{"id":"filozofia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/1.1","paper_id":"filozofia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"1.1","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.1. (0-2)\nW powyższym dialogu Sokrates argumentuje na rzecz powszechnie przypisywanego mu\nstanowiska etycznego.\nPodaj nazwę tego stanowiska i wyrażaną w nim tezę.\nNazwa:\nTeza:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji [ ]. Zdający\nrozpoznaje i rozumie problemy […]\nfilozoficzne.\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych […]. Zdający prawidłowo\nposługuje się pojęciami filozoficznymi.\nI. 3. Problematyka epistemologiczna\nw filozofii starożytnej. Zdający:\n3) [ ] przeprowadza analizę\ni interpretację co najmniej jednego\nz następujących tekstów: a) Platon, Menon\n(fragment) […].\nI.4. Problematyka etyczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający: […]\n2) rekonstruuje i porównuje klasyczne\nstanowiska etyczne, rekonstruuje\nwspierające je argumenty (intelektualizm\netyczny Sokratesa […]).\nSchemat punktowania\n2 p. - za podanie nazwy stanowiska (intelektualizm etyczny) oraz poprawne sformułowanie\ntezy.\n1 p. - za podanie nazwy stanowiska (intelektualizm etyczny) lub poprawne sformułowanie\ntezy.\n0 p. - za odpowiedzi błędną albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nNazwa: intelektualizm etyczny.\nPrzykładowe sformułowania tezy:\n• Wiedza o dobru jest wystarczającym warunkiem cnoty (bycia dobrym).\n• Wiedza moralna jest koniecznym i wystarczającym warunkiem dobrego działania.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Nazwa:** intelektualizm etyczny (*intellectualismus ethicus*)\n\n**Teza:** Wiedza o dobru jest koniecznym i wystarczającym warunkiem dobrego (cnotliwego) działania - kto naprawdę wie, co jest dobrem, ten zawsze postępuje cnotliwie.\n\n## Sposób 1 - analiza źródła (dialog Platona *Menon*)\n\nSokrates krok po kroku buduje argument w formie łańcucha implikacji:\n\n> „Jeśli cnota jest rodzajem wiedzy, jest oczywiste, że można jej nauczyć.\"\n\n> „Jeśli zatem cnota jest jedną z rzeczy związanych z duszą i z konieczności musi być pożyteczna, musi być rozsądkiem.\"\n\n**Kluczowe kroki rozumowania:**\n1. Cnota → dobro → pożyteczna.\n2. Pożyteczność zależy od rozsądku (*phronesis*): bez rozsądku nawet odwaga staje się zuchwałością i szkodzi.\n3. Wniosek: cnota = rozsądek = wiedza.\n\nZ tekstu jasno wynika, że Sokrates utożsamia cnotę (*arete*) z wiedzą (*episteme*) - nie ma moralnego działania bez wiedzy o dobru.\n\n## Sposób 2 - kontekstowy (stanowisko etyczne Sokratesa)\n\n**Intelektualizm etyczny** (*intellectualismus ethicus*) to stanowisko głoszące:\n- nikt nie czyni zła dobrowolnie - zło wynika wyłącznie z **niewiedzy** (*agnoia*);\n- wiedza o dobru automatycznie prowadzi do cnoty;\n- nauczanie etyki jest możliwe, bo cnota jest wiedzą.\n\nSokrates polemizuje tym samym z poglądem, że człowiek może wiedzieć, co jest dobre, lecz mimo to postępować źle (co Arystoteles nazwie później **akrazją** - słabością woli).\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.1, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - uczeń podał nazwę „intelektualizm etyczny\" ORAZ sformułował tezę (wiedza = cnota / wiedza moralna warunkiem dobrego działania).\n> - **1 pkt** - uczeń podał TYLKO nazwę LUB TYLKO tezę (poprawną).\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi.\n>\n> **Akceptowane warianty nazwy:** „intelektualizm etyczny\", „intelektualizm moralny\".\n> **Akceptowane warianty tezy:** „wiedza o dobru wystarcza do bycia cnotliwym\", „nikt nie grzeszy dobrowolnie - zło wynika z niewiedzy\", „wiedza moralna = cnota\".\n> **Wykluczone:** samo podanie „Sokrates uważał, że cnota jest ważna\" - zbyt ogólne, bez tezy.\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **Intelektualizm etyczny (Sokrates, V w. p.n.e.):**\n> Główna teza: cnota (*arete*) = wiedza (*episteme*). Zło pochodzi z niewiedzy (*agnoia*), nie ze złej woli.\n> Źródła: dialogi Platona - *Protagoras*, *Menon*, *Eutyfron*.\n> Konsekwencja: nauczanie cnoty jest możliwe (stąd działalność Sokratesa jako „akuszera dusz\" - metoda majeutyczna).\n> Krytyka: Arystoteles wskazał na **akrazję** (słabość woli) jako dowód, że sama wiedza nie wystarczy do cnoty.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. Błąd definicji tezy: uczniowie często piszą „Sokrates uważał, że cnota jest dobra\" - to tautologia, nie teza intelektualizmu. Teza musi dotyczyć ZWIĄZKU wiedzy z cnotą.\n2. Mylenie intelektualizmu etycznego z **racjonalizmem etycznym** - racjonalizm dotyczy uzasadnienia norm moralnych rozumem, intelektualizm twierdzi, że WIEDZA = CNOTA.\n3. Pominięcie słowa „wystarczający\" przy warunku - wiedza jest tu nie tylko konieczna, ale i wystarczająca do dobrego działania.","image":"img/filozofia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-1.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1.1. (0-2)<br>W powyższym dialogu Sokrates argumentuje na rzecz powszechnie przypisywanego mu<br>stanowiska etycznego.<br>Podaj nazwę tego stanowiska i wyrażaną w nim tezę.<br>Nazwa:<br>Teza:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1.1. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie<br>zawartych w nich informacji [ ]. Zdający<br>rozpoznaje i rozumie problemy […]<br>filozoficzne.<br>III. Analiza i interpretacja tekstów<br>filozoficznych […]. Zdający prawidłowo<br>posługuje się pojęciami filozoficznymi.<br>I. 3. Problematyka epistemologiczna<br>w filozofii starożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>[ ] przeprowadza analizę</li></ol>\n<p>i interpretację co najmniej jednego<br>z następujących tekstów: a) Platon, Menon<br>(fragment) […].<br>I.4. Problematyka etyczna w filozofii<br>starożytnej. Zdający: […]</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje klasyczne</li></ol>\n<p>stanowiska etyczne, rekonstruuje<br>wspierające je argumenty (intelektualizm<br>etyczny Sokratesa […]).<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za podanie nazwy stanowiska (intelektualizm etyczny) oraz poprawne sformułowanie<br>tezy.<br>1 p. - za podanie nazwy stanowiska (intelektualizm etyczny) lub poprawne sformułowanie<br>tezy.<br>0 p. - za odpowiedzi błędną albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Nazwa: intelektualizm etyczny.<br>Przykładowe sformułowania tezy:<br>• Wiedza o dobru jest wystarczającym warunkiem cnoty (bycia dobrym).<br>• Wiedza moralna jest koniecznym i wystarczającym warunkiem dobrego działania.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Nazwa:</strong> intelektualizm etyczny (<em>intellectualismus ethicus</em>)</p>\n<p><strong>Teza:</strong> Wiedza o dobru jest koniecznym i wystarczającym warunkiem dobrego (cnotliwego) działania - kto naprawdę wie, co jest dobrem, ten zawsze postępuje cnotliwie.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza źródła (dialog Platona <em>Menon</em>)</h4>\n<p>Sokrates krok po kroku buduje argument w formie łańcucha implikacji:</p>\n<blockquote>„Jeśli cnota jest rodzajem wiedzy, jest oczywiste, że można jej nauczyć.&quot;</blockquote>\n<blockquote>„Jeśli zatem cnota jest jedną z rzeczy związanych z duszą i z konieczności musi być pożyteczna, musi być rozsądkiem.&quot;</blockquote>\n<p><strong>Kluczowe kroki rozumowania:</strong></p>\n<ol><li>Cnota → dobro → pożyteczna.</li><li>Pożyteczność zależy od rozsądku (<em>phronesis</em>): bez rozsądku nawet odwaga staje się zuchwałością i szkodzi.</li><li>Wniosek: cnota = rozsądek = wiedza.</li></ol>\n<p>Z tekstu jasno wynika, że Sokrates utożsamia cnotę (<em>arete</em>) z wiedzą (<em>episteme</em>) - nie ma moralnego działania bez wiedzy o dobru.</p>\n<h4>Sposób 2 - kontekstowy (stanowisko etyczne Sokratesa)</h4>\n<p><strong>Intelektualizm etyczny</strong> (<em>intellectualismus ethicus</em>) to stanowisko głoszące:</p>\n<ul><li>nikt nie czyni zła dobrowolnie - zło wynika wyłącznie z <strong>niewiedzy</strong> (<em>agnoia</em>);</li><li>wiedza o dobru automatycznie prowadzi do cnoty;</li><li>nauczanie etyki jest możliwe, bo cnota jest wiedzą.</li></ul>\n<p>Sokrates polemizuje tym samym z poglądem, że człowiek może wiedzieć, co jest dobre, lecz mimo to postępować źle (co Arystoteles nazwie później <strong>akrazją</strong> - słabością woli).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.1, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - uczeń podał nazwę „intelektualizm etyczny&quot; ORAZ sformułował tezę (wiedza = cnota / wiedza moralna warunkiem dobrego działania).<br>- <strong>1 pkt</strong> - uczeń podał TYLKO nazwę LUB TYLKO tezę (poprawną).<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi.<br><br><strong>Akceptowane warianty nazwy:</strong> „intelektualizm etyczny&quot;, „intelektualizm moralny&quot;.<br><strong>Akceptowane warianty tezy:</strong> „wiedza o dobru wystarcza do bycia cnotliwym&quot;, „nikt nie grzeszy dobrowolnie - zło wynika z niewiedzy&quot;, „wiedza moralna = cnota&quot;.<br><strong>Wykluczone:</strong> samo podanie „Sokrates uważał, że cnota jest ważna&quot; - zbyt ogólne, bez tezy.</blockquote>\n<h4>Reference filozoficzny</h4>\n<blockquote><strong>Intelektualizm etyczny (Sokrates, V w. p.n.e.):</strong><br>Główna teza: cnota (<em>arete</em>) = wiedza (<em>episteme</em>). Zło pochodzi z niewiedzy (<em>agnoia</em>), nie ze złej woli.<br>Źródła: dialogi Platona - <em>Protagoras</em>, <em>Menon</em>, <em>Eutyfron</em>.<br>Konsekwencja: nauczanie cnoty jest możliwe (stąd działalność Sokratesa jako „akuszera dusz&quot; - metoda majeutyczna).<br>Krytyka: Arystoteles wskazał na <strong>akrazję</strong> (słabość woli) jako dowód, że sama wiedza nie wystarczy do cnoty.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li>Błąd definicji tezy: uczniowie często piszą „Sokrates uważał, że cnota jest dobra&quot; - to tautologia, nie teza intelektualizmu. Teza musi dotyczyć ZWIĄZKU wiedzy z cnotą.</li><li>Mylenie intelektualizmu etycznego z <strong>racjonalizmem etycznym</strong> - racjonalizm dotyczy uzasadnienia norm moralnych rozumem, intelektualizm twierdzi, że WIEDZA = CNOTA.</li><li>Pominięcie słowa „wystarczający&quot; przy warunku - wiedza jest tu nie tylko konieczna, ale i wystarczająca do dobrego działania.</li></ol>"}]}