty Russella przeciw tezie Kartezjusza myślę, więc jestem.\nMFI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3.1. (0-2)\nII. Tworzenie wypowiedzi\nZdający […] porównuje różne rozwiązania\ntego samego problemu.\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nV. 5. Zdający zestawia poglądy autora\nz innymi według kryterium kontynuacji,\nmodyfikacji, przeciwstawienia.\nV. 1.) Zdający rekonstruuje zawarte\nw tekście argumenty.\nPrzykładowa odpowiedź\n1. Absolutnie pewne jest istnienie poszczególnych doznań czy aktów poznawczych, a nie\nistnienie trwałego podmiotu tych aktów.\n2. Doznania nie przesądzają również o rzeczywistości trwałego przedmiotu, czyli Kartezjusz,\nzdaniem Russella, nie odpowiada na pytanie, czy przedmiot, na który nie patrzymy,\nistnieje.\nSchemat punktowania\n2 p. - za sformułowanie dwóch argumentów.\n1 p. - za sformułowanie jednego argumentu.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nDwa argumenty Russella przeciw tezie *cogito ergo sum*:\n\n1. **Pewne jest istnienie poszczególnych doznań**, a nie trwałego podmiotu tych doznań. „Myślę\" wskazuje na akt myślenia, lecz nie dowodzi, że istnieje stałe, trwałe „ja\" jako podmiot.\n\n2. **Doznania nie przesądzają o rzeczywistości trwałego przedmiotu** - Kartezjusz nie odpowiada na pytanie, czy przedmiot, którego nie obserwujemy, istnieje nadal.\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego\n\n**Argument 1 - brak dowodu na trwały podmiot:**\n\n> „Gdy patrzę na swój stół i widzę brązowy kolor, to tym, co jest z miejsca pewne, nie jest »ja widzę brązowy kolor«, ale raczej »brązowy kolor jest widziany«. To oczywiście wymaga czegoś (lub kogoś), co (lub kto) ten kolor widzi; ale samo przez się nie wymaga tej mniej czy bardziej trwałej osoby, którą określamy mianem »ja«.\"\n\nRussell pokazuje, że z faktu postrzegania nie wynika istnienie trwałego podmiotu - wystarczy chwilowe „coś\", które widzi. Nie musi to być to samo „ja\" co wczoraj.\n\n> „Jest możliwe - jeśli o bezpośrednią pewność chodzi - że owo coś widzącego brązowy kolor jest czymś zupełnie chwilowym i bynajmniej nie tym samym, co to coś, co ma jakieś inne doznanie w chwili następnej.\"\n\n**Argument 2 - brak pewności o trwałości przedmiotów:**\n\n> „Do rzeczywistego »ja« dotrzeć jest równie trudno jak do rzeczywistego stołu i nie wydaje się, aby przysługiwała mu ta absolutna, przemożna pewność\"\n\nKartezjusz buduje pewność *cogito*, ale ta pewność dotyczy chwilowego aktu myślenia - nie daje nam dostępu ani do trwałego „ja\", ani do rzeczywistości przedmiotów poza moim aktualnym doznaniem.\n\n## Sposób 2 - kontekst filozoficzny (Russell, analityczna filozofia umysłu)\n\nBertrand Russell (1872-1970) jest jednym z twórców **filozofii analitycznej**. Jego krytyka Kartezjusza jest precyzyjna logicznie:\n- Kartezjusz **przemyca** pojęcie trwałego podmiotu (*ja*) tam, gdzie wystarczyłoby pojęcie chwilowego aktu poznawczego\n- W logice Russella zdanie „brązowy kolor jest widziany\" jest bardziej precyzyjne niż „JA widzę brązowy kolor\" - to drugie zawiera niesprawdzone założenie tożsamości podmiotu w czasie\n\nRussell nawiązuje do tradycji **bundle theory** (teoria wiązki) - „ja\" może być tylko wiązką doznań, bez trwałego nośnika.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 3.1, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - sformułowanie DWÓCH argumentów\n> - **1 pkt** - sformułowanie JEDNEGO argumentu\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak\n>\n> **Co MUSISZ napisać:**\n> 1. Pewne jest tylko istnienie poszczególnych doznań/aktów, nie trwałego podmiotu\n> 2. Nie ma pewności co do trwałości i tożsamości „ja\" w czasie (ani co do rzeczywistości trwałego przedmiotu)\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Podanie jednego argumentu jako dwóch:** uczniowie parafrazują ten sam argument dwukrotnie. Klucz wymaga dwóch logicznie odrębnych zarzutów: (1) brak trwałego podmiotu i (2) brak pewności co do trwałości przedmiotów / tożsamości „ja\" w czasie.\n2. **Mylenie argumentów Russella z argumentami Nietzschego:** Nietzsche krytykuje substancję przez gramatykę i wolę mocy; Russell krytykuje substancję przez analizę logiczną doznań. Opisuj tylko Russella w tym zadaniu.\n3. **Brak odwołania do tekstu:** klucz CKE wymaga rekonstrukcji argumentów z tekstu Russella - opisuj to, co Russell pisze, nie ogólną filozofię analityczną.","image":"img/filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-3.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 3.1. (0-2)
Zrekonstruuj dwa argumenty Russella przeciw tezie Kartezjusza myślę, więc jestem.
MFI_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 3.1. (0-2)
II. Tworzenie wypowiedzi
Zdający […] porównuje różne rozwiązania
tego samego problemu.
V. Umiejętności w zakresie analizy
i interpretacji tekstów filozoficznych.
V. 5. Zdający zestawia poglądy autora
z innymi według kryterium kontynuacji,
modyfikacji, przeciwstawienia.
V. 1.) Zdający rekonstruuje zawarte
w tekście argumenty.
Przykładowa odpowiedź

\n
  1. Absolutnie pewne jest istnienie poszczególnych doznań czy aktów poznawczych, a nie
\n

istnienie trwałego podmiotu tych aktów.

\n
  1. Doznania nie przesądzają również o rzeczywistości trwałego przedmiotu, czyli Kartezjusz,
\n

zdaniem Russella, nie odpowiada na pytanie, czy przedmiot, na który nie patrzymy,
istnieje.
Schemat punktowania
2 p. - za sformułowanie dwóch argumentów.
1 p. - za sformułowanie jednego argumentu.
0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Dwa argumenty Russella przeciw tezie cogito ergo sum:

\n
  1. Pewne jest istnienie poszczególnych doznań, a nie trwałego podmiotu tych doznań. „Myślę" wskazuje na akt myślenia, lecz nie dowodzi, że istnieje stałe, trwałe „ja" jako podmiot.
\n
  1. Doznania nie przesądzają o rzeczywistości trwałego przedmiotu - Kartezjusz nie odpowiada na pytanie, czy przedmiot, którego nie obserwujemy, istnieje nadal.
\n

Sposób 1 - analiza tekstu źródłowego

\n

Argument 1 - brak dowodu na trwały podmiot:

\n
„Gdy patrzę na swój stół i widzę brązowy kolor, to tym, co jest z miejsca pewne, nie jest »ja widzę brązowy kolor«, ale raczej »brązowy kolor jest widziany«. To oczywiście wymaga czegoś (lub kogoś), co (lub kto) ten kolor widzi; ale samo przez się nie wymaga tej mniej czy bardziej trwałej osoby, którą określamy mianem »ja«."
\n

Russell pokazuje, że z faktu postrzegania nie wynika istnienie trwałego podmiotu - wystarczy chwilowe „coś", które widzi. Nie musi to być to samo „ja" co wczoraj.

\n
„Jest możliwe - jeśli o bezpośrednią pewność chodzi - że owo coś widzącego brązowy kolor jest czymś zupełnie chwilowym i bynajmniej nie tym samym, co to coś, co ma jakieś inne doznanie w chwili następnej."
\n

Argument 2 - brak pewności o trwałości przedmiotów:

\n
„Do rzeczywistego »ja« dotrzeć jest równie trudno jak do rzeczywistego stołu i nie wydaje się, aby przysługiwała mu ta absolutna, przemożna pewność"
\n

Kartezjusz buduje pewność cogito, ale ta pewność dotyczy chwilowego aktu myślenia - nie daje nam dostępu ani do trwałego „ja", ani do rzeczywistości przedmiotów poza moim aktualnym doznaniem.

\n

Sposób 2 - kontekst filozoficzny (Russell, analityczna filozofia umysłu)

\n

Bertrand Russell (1872-1970) jest jednym z twórców filozofii analitycznej. Jego krytyka Kartezjusza jest precyzyjna logicznie:

\n\n

Russell nawiązuje do tradycji bundle theory (teoria wiązki) - „ja" może być tylko wiązką doznań, bez trwałego nośnika.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 3.1, max 2 pkt):
- 2 pkt - sformułowanie DWÓCH argumentów
- 1 pkt - sformułowanie JEDNEGO argumentu
- 0 pkt - odpowiedź błędna lub brak

Co MUSISZ napisać:
1. Pewne jest tylko istnienie poszczególnych doznań/aktów, nie trwałego podmiotu
2. Nie ma pewności co do trwałości i tożsamości „ja" w czasie (ani co do rzeczywistości trwałego przedmiotu)
\n

Typowe pułapki

\n
  1. Podanie jednego argumentu jako dwóch: uczniowie parafrazują ten sam argument dwukrotnie. Klucz wymaga dwóch logicznie odrębnych zarzutów: (1) brak trwałego podmiotu i (2) brak pewności co do trwałości przedmiotów / tożsamości „ja" w czasie.
  2. Mylenie argumentów Russella z argumentami Nietzschego: Nietzsche krytykuje substancję przez gramatykę i wolę mocy; Russell krytykuje substancję przez analizę logiczną doznań. Opisuj tylko Russella w tym zadaniu.
  3. Brak odwołania do tekstu: klucz CKE wymaga rekonstrukcji argumentów z tekstu Russella - opisuj to, co Russell pisze, nie ogólną filozofię analityczną.
"}]}