{"id":"filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/5","paper_id":"filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"5","points":25,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (0-25)\nNapisz wypracowanie na jeden z podanych tematów.\nTemat 1. Czy Kartezjusz słusznie został nazwany „ojcem nowożytnej filozofii”?\nW swoich rozważaniach odwołaj się do poglądów innych filozofów.\nTemat 2. Czym jest wolność w doświadczeniu ludzkim? - pyta Erich Fromm\nw poniższym cytacie. Rozważ, biorąc pod uwagę poglądy innych filozofów.\nErich Fromm\nUcieczka od wolności\nOto zasadnicze pytania, które się nasuwają, kiedy rozpatrujemy ludzki aspekt wolności,\npotrzebę podporządkowania się, żądzę władzy: Czym jest wolność w doświadczeniu\nludzkim? Czy pragnienie wolności jest czymś nieodłącznym od natury ludzkiej? Czy owo\ndoświadczenie jest zawsze takie samo, niezależnie od typu kultury, w której kręgu człowiek\nżyje, czy też zależy ono od stopnia indywidualizacji, do jakiego doszło dane społeczeństwo?\nCzy wolność jest tylko brakiem zewnętrznej presji, czy też jest również obecnością czegoś\n- a jeśli tak, to czego? Jakie społeczne i ekonomiczne czynniki powodują, że w danym\nspołeczeństwie istnieje dążenie do wolności? Czy wolność może stać się ciężarem zbyt\nwielkim, by człowiek mógł go udźwignąć, czymś, przed czym usiłuje on uciec? Jak więc się\nto dzieje, że dla jednych wolność jest wymarzonym celem, a dla innych zagrożeniem?\nE. Fromm, Ucieczka od wolności, Warszawa 1998, s. 23-24.\nMFI_1R\nna temat nr\nMFI_1R\nMFI_1R\nMFI_1R\nMFI_1R\nMFI_1R\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5 . (0-25)\nWymagania ogólne\nII Tworzenie wypowiedzi.\nZdający formułuje podstawowe pytania (problemy) oraz tezy filozoficzne; porównuje różne\nrozwiązania tego samego problemu; jasno prezentuje własne stanowisko […]; popiera je\nrzetelną\nargumentacją\noraz\nprzykładami;\nprawidłowo\nposługuje\nsię\npojęciami\nfilozoficznymi […].\nNapisz wypracowanie na jeden z podanych tematów.\nTemat 1. Czy Kartezjusz słusznie został nazwany „ojcem nowożytnej filozofii”?\nW swoich rozważaniach odwołaj się do poglądów innych filozofów.\nTemat 2. Czym jest wolność w doświadczeniu ludzkim? - pyta Erich Fromm\nw poniższym cytacie. Rozważ, biorąc pod uwagę poglądy innych filozofów.\nErich Fromm\nUcieczka od wolności\nOto zasadnicze pytania, które się nasuwają, kiedy rozpatrujemy ludzki aspekt wolności,\npotrzebę podporządkowania się, żądzę władzy: Czym jest wolność w doświadczeniu\nludzkim? Czy pragnienie wolności jest czymś nieodłącznym od natury ludzkiej? Czy owo\ndoświadczenie jest zawsze takie samo, niezależnie od typu kultury, w której kręgu człowiek\nżyje, czy też zależy ono od stopnia indywidualizacji, do jakiego doszło dane społeczeństwo?\nCzy wolność jest tylko brakiem zewnętrznej presji, czy też jest również obecnością czegoś -\na jeśli tak, to czego? Jakie społeczne i ekonomiczne czynniki powodują, że w danym\nspołeczeństwie istnieje dążenie do wolności? Czy wolność może stać się ciężarem zbyt\nwielkim, by człowiek mógł go udźwignąć, czymś, przed czym usiłuje on uciec? Jak więc się\nto dzieje, że dla jednych wolność jest wymarzonym celem, a dla innych zagrożeniem?\nE. Fromm, Ucieczka od wolności, Warszawa 1998, s. 23-24.\nKryteria oceniania wypracowania z filozofii\nKryterium\nPunktacja\nMax.\nliczba\npunktów\n25\nI\nSformułowanie\nstanowiska\nJasne sformułowanie stanowiska (tezy lub hipotezy), które lokuje się w problematyce pracy.\n3\n3\nStanowisko lokuje się w problematyce pracy, ale jest sformułowane nieprecyzyjnie.\n2\nNiejednoznaczny związek między stanowiskiem a problematyką pracy lub brak stanowiska,\na jedynie kontekst wskazuje na przekonania zdającego.\n1\nII\nUzasadnienie\nstanowiska\na) Adekwatne Uzasadnienie jest bezpośrednio odniesione do stanowiska (wszystkie argumenty\nwiążą się ze stanowiskiem i przyjętym sposobem rozwiązania problemu).\n3\n3\n18\nLuźny związek uzasadnienia ze stanowiskiem - zdający dostarcza argumentów\nw sprawie drugorzędnych elementów przyjętego rozwiązania problemu.\n1\nb) Trafne\nUzasadnienie poprawne zawierające argumenty za przyjętym rozwiązaniem\nproblemu i przeciw przyjętemu rozwiązaniu - kontrargumenty (argumenty\nzgodne oraz logicznie poprawne za przyjętym rozwiązaniem problemu\ni przeciw przyjętemu rozwiązaniu). Odwołania do wiedzy nie zawierają błędów\nrzeczowych i logicznych.\n4\n4\nUzasadnienie na ogół poprawne zawierające argumenty za przyjętym\nrozwiązaniem problemu i przeciw przyjętemu rozwiązaniu (poprawne oraz na\nogół logiczne). Nieliczne usterki rzeczowe i jeden błąd logiczny.\n3\nNa ogół poprawne argumenty tylko za przyjętym rozwiązaniem problemu.\nNieliczne usterki rzeczowe i jeden błąd logiczny.\n2\nArgumenty błędne. Rozumowanie zawiera sądy wzajemnie sprzeczne, zawiera\nrozumowania non sequitur. Liczne błędy rzeczowe (w tym rażące) i logiczne.\n1\nc) Pogłębione Rozbudowana argumentacja i kontrargumentacja. Zdający posługuje się więcej niż\n1 argumentem za swoim stanowiskiem i więcej niż 1 argumentem podważającym\nstanowisko (rozpatruje problem z więcej niż 1 punktu widzenia). Argumenty są\nważkie (istotne), ich wprowadzenie uzasadnione jest przez zdającego. Swobodne\nposługiwanie się wiedzą i terminologią filozoficzną.\n4\n4\nArgumentacja zrównoważona - zdający posługuje się przynajmniej 1 ważkim\nargumentem i 1 kontrargumentem. Uzasadnienie argumentacji wystarczające dla\nzrozumienia stanowiska zdającego. Sporadyczne użycie pojęć filozoficznych.\n3\nArgumentacja wąska - zdający przywołuje jedynie argumenty, a brak\nkontrargumentów lub odwrotnie. Uzasadnienie argumentacji ogólnikowe.\nPojedyncze użycie pojęć filozoficznych.\n2\nArgumentacja wąska - zdający przywołuje jedynie argumenty, a brak\nkontrargumentów lub odwrotnie. Argumenty lub kontrargumenty nieistotne\n(drugorzędne). Uzasadnienie powierzchowne (infantylne).\n1\nd) Krytyczne\nUzasadnienie obejmuje analizę krytyczną argumentów i kontrargumentów, zdający\nrozważa racje przemawiające na rzecz danych argumentów i uzasadnia\nwprowadzenie kontrargumentów.\n4\n4\nAnaliza krytyczna obecna, ale w stopniu niewystarczającym, np. bez uzasadnienia\nkontrargumentacji.\n2\ne) Nawiązania\ndo innych\ndziedzin\nkultury\nZdający swobodnie nawiązuje/wykazuje związek między filozofią a innymi\ndziedzinami kultury (literaturą, sztuką).\n3\n3\nZdający w niewielkim stopniu nawiązuje do innych dziedzin kultury.\n2\nIII\nPoprawność\nkompozycyjna\nKompozycja pracy na ogół poprawna i przejrzysta - wyodrębnione i konsekwentnie uporządkowane\nczęści pracy niezbędne do jasnego sformułowania i uzasadnienia stanowiska.\n2\n2\nZaburzenia w kompozycji pracy.\n1\nIV\nPoprawność\njęzykowa\nPraca napisana językiem komunikatywnym i na ogół poprawnym pod względem składniowym,\nleksykalnym, frazeologicznym, fleksyjnym, ortograficznym i interpunkcyjnym.\n2\n2\nPraca napisana językiem w większości komunikatywnym. Występują błędy fleksyjne, leksykalne,\nfrazeologiczne, ortograficzne i interpunkcyjne.\n1","solution":"## Poprawna odpowiedź - struktura wypracowania\n\n**Temat 1:** Czy Kartezjusz słusznie został nazwany „ojcem nowożytnej filozofii\"?\n\n**Teza:** Miano „ojca nowożytnej filozofii\" jest dla Kartezjusza w pełni zasłużone - jego projekt metodycznego wątpienia i racjonalistyczny fundament wiedzy pewnej wyznaczył osie, wokół których obracała się filozofia przez kolejne trzy stulecia.\n\n**Temat 2:** Czym jest wolność w doświadczeniu ludzkim?\n\n**Teza:** Wolność w doświadczeniu ludzkim jest ambiwalentna - jest zarówno najgłębszą potrzebą człowieka, jak i ciężarem, przed którym jednostka może pragnąć uciec w autorytaryzm lub konformizm, co pokazuje historia XX w. i filozofia Ericha Fromma.\n\n## Sposób 1 - wzorcowe wypracowanie Temat 1\n\n### Temat 1. Czy Kartezjusz słusznie został nazwany „ojcem nowożytnej filozofii\"?\n\n**Wstęp - teza:**\n\nRené Descartes (1596-1650) uchodzi w historii filozofii za twórcę nowożytnego racjonalizmu i za myśliciela, który fundamentalnie zmienił sposób stawiania pytań filozoficznych. Miano „ojca nowożytnej filozofii\" jest dla niego w pełni zasłużone - Kartezjusz dokonał przełomu epistemologicznego, który wyznaczył główne kierunki myśli europejskiej na kolejne stulecia. Moją tezą jest, że Kartezjusz słusznie nosi ten tytuł, gdyż jako pierwszy radykalnie postawił pytanie o fundament wiedzy pewnej i udzielił odpowiedzi, która stała się punktem odniesienia zarówno dla jego zwolenników (Spinoza, Leibniz, Malebranche), jak i przeciwników (Hume, Locke, Kant).\n\n**Akapit 1 - przełom metodologiczny:**\n\nPierwszym argumentem przemawiającym za zasadnością tego tytułu jest radykalny charakter metody sceptycyzmu metodycznego (*dubito methodicum*). Przed Kartezjuszem filozofia scholastyczna opierała się na autorytecie Arystotelesa i Kościoła. Kartezjusz w *Medytacjach o pierwszej filozofii* (1641) zakwestionował wszystko - dane zmysłowe, pamięć, matematykę - szukając jedynego pewnego punktu oparcia. Tym punktem okazało się *cogito ergo sum* (myślę, więc jestem): fakt, że akt myślenia jest nieodłączny od istnienia podmiotu. Był to przełom: filozofia przestała być komentarzem do tekstów autorytetów, a stała się autonomicznym, systematycznym poszukiwaniem pewności opartym na rozumie.\n\n**Akapit 2 - wpływ na następców:**\n\nKartezjański projekt wywarł bezpośredni wpływ na filozofię racjonalistyczną XVII w. Baruch Spinoza (1632-1677) przyjął metodę geometryczną w *Etyce* - wzorowaną na kartezjańskim ideale dedukcji z pewnych aksjomatów. Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716) rozwinął teorię substancji w kierunku *monadologii*, wciąż operując w ramach metafizyki racjonalistycznej zapoczątkowanej przez Kartezjusza. Nicolas Malebranche (1638-1715) rozwiązał kartezjański problem interakcji ciała i duszy teorią okazjonalizmu - Bóg pośredniczy w każdej relacji między *res cogitans* a *res extensa*. Wszystkie te systemy są reakcją na Kartezjusza, są możliwe dzięki problemom, które on postawił.\n\n**Akapit 3 - wpływ na krytyków (kontrargument i odpowiedź):**\n\nMożna argumentować, że tytuł „ojca filozofii nowożytnej\" bardziej zasługuje Francis Bacon (1561-1626), który jako pierwszy sformułował metodę indukcyjną w *Novum Organum* (1620) i ogłosił program reformy wiedzy empirycznej. Można też wskazać na Johna Locke'a (1632-1704) jako założyciela empiryzmu nowożytnego. Jednak ani Bacon, ani Locke nie postawili pytania o fundament wiedzy z taką radykalnością jak Kartezjusz. Co więcej, Immanuel Kant (1724-1804) - twórca filozofii krytycznej - wprost przyznał, że to właśnie Hume (wyrastający z tradycji empirystycznej przeciw Kartezjuszowi) wyrwał go z „dogmatycznej drzemki\". Spór racjonalizm-empiryzm, który rozstrzyga synteza Kanta, jest sporem wywołanym przez pytania Kartezjusza. Kant w *Krytyce czystego rozumu* (1781) pyta: jak możliwa jest wiedza syntetyczna *a priori*? To jest bezpośrednio kartezjańskie pytanie.\n\n**Akapit 4 - dualizm i jego konsekwencje:**\n\nKartezjusz zapoczątkował również kluczową debatę filozofii nowożytnej o relacji umysłu do ciała. Jego dualizm substancji (*res cogitans* - *res extensa*) stworzył problem, z którym filozofia zmaga się do dziś: jak niematerialna dusza może oddziaływać na materialne ciało? Problem ten - nazywany *hard problem of consciousness* - jest w centrum współczesnej filozofii umysłu. Spinoza zaproponował monizm jako wyjście, Leibniz harmonię preustanowioną, Malebranche okazjonalizm. Każda z tych odpowiedzi jest odpowiedzią na Kartezjusza. Nawet materialistyczna filozofia XX w. (Ryle, Dennett) definiuje się poprzez odrzucenie „kartezjańskiego teatru umysłu\".\n\n**Zakończenie - potwierdzenie tezy:**\n\nKartezjusz zasługuje na miano „ojca nowożytnej filozofii\" z trzech powodów: (1) zerwał z autorytatywnym modelem filozofii scholastycznej, zastępując go modelem autonomicznego, systematycznego poszukiwania opartego na rozumie; (2) sformułował pytania (o fundament wiedzy, relację umysłu i ciała, kryterium prawdy), które zdominowały filozofię europejską od XVII do XX w.; (3) wyznaczył osie sporu (racjonalizm vs empiryzm, ciało vs dusza, a priori vs a posteriori), wokół których toczyła się filozofia nowożytna aż do Kanta. Nie każdy z nowożytnych myślicieli jest Kartezjuszem - ale każdy z nich jest po Kartezjuszu.\n\n## Sposób 2 - wzorcowe wypracowanie Temat 2\n\n### Temat 2. Czym jest wolność w doświadczeniu ludzkim?\n\n**Wstęp - teza:**\n\n> „Czym jest wolność w doświadczeniu ludzkim?\" - pyta Erich Fromm w *Ucieczce od wolności* (1941), stawiając pytanie, które ma wymiar zarówno psychologiczny, jak i filozoficzny. Fromm pisał swą książkę w cieniu faszyzmu i stalinizmu - co nadaje pytaniu dramatyczną aktualność. Moją tezą jest, że wolność w doświadczeniu ludzkim jest fundamentalnie ambiwalentna: jest jednocześnie najgłębszą potrzebą człowieka i egzystencjalnym ciężarem, który prowadzi do ucieczki w autorytaryzm lub konformizm. Filozofowie od Arystotelesa przez Kanta do Sartre'a rozumieli wolność różnie - ale wszyscy dostrzegali jej podwójny charakter: jako możliwości i jako brzemienia.\n\n**Akapit 1 - wolność negatywna i pozytywna:**\n\nFundamentalne rozróżnienie w filozofii wolności pochodzi od Johna Stuarta Milla (1806-1873) i zostało rozwinięte przez Isaiaha Berlina (1909-1997). **Wolność negatywna** to wolność *od* - brak zewnętrznych ograniczeń, przymusu, ingerencji. Berlin definiuje ją w eseju *Dwie koncepcje wolności* (1958) jako przestrzeń, w której człowiek może działać bez ingerencji innych. **Wolność pozytywna** to wolność *do* - zdolność do samorealizacji, do bycia panem samego siebie. Fromm nawiązuje do tego rozróżnienia: wolność od zależności feudalnych i religijnych dała człowiekowi Oświecenia wolność negatywną, ale nie dała mu zakorzenionego, bogatego „ja\". Skutkiem była samotność i lęk - i ucieczka w nowe formy zniewolenia.\n\n**Akapit 2 - wolność jako odpowiedzialność (Sartre):**\n\nJean-Paul Sartre (1905-1980) uważał, że człowiek jest „skazany na wolność\" (*condamné ŕ ętre libre*). W egzystencjalizmie Sartre'a wolność jest absolutna - nie ma z góry danej natury ludzkiej (esencji), jest tylko istnienie. Człowiek tworzy siebie przez wybory. To wielka godność, ale i wielki ciężar: nie można zrzucić odpowiedzialności na Boga, historię, biologię. Sartre'owska wolność jako odpowiedzialność koresponduje z Frommowską obserwacją: wolność bywa zbyt wielkim ciężarem. Wielu ludzi ucieka od niej - w autorytaryzm (poddanie woli silnego lidera), konformizm (utożsamienie ze zbiorowością) lub destruktywność.\n\n**Akapit 3 - wolność a natura ludzka (Arystoteles, Kant):**\n\nArystoteles (384-322 p.n.e.) rozumiał wolność inaczej: człowiek jest z natury istotą społeczną (*zoon politikon*). Wolność nie polega na izolacji, lecz na uczestnictwie w polis - na realizacji cnoty w życiu wspólnotowym. To model wolności pozytywnej par excellence: wolny jest ten, kto żyje zgodnie ze swoją naturą rozumną i społeczną. Immanuel Kant (1724-1804) widział wolność jako autonomię rozumu praktycznego: wolny jest ten, kto działa zgodnie z prawem moralnym, które sam sobie nadał (*autonomia woli*). Wolność u Kanta to nie samowola, lecz samodyscyplina - co paradoksalnie zbliża go do Fromma: prawdziwa wolność wymaga wewnętrznej siły, nie ucieczki w posłuszeństwo.\n\n**Akapit 4 - wolność w XX w. (Fromm, kontekst historyczny):**\n\nFromm pisał *Ucieczkę od wolności* po doświadczeniu nazizmu - ruchu, który zmobilizował miliony do dobrowolnej rezygnacji z wolności na rzecz Führera. Diagnoza Fromma: wolność negatywna (wyzwolenie z tradycyjnych struktur - feudalizmu, Kościoła, wspólnoty) nie jest wystarczająca. Jeśli człowiek nie jest zdolny do pozytywnej wolności - spontanicznej miłości, twórczości, solidarności - ucieka w mechanizmy ucieczki. To nie jest przypadłość słabych jednostek, lecz strukturalna cecha nowoczesności: im więcej wolności negatywnej, tym silniejsza pokusa ucieczki. Filozoficzna lekcja: wolność wymaga dojrzałości - podmiotowości, zakorzenienia w wartościach, zdolności do miłości. Bez tych warunków staje się ciężarem nie do udźwignięcia.\n\n**Zakończenie:**\n\nWolność w doświadczeniu ludzkim jest więc pojęciem wielowymiarowym: jest brakiem przymusu (Berlin), jest odpowiedzialnością za siebie (Sartre), jest samorealizacją rozumnej natury (Arystoteles), jest autonomią woli moralnej (Kant), jest - u Fromma - zadaniem, które wielu nie jest w stanie podjąć. Ambiwalencja wolności jest wpisana w kondycję człowieka: pragniemy jej, a zarazem się jej boimy. Historia XX w. pokazała, co się dzieje, gdy lęk zwycięża - i dlatego filozofia wolności pozostaje jednym z najważniejszych zadań myśli współczesnej.\n\n## Punkty CKE - kryteria oceniania\n\n> 📋 **Kryteria oceniania wypracowania (max 25 pkt):**\n>\n> **I. Sformułowanie stanowiska (max 3 pkt):**\n> - 3 pkt - jasna teza lokująca się w problematyce (np. „Kartezjusz zasługuje na ten tytuł, bo \" lub „Wolność jest ambiwalentna, bo \")\n> - 2 pkt - teza nieprecyzyjna, ale powiązana z tematem\n> - 1 pkt - brak tezy, tylko kontekst sugerujący przekonanie\n>\n> **II. Uzasadnienie stanowiska (max 18 pkt):**\n>\n> a) Adekwatne (max 3 pkt):\n> - 3 pkt - uzasadnienie bezpośrednio odniesione do tezy przez cały tekst\n> - 1 pkt - luźny związek argumentów z tezą\n>\n> b) Trafne (max 4 pkt):\n> - 4 pkt - argumenty poprawne, obecne kontrargumenty i ich odpieranie, brak błędów merytorycznych\n> - 3 pkt - nieliczne usterki, jeden błąd\n> - 2 pkt - na ogół poprawne, ale tylko argumenty za (bez kontrargumentów)\n> - 1 pkt - argumenty błędne, sprzeczności, liczne błędy\n>\n> c) Pogłębione (max 4 pkt):\n> - 4 pkt - rozbudowana argumentacja, więcej niż 1 argument za i 1 przeciw, swobodne posługiwanie się terminologią filozoficzną\n> - 3 pkt - argumentacja zrównoważona\n> - 2 pkt - argumentacja wąska lub ogólnikowa\n> - 1 pkt - argumentacja wąska lub infantylna\n>\n> d) Krytyczne (max 4 pkt):\n> - 4 pkt - analiza krytyczna argumentów I kontrargumentów\n> - 2 pkt - obecna, ale niewystarczająca\n>\n> e) Nawiązania do innych dziedzin kultury (max 3 pkt):\n> - 3 pkt - swobodne nawiązania do literatury, historii, innych filozofów\n> - 2 pkt - niewielki stopień nawiązań\n>\n> **III. Poprawność kompozycyjna (max 2 pkt):**\n> - 2 pkt - kompozycja przejrzysta: wstęp z tezą, rozwinięcie z argumentami, zakończenie z konkluzją\n> - 1 pkt - zaburzenia kompozycji\n>\n> **IV. Poprawność językowa (max 2 pkt):**\n> - 2 pkt - język komunikatywny, poprawny, filozoficzny\n> - 1 pkt - błędy fleksyjne, leksykalne, ortograficzne\n>\n> **Łącznie max: 25 pkt**\n>\n> **KLUCZOWE dla wysokiego wyniku (Temat 1):** minimum 2-3 filozofów poza Kartezjuszem (np. Spinoza, Leibniz, Kant, Locke); kontrargument + obalenie; terminologia: *cogito ergo sum*, racjonalizm, *res cogitans*, *res extensa*, dualizm.\n>\n> **KLUCZOWE dla wysokiego wyniku (Temat 2):** odwołanie do Fromma z cytatu + minimum 2-3 filozofów (Sartre, Kant, Arystoteles, Berlin); rozróżnienie wolności negatywnej i pozytywnej; kontrargument i odpowiedź na niego.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Brak tezy:** uczniowie zaczynają od „W niniejszej pracy zajmę się pytaniem \" - to nie jest teza. Teza to jasne, kontrowersyjne twierdzenie, które będziesz bronić przez cały tekst.\n2. **Tylko argumenty za, brak kontrargumentów:** klucz CKE wymaga analizy krytycznej - prezentacji kontrargumentów i ich odpierania. Brak kontrargumentów = max 2/4 punkty w kryterium \"trafne\".\n3. **Za mało filozofów:** temat prosi o „odwołanie do poglądów innych filozofów\" - podaj minimum 2-3 filozofów z imionami, datami i tytułami dzieł. Ogólniki bez konkretnych filozofów = niskie punkty za kryterium „pogłębione\".\n4. **Niefilozoficzny język:** unikaj colloquializmów. Używaj: *epistemologia*, *ontologia*, *cogito*, *autonomia woli*, *wolność negatywna/pozytywna*, *immanentny*, *transcendentny*, *a priori*, *a posteriori*.","image":"img/filozofia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 5. (0-25)
Napisz wypracowanie na jeden z podanych tematów.
Temat 1. Czy Kartezjusz słusznie został nazwany „ojcem nowożytnej filozofii”?
W swoich rozważaniach odwołaj się do poglądów innych filozofów.
Temat 2. Czym jest wolność w doświadczeniu ludzkim? - pyta Erich Fromm
w poniższym cytacie. Rozważ, biorąc pod uwagę poglądy innych filozofów.
Erich Fromm
Ucieczka od wolności
Oto zasadnicze pytania, które się nasuwają, kiedy rozpatrujemy ludzki aspekt wolności,
potrzebę podporządkowania się, żądzę władzy: Czym jest wolność w doświadczeniu
ludzkim? Czy pragnienie wolności jest czymś nieodłącznym od natury ludzkiej? Czy owo
doświadczenie jest zawsze takie samo, niezależnie od typu kultury, w której kręgu człowiek
żyje, czy też zależy ono od stopnia indywidualizacji, do jakiego doszło dane społeczeństwo?
Czy wolność jest tylko brakiem zewnętrznej presji, czy też jest również obecnością czegoś

\n\n

społeczeństwie istnieje dążenie do wolności? Czy wolność może stać się ciężarem zbyt
wielkim, by człowiek mógł go udźwignąć, czymś, przed czym usiłuje on uciec? Jak więc się
to dzieje, że dla jednych wolność jest wymarzonym celem, a dla innych zagrożeniem?
E. Fromm, Ucieczka od wolności, Warszawa 1998, s. 23-24.
MFI_1R
na temat nr
MFI_1R
MFI_1R
MFI_1R
MFI_1R
MFI_1R
BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)

","answer_text_html":"

Zadanie 5 . (0-25)
Wymagania ogólne
II Tworzenie wypowiedzi.
Zdający formułuje podstawowe pytania (problemy) oraz tezy filozoficzne; porównuje różne
rozwiązania tego samego problemu; jasno prezentuje własne stanowisko […]; popiera je
rzetelną
argumentacją
oraz
przykładami;
prawidłowo
posługuje
się
pojęciami
filozoficznymi […].
Napisz wypracowanie na jeden z podanych tematów.
Temat 1. Czy Kartezjusz słusznie został nazwany „ojcem nowożytnej filozofii”?
W swoich rozważaniach odwołaj się do poglądów innych filozofów.
Temat 2. Czym jest wolność w doświadczeniu ludzkim? - pyta Erich Fromm
w poniższym cytacie. Rozważ, biorąc pod uwagę poglądy innych filozofów.
Erich Fromm
Ucieczka od wolności
Oto zasadnicze pytania, które się nasuwają, kiedy rozpatrujemy ludzki aspekt wolności,
potrzebę podporządkowania się, żądzę władzy: Czym jest wolność w doświadczeniu
ludzkim? Czy pragnienie wolności jest czymś nieodłącznym od natury ludzkiej? Czy owo
doświadczenie jest zawsze takie samo, niezależnie od typu kultury, w której kręgu człowiek
żyje, czy też zależy ono od stopnia indywidualizacji, do jakiego doszło dane społeczeństwo?
Czy wolność jest tylko brakiem zewnętrznej presji, czy też jest również obecnością czegoś -
a jeśli tak, to czego? Jakie społeczne i ekonomiczne czynniki powodują, że w danym
społeczeństwie istnieje dążenie do wolności? Czy wolność może stać się ciężarem zbyt
wielkim, by człowiek mógł go udźwignąć, czymś, przed czym usiłuje on uciec? Jak więc się
to dzieje, że dla jednych wolność jest wymarzonym celem, a dla innych zagrożeniem?
E. Fromm, Ucieczka od wolności, Warszawa 1998, s. 23-24.
Kryteria oceniania wypracowania z filozofii
Kryterium
Punktacja
Max.
liczba
punktów
25
I
Sformułowanie
stanowiska
Jasne sformułowanie stanowiska (tezy lub hipotezy), które lokuje się w problematyce pracy.
3
3
Stanowisko lokuje się w problematyce pracy, ale jest sformułowane nieprecyzyjnie.
2
Niejednoznaczny związek między stanowiskiem a problematyką pracy lub brak stanowiska,
a jedynie kontekst wskazuje na przekonania zdającego.
1
II
Uzasadnienie
stanowiska
a) Adekwatne Uzasadnienie jest bezpośrednio odniesione do stanowiska (wszystkie argumenty
wiążą się ze stanowiskiem i przyjętym sposobem rozwiązania problemu).
3
3
18
Luźny związek uzasadnienia ze stanowiskiem - zdający dostarcza argumentów
w sprawie drugorzędnych elementów przyjętego rozwiązania problemu.
1
b) Trafne
Uzasadnienie poprawne zawierające argumenty za przyjętym rozwiązaniem
problemu i przeciw przyjętemu rozwiązaniu - kontrargumenty (argumenty
zgodne oraz logicznie poprawne za przyjętym rozwiązaniem problemu
i przeciw przyjętemu rozwiązaniu). Odwołania do wiedzy nie zawierają błędów
rzeczowych i logicznych.
4
4
Uzasadnienie na ogół poprawne zawierające argumenty za przyjętym
rozwiązaniem problemu i przeciw przyjętemu rozwiązaniu (poprawne oraz na
ogół logiczne). Nieliczne usterki rzeczowe i jeden błąd logiczny.
3
Na ogół poprawne argumenty tylko za przyjętym rozwiązaniem problemu.
Nieliczne usterki rzeczowe i jeden błąd logiczny.
2
Argumenty błędne. Rozumowanie zawiera sądy wzajemnie sprzeczne, zawiera
rozumowania non sequitur. Liczne błędy rzeczowe (w tym rażące) i logiczne.
1
c) Pogłębione Rozbudowana argumentacja i kontrargumentacja. Zdający posługuje się więcej niż
1 argumentem za swoim stanowiskiem i więcej niż 1 argumentem podważającym
stanowisko (rozpatruje problem z więcej niż 1 punktu widzenia). Argumenty są
ważkie (istotne), ich wprowadzenie uzasadnione jest przez zdającego. Swobodne
posługiwanie się wiedzą i terminologią filozoficzną.
4
4
Argumentacja zrównoważona - zdający posługuje się przynajmniej 1 ważkim
argumentem i 1 kontrargumentem. Uzasadnienie argumentacji wystarczające dla
zrozumienia stanowiska zdającego. Sporadyczne użycie pojęć filozoficznych.
3
Argumentacja wąska - zdający przywołuje jedynie argumenty, a brak
kontrargumentów lub odwrotnie. Uzasadnienie argumentacji ogólnikowe.
Pojedyncze użycie pojęć filozoficznych.
2
Argumentacja wąska - zdający przywołuje jedynie argumenty, a brak
kontrargumentów lub odwrotnie. Argumenty lub kontrargumenty nieistotne
(drugorzędne). Uzasadnienie powierzchowne (infantylne).
1
d) Krytyczne
Uzasadnienie obejmuje analizę krytyczną argumentów i kontrargumentów, zdający
rozważa racje przemawiające na rzecz danych argumentów i uzasadnia
wprowadzenie kontrargumentów.
4
4
Analiza krytyczna obecna, ale w stopniu niewystarczającym, np. bez uzasadnienia
kontrargumentacji.
2
e) Nawiązania
do innych
dziedzin
kultury
Zdający swobodnie nawiązuje/wykazuje związek między filozofią a innymi
dziedzinami kultury (literaturą, sztuką).
3
3
Zdający w niewielkim stopniu nawiązuje do innych dziedzin kultury.
2
III
Poprawność
kompozycyjna
Kompozycja pracy na ogół poprawna i przejrzysta - wyodrębnione i konsekwentnie uporządkowane
części pracy niezbędne do jasnego sformułowania i uzasadnienia stanowiska.
2
2
Zaburzenia w kompozycji pracy.
1
IV
Poprawność
językowa
Praca napisana językiem komunikatywnym i na ogół poprawnym pod względem składniowym,
leksykalnym, frazeologicznym, fleksyjnym, ortograficznym i interpunkcyjnym.
2
2
Praca napisana językiem w większości komunikatywnym. Występują błędy fleksyjne, leksykalne,
frazeologiczne, ortograficzne i interpunkcyjne.
1

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź - struktura wypracowania

\n

Temat 1: Czy Kartezjusz słusznie został nazwany „ojcem nowożytnej filozofii"?

\n

Teza: Miano „ojca nowożytnej filozofii" jest dla Kartezjusza w pełni zasłużone - jego projekt metodycznego wątpienia i racjonalistyczny fundament wiedzy pewnej wyznaczył osie, wokół których obracała się filozofia przez kolejne trzy stulecia.

\n

Temat 2: Czym jest wolność w doświadczeniu ludzkim?

\n

Teza: Wolność w doświadczeniu ludzkim jest ambiwalentna - jest zarówno najgłębszą potrzebą człowieka, jak i ciężarem, przed którym jednostka może pragnąć uciec w autorytaryzm lub konformizm, co pokazuje historia XX w. i filozofia Ericha Fromma.

\n

Sposób 1 - wzorcowe wypracowanie Temat 1

\n
Temat 1. Czy Kartezjusz słusznie został nazwany „ojcem nowożytnej filozofii"?
\n

Wstęp - teza:

\n

René Descartes (1596-1650) uchodzi w historii filozofii za twórcę nowożytnego racjonalizmu i za myśliciela, który fundamentalnie zmienił sposób stawiania pytań filozoficznych. Miano „ojca nowożytnej filozofii" jest dla niego w pełni zasłużone - Kartezjusz dokonał przełomu epistemologicznego, który wyznaczył główne kierunki myśli europejskiej na kolejne stulecia. Moją tezą jest, że Kartezjusz słusznie nosi ten tytuł, gdyż jako pierwszy radykalnie postawił pytanie o fundament wiedzy pewnej i udzielił odpowiedzi, która stała się punktem odniesienia zarówno dla jego zwolenników (Spinoza, Leibniz, Malebranche), jak i przeciwników (Hume, Locke, Kant).

\n

Akapit 1 - przełom metodologiczny:

\n

Pierwszym argumentem przemawiającym za zasadnością tego tytułu jest radykalny charakter metody sceptycyzmu metodycznego (dubito methodicum). Przed Kartezjuszem filozofia scholastyczna opierała się na autorytecie Arystotelesa i Kościoła. Kartezjusz w Medytacjach o pierwszej filozofii (1641) zakwestionował wszystko - dane zmysłowe, pamięć, matematykę - szukając jedynego pewnego punktu oparcia. Tym punktem okazało się cogito ergo sum (myślę, więc jestem): fakt, że akt myślenia jest nieodłączny od istnienia podmiotu. Był to przełom: filozofia przestała być komentarzem do tekstów autorytetów, a stała się autonomicznym, systematycznym poszukiwaniem pewności opartym na rozumie.

\n

Akapit 2 - wpływ na następców:

\n

Kartezjański projekt wywarł bezpośredni wpływ na filozofię racjonalistyczną XVII w. Baruch Spinoza (1632-1677) przyjął metodę geometryczną w Etyce - wzorowaną na kartezjańskim ideale dedukcji z pewnych aksjomatów. Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716) rozwinął teorię substancji w kierunku monadologii, wciąż operując w ramach metafizyki racjonalistycznej zapoczątkowanej przez Kartezjusza. Nicolas Malebranche (1638-1715) rozwiązał kartezjański problem interakcji ciała i duszy teorią okazjonalizmu - Bóg pośredniczy w każdej relacji między res cogitans a res extensa. Wszystkie te systemy są reakcją na Kartezjusza, są możliwe dzięki problemom, które on postawił.

\n

Akapit 3 - wpływ na krytyków (kontrargument i odpowiedź):

\n

Można argumentować, że tytuł „ojca filozofii nowożytnej" bardziej zasługuje Francis Bacon (1561-1626), który jako pierwszy sformułował metodę indukcyjną w Novum Organum (1620) i ogłosił program reformy wiedzy empirycznej. Można też wskazać na Johna Locke'a (1632-1704) jako założyciela empiryzmu nowożytnego. Jednak ani Bacon, ani Locke nie postawili pytania o fundament wiedzy z taką radykalnością jak Kartezjusz. Co więcej, Immanuel Kant (1724-1804) - twórca filozofii krytycznej - wprost przyznał, że to właśnie Hume (wyrastający z tradycji empirystycznej przeciw Kartezjuszowi) wyrwał go z „dogmatycznej drzemki". Spór racjonalizm-empiryzm, który rozstrzyga synteza Kanta, jest sporem wywołanym przez pytania Kartezjusza. Kant w Krytyce czystego rozumu (1781) pyta: jak możliwa jest wiedza syntetyczna a priori? To jest bezpośrednio kartezjańskie pytanie.

\n

Akapit 4 - dualizm i jego konsekwencje:

\n

Kartezjusz zapoczątkował również kluczową debatę filozofii nowożytnej o relacji umysłu do ciała. Jego dualizm substancji (res cogitans - res extensa) stworzył problem, z którym filozofia zmaga się do dziś: jak niematerialna dusza może oddziaływać na materialne ciało? Problem ten - nazywany hard problem of consciousness - jest w centrum współczesnej filozofii umysłu. Spinoza zaproponował monizm jako wyjście, Leibniz harmonię preustanowioną, Malebranche okazjonalizm. Każda z tych odpowiedzi jest odpowiedzią na Kartezjusza. Nawet materialistyczna filozofia XX w. (Ryle, Dennett) definiuje się poprzez odrzucenie „kartezjańskiego teatru umysłu".

\n

Zakończenie - potwierdzenie tezy:

\n

Kartezjusz zasługuje na miano „ojca nowożytnej filozofii" z trzech powodów: (1) zerwał z autorytatywnym modelem filozofii scholastycznej, zastępując go modelem autonomicznego, systematycznego poszukiwania opartego na rozumie; (2) sformułował pytania (o fundament wiedzy, relację umysłu i ciała, kryterium prawdy), które zdominowały filozofię europejską od XVII do XX w.; (3) wyznaczył osie sporu (racjonalizm vs empiryzm, ciało vs dusza, a priori vs a posteriori), wokół których toczyła się filozofia nowożytna aż do Kanta. Nie każdy z nowożytnych myślicieli jest Kartezjuszem - ale każdy z nich jest po Kartezjuszu.

\n

Sposób 2 - wzorcowe wypracowanie Temat 2

\n
Temat 2. Czym jest wolność w doświadczeniu ludzkim?
\n

Wstęp - teza:

\n
„Czym jest wolność w doświadczeniu ludzkim?" - pyta Erich Fromm w Ucieczce od wolności (1941), stawiając pytanie, które ma wymiar zarówno psychologiczny, jak i filozoficzny. Fromm pisał swą książkę w cieniu faszyzmu i stalinizmu - co nadaje pytaniu dramatyczną aktualność. Moją tezą jest, że wolność w doświadczeniu ludzkim jest fundamentalnie ambiwalentna: jest jednocześnie najgłębszą potrzebą człowieka i egzystencjalnym ciężarem, który prowadzi do ucieczki w autorytaryzm lub konformizm. Filozofowie od Arystotelesa przez Kanta do Sartre'a rozumieli wolność różnie - ale wszyscy dostrzegali jej podwójny charakter: jako możliwości i jako brzemienia.
\n

Akapit 1 - wolność negatywna i pozytywna:

\n

Fundamentalne rozróżnienie w filozofii wolności pochodzi od Johna Stuarta Milla (1806-1873) i zostało rozwinięte przez Isaiaha Berlina (1909-1997). Wolność negatywna to wolność od - brak zewnętrznych ograniczeń, przymusu, ingerencji. Berlin definiuje ją w eseju Dwie koncepcje wolności (1958) jako przestrzeń, w której człowiek może działać bez ingerencji innych. Wolność pozytywna to wolność do - zdolność do samorealizacji, do bycia panem samego siebie. Fromm nawiązuje do tego rozróżnienia: wolność od zależności feudalnych i religijnych dała człowiekowi Oświecenia wolność negatywną, ale nie dała mu zakorzenionego, bogatego „ja". Skutkiem była samotność i lęk - i ucieczka w nowe formy zniewolenia.

\n

Akapit 2 - wolność jako odpowiedzialność (Sartre):

\n

Jean-Paul Sartre (1905-1980) uważał, że człowiek jest „skazany na wolność" (condamné ŕ ętre libre). W egzystencjalizmie Sartre'a wolność jest absolutna - nie ma z góry danej natury ludzkiej (esencji), jest tylko istnienie. Człowiek tworzy siebie przez wybory. To wielka godność, ale i wielki ciężar: nie można zrzucić odpowiedzialności na Boga, historię, biologię. Sartre'owska wolność jako odpowiedzialność koresponduje z Frommowską obserwacją: wolność bywa zbyt wielkim ciężarem. Wielu ludzi ucieka od niej - w autorytaryzm (poddanie woli silnego lidera), konformizm (utożsamienie ze zbiorowością) lub destruktywność.

\n

Akapit 3 - wolność a natura ludzka (Arystoteles, Kant):

\n

Arystoteles (384-322 p.n.e.) rozumiał wolność inaczej: człowiek jest z natury istotą społeczną (zoon politikon). Wolność nie polega na izolacji, lecz na uczestnictwie w polis - na realizacji cnoty w życiu wspólnotowym. To model wolności pozytywnej par excellence: wolny jest ten, kto żyje zgodnie ze swoją naturą rozumną i społeczną. Immanuel Kant (1724-1804) widział wolność jako autonomię rozumu praktycznego: wolny jest ten, kto działa zgodnie z prawem moralnym, które sam sobie nadał (autonomia woli). Wolność u Kanta to nie samowola, lecz samodyscyplina - co paradoksalnie zbliża go do Fromma: prawdziwa wolność wymaga wewnętrznej siły, nie ucieczki w posłuszeństwo.

\n

Akapit 4 - wolność w XX w. (Fromm, kontekst historyczny):

\n

Fromm pisał Ucieczkę od wolności po doświadczeniu nazizmu - ruchu, który zmobilizował miliony do dobrowolnej rezygnacji z wolności na rzecz Führera. Diagnoza Fromma: wolność negatywna (wyzwolenie z tradycyjnych struktur - feudalizmu, Kościoła, wspólnoty) nie jest wystarczająca. Jeśli człowiek nie jest zdolny do pozytywnej wolności - spontanicznej miłości, twórczości, solidarności - ucieka w mechanizmy ucieczki. To nie jest przypadłość słabych jednostek, lecz strukturalna cecha nowoczesności: im więcej wolności negatywnej, tym silniejsza pokusa ucieczki. Filozoficzna lekcja: wolność wymaga dojrzałości - podmiotowości, zakorzenienia w wartościach, zdolności do miłości. Bez tych warunków staje się ciężarem nie do udźwignięcia.

\n

Zakończenie:

\n

Wolność w doświadczeniu ludzkim jest więc pojęciem wielowymiarowym: jest brakiem przymusu (Berlin), jest odpowiedzialnością za siebie (Sartre), jest samorealizacją rozumnej natury (Arystoteles), jest autonomią woli moralnej (Kant), jest - u Fromma - zadaniem, które wielu nie jest w stanie podjąć. Ambiwalencja wolności jest wpisana w kondycję człowieka: pragniemy jej, a zarazem się jej boimy. Historia XX w. pokazała, co się dzieje, gdy lęk zwycięża - i dlatego filozofia wolności pozostaje jednym z najważniejszych zadań myśli współczesnej.

\n

Punkty CKE - kryteria oceniania

\n
📋 Kryteria oceniania wypracowania (max 25 pkt):

I. Sformułowanie stanowiska (max 3 pkt):
- 3 pkt - jasna teza lokująca się w problematyce (np. „Kartezjusz zasługuje na ten tytuł, bo " lub „Wolność jest ambiwalentna, bo ")
- 2 pkt - teza nieprecyzyjna, ale powiązana z tematem
- 1 pkt - brak tezy, tylko kontekst sugerujący przekonanie

II. Uzasadnienie stanowiska (max 18 pkt):

a) Adekwatne (max 3 pkt):
- 3 pkt - uzasadnienie bezpośrednio odniesione do tezy przez cały tekst
- 1 pkt - luźny związek argumentów z tezą

b) Trafne (max 4 pkt):
- 4 pkt - argumenty poprawne, obecne kontrargumenty i ich odpieranie, brak błędów merytorycznych
- 3 pkt - nieliczne usterki, jeden błąd
- 2 pkt - na ogół poprawne, ale tylko argumenty za (bez kontrargumentów)
- 1 pkt - argumenty błędne, sprzeczności, liczne błędy

c) Pogłębione (max 4 pkt):
- 4 pkt - rozbudowana argumentacja, więcej niż 1 argument za i 1 przeciw, swobodne posługiwanie się terminologią filozoficzną
- 3 pkt - argumentacja zrównoważona
- 2 pkt - argumentacja wąska lub ogólnikowa
- 1 pkt - argumentacja wąska lub infantylna

d) Krytyczne (max 4 pkt):
- 4 pkt - analiza krytyczna argumentów I kontrargumentów
- 2 pkt - obecna, ale niewystarczająca

e) Nawiązania do innych dziedzin kultury (max 3 pkt):
- 3 pkt - swobodne nawiązania do literatury, historii, innych filozofów
- 2 pkt - niewielki stopień nawiązań

III. Poprawność kompozycyjna (max 2 pkt):
- 2 pkt - kompozycja przejrzysta: wstęp z tezą, rozwinięcie z argumentami, zakończenie z konkluzją
- 1 pkt - zaburzenia kompozycji

IV. Poprawność językowa (max 2 pkt):
- 2 pkt - język komunikatywny, poprawny, filozoficzny
- 1 pkt - błędy fleksyjne, leksykalne, ortograficzne

Łącznie max: 25 pkt

KLUCZOWE dla wysokiego wyniku (Temat 1): minimum 2-3 filozofów poza Kartezjuszem (np. Spinoza, Leibniz, Kant, Locke); kontrargument + obalenie; terminologia: cogito ergo sum, racjonalizm, res cogitans, res extensa, dualizm.

KLUCZOWE dla wysokiego wyniku (Temat 2): odwołanie do Fromma z cytatu + minimum 2-3 filozofów (Sartre, Kant, Arystoteles, Berlin); rozróżnienie wolności negatywnej i pozytywnej; kontrargument i odpowiedź na niego.
\n

Typowe pułapki

\n
  1. Brak tezy: uczniowie zaczynają od „W niniejszej pracy zajmę się pytaniem " - to nie jest teza. Teza to jasne, kontrowersyjne twierdzenie, które będziesz bronić przez cały tekst.
  2. Tylko argumenty za, brak kontrargumentów: klucz CKE wymaga analizy krytycznej - prezentacji kontrargumentów i ich odpierania. Brak kontrargumentów = max 2/4 punkty w kryterium "trafne".
  3. Za mało filozofów: temat prosi o „odwołanie do poglądów innych filozofów" - podaj minimum 2-3 filozofów z imionami, datami i tytułami dzieł. Ogólniki bez konkretnych filozofów = niskie punkty za kryterium „pogłębione".
  4. Niefilozoficzny język: unikaj colloquializmów. Używaj: epistemologia, ontologia, cogito, autonomia woli, wolność negatywna/pozytywna, immanentny, transcendentny, a priori, a posteriori.
"}]}