{"id":"filozofia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/1.10","paper_id":"filozofia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"1.10","points":6,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.10. (0-6)\nPodaj dwie starożytne i dwie nowożytne lub współczesne tradycje filozoficzne (szkoły,\nkierunki lub myślicieli), które nie zgodziłyby się z Platońskim założeniem, że rozum jest\njedynym źródłem wiedzy powszechnie obowiązującej (obiektywnej). Każdej z tych\ntradycji przyporządkuj charakterystyczny dla niej argument na poparcie tej niezgody.\nTradycje starożytne:\n1.\na) Szkoła/kierunek/myśliciel:\nb) Argument:\n2.\na) Szkoła/kierunek/myśliciel:\nb) Argument:\nTradycje nowożytne lub współczesne:\n3.\na) Szkoła/kierunek/myśliciel:\nb) Argument:\n4.\na) Szkoła/kierunek/myśliciel:\nb) Argument:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.10. (0-6)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji. Zdający\nrozpoznaje i rozumie problemy (pytania)\nfilozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty […].\nII. Tworzenie wypowiedzi. Zdający\nformułuje podstawowe pytania (problemy)\noraz tezy filozoficzne, […] prawidłowo\nposługuje się pojęciami filozoficznymi.\nII. 1. Problematyka epistemologiczna\nw filozofii XVII i XVIII w. Zdający:\n3) rekonstruuje i porównuje\nepistemologiczne stanowiska empirystów,\nrekonstruuje wspierające je argumenty\n(J. Locke’a koncepcja tabula rasa,\nradykalizacja empiryzmu u G. Berkeleya,\nempiryzm D. Hume’a i jego sceptyczne\nkonsekwencje).\nIII. 1. Problematyka epistemologiczna\ni problematyka z zakresu filozofii nauki\nw myśli XX w. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje wybrane\nstanowiska w dwudziestowiecznej\nepistemologii, rekonstruuje wspierające je\nargumenty (pragmatyzm W. Jamesa i jego\nzwiązek z koncepcją człowieka jako aktora\na nie widza, intuicjonizm H. Bergsona [ ]).\nSchemat punktowania\n2 p. - za poprawne podanie czterech tradycji/kierunków/myślicieli (dwie tradycje starożytne\ni dwie nowożytne lub współczesne).\n1 p. - za poprawne podanie trzech tradycji/kierunków/myślicieli (dwie tradycje starożytne\ni dwie nowożytne lub współczesne).\n0 p. - za podanie jednej lub dwóch tradycji/kierunków/myślicieli.\noraz\nPo 1 p. - za poprawne podanie jednego argumentu z punktu widzenia określonej tradycji\n(łącznie 4 p.).\n0 p. - za odpowiedzi błędne lub brak odpowiedzi.\nUwaga: Punkt za dany argument może być przyznany tylko pod warunkiem podania\nodpowiedniej tradycji.\nPrzykładowe rozwiązanie\nTradycje starożytne\n1.\na) Szkoła/kierunek/myśliciel:\nnp. sofiści, sceptycy, Arystoteles\nb) Argument:\nnp.:\n• Sceptycy nie zgodziliby się z Platonem, twierdząc, że żadna wiedza (w tym oparta na\nrozumie) nie jest możliwa dla człowieka.\n• Sofiści nie zgodziliby się z Platonem, twierdząc, że wszelkie poznanie jest względne\n(subiektywne).\n• Arystoteles nie zgodziłby się z Platonem, twierdząc, że jednym ze źródeł poznania są\nzmysły.\nTradycje nowożytne lub współczesne\na) Szkoła/kierunek/myśliciel\nnp.: empiryści, Kant, pragmatyści\nb) Argument, np.:\n• Empiryści nie zgodziliby się z Platonem, dowodząc, że wiedza pochodzi z doświadczenia.\n• Kant nie zgodziłby się z Platonem, twierdząc, że jednym ze źródeł poznania są zmysły.\n• Pragmatyści nie zgodziliby się z Platonem, twierdząc, że wiedza jest efektem praktyki\n(zdanie jest prawdziwe, gdy zastosowane w praktyce przynosi korzyść).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Tradycje starożytne:**\n\n1. a) **Sofiści** (Protagoras, Gorgiasz)\nb) Sofiści nie zgodziliby się z Platonem, twierdząc, że wszelkie poznanie jest względne i subiektywne - „człowiek jest miarą wszystkich rzeczy\" (Protagoras). Nie ma powszechnie obowiązującej wiedzy obiektywnej, bo każdy poznaje inaczej.\n\n2. a) **Arystoteles**\nb) Arystoteles nie zgodziliby się z Platonem, twierdząc, że jednym ze źródeł poznania są zmysły - wiedza zaczyna się od doświadczenia zmysłowego, a rozum abstrahuje pojęcia z danych zmysłowych (odrzucenie teorii idei jako oddzielnych bytów).\n\n**Tradycje nowożytne lub współczesne:**\n\n3. a) **Empiryści** (John Locke, David Hume, George Berkeley)\nb) Empiryści nie zgodziliby się z Platonem, dowodząc, że cała wiedza pochodzi z doświadczenia zmysłowego - umysł jest pierwotnie „czystą tablicą\" (*tabula rasa*, Locke), a nie repozytorium wrodzonych idei.\n\n4. a) **Immanuel Kant**\nb) Kant nie zgodziłby się z Platonem, twierdząc, że wiedza powszechna i konieczna powstaje z połączenia form zmysłowości (przestrzeń, czas) z kategoriami intelektu - nie jest to sama praca rozumu bez danych zmysłowych.\n\n## Sposób 1 - analiza stanowisk\n\nPlaton zakłada, że jedynym źródłem wiedzy powszechnej i obiektywnej jest **rozum** (*nous*, *logos*) - zmysły dostarczają wyłącznie złudnych mniemań (*doxa*). Każda z wymienionych tradycji kwestionuje tę tezę z innej pozycji:\n\n| Tradycja | Epoka | Zarzut wobec Platona | Alternatywne źródło wiedzy |\n| Sofiści | starożytność | Wiedza nie jest obiektywna (relatywizm) | Indywidualne odczucie / retoryka |\n| Sceptycy (Pyrron, Sekstus) | starożytność | Pewna wiedza jest w ogóle niemożliwa (*epoché*) | Zawieszenie sądu |\n| Arystoteles | starożytność | Wiedza zaczyna się od zmysłów | Doświadczenie + abstrahowanie |\n| Empiryści (Locke, Hume) | nowożytność | Tabula rasa - umysł pusty przed doświadczeniem | Wrażenia zmysłowe (*impressions*) |\n| Kant | nowożytność | Synteza zmysłowości i intelektu | Formy aprioryczne + dane zmysłowe |\n| Pragmatyści (James, Dewey) | współczesność | Wiedza = skuteczne działanie | Praktyka, weryfikacja w działaniu |\n\n## Sposób 2 - alternatywne tradycje\n\nDodatkowo akceptowane przez klucz CKE:\n- **Sceptycy** (*Pyrron z Elidy, Sekstus Empiryk*): żadna wiedza - w tym rozumowa - nie jest pewna; należy zawiesić sąd (*epoché*).\n- **Pragmatyści** (*William James, John Dewey*): prawda to użyteczność w praktyce - wiedza służy działaniu, nie kontemplacji idei.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> **Klucz CKE (zadanie 1.10, max 6 pkt):**\n> - **2 pkt** - wszystkie cztery tradycje poprawnie podane (2 starożytne + 2 nowożytne/współczesne).\n> - **1 pkt** - trzy tradycje poprawnie podane.\n> - **0 pkt** - jedna lub dwie tradycje.\n> PLUS: **po 1 pkt** za każdy poprawny argument - łącznie max 4 pkt.\n> **Uwaga:** argument jest punktowany TYLKO jeśli tradycja jest poprawna.\n>\n> **Akceptowane starożytne tradycje:** sofiści, sceptycy, Arystoteles, Epikurejczycy (zmysły jako źródło).\n> **Akceptowane nowożytne/współczesne:** empiryści (Locke, Hume, Berkeley), Kant, pragmatyści, pozytywizm logiczny (Koło Wiedeńskie).\n> **Wykluczone jako starożytne:** racjonaliści, platonicy - oni zgadzaliby się z Platonem.\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **Sofiści (V w. p.n.e.):** Protagoras - *homo mensura* (człowiek miarą wszystkich rzeczy). Relatywizm epistemologiczny i etyczny.\n> **Arystoteles (384-322 p.n.e.):** Odrzucenie teorii idei (chorismós). Wiedza zaczyna się od doświadczenia (*empeiria*), rozum abstrahuje pojęcia ogólne.\n> **Empiryści brytyjscy (XVII-XVIII w.):** Locke (*Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego*, 1689) - tabula rasa. Hume (*Traktat o naturze ludzkiej*, 1739) - wrażenia (*impressions*) jako jedyne źródło idei.\n> **Kant (1724-1804):** Krytycyzm. Wiedza = synteza danych zmysłowych (estetyka transcendentalna) i kategorii intelektu (analityka transcendentalna). Bez danych zmysłowych rozum produkuje tylko dialektyczne złudzenia.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. Podanie **Platona lub neoplatoników** jako tradycji niezgadzającej się z Platonem - to absurd; klucz tego nie akceptuje.\n2. Argument niezwiązany z wymienioną tradycją: np. podanie „sofiści\" i argumentu „wiedza pochodzi z doświadczenia\" - to argument empirystów, nie sofistów.\n3. Pominięcie argumentu - za tradycję bez argumentu klucz przyznaje tylko 0 z 4 punktów za argumenty.","image":"img/filozofia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-1.10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 1.10. (0-6)
Podaj dwie starożytne i dwie nowożytne lub współczesne tradycje filozoficzne (szkoły,
kierunki lub myślicieli), które nie zgodziłyby się z Platońskim założeniem, że rozum jest
jedynym źródłem wiedzy powszechnie obowiązującej (obiektywnej). Każdej z tych
tradycji przyporządkuj charakterystyczny dla niej argument na poparcie tej niezgody.
Tradycje starożytne:
1.
a) Szkoła/kierunek/myśliciel:
b) Argument:
2.
a) Szkoła/kierunek/myśliciel:
b) Argument:
Tradycje nowożytne lub współczesne:
3.
a) Szkoła/kierunek/myśliciel:
b) Argument:
4.
a) Szkoła/kierunek/myśliciel:
b) Argument:

","answer_text_html":"

Zadanie 1.10. (0-6)
I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie
zawartych w nich informacji. Zdający
rozpoznaje i rozumie problemy (pytania)
filozoficzne; rozumie filozoficzne
rozwiązania tych problemów i wspierające
je argumenty […].
II. Tworzenie wypowiedzi. Zdający
formułuje podstawowe pytania (problemy)
oraz tezy filozoficzne, […] prawidłowo
posługuje się pojęciami filozoficznymi.
II. 1. Problematyka epistemologiczna
w filozofii XVII i XVIII w. Zdający:

\n
  1. rekonstruuje i porównuje
\n

epistemologiczne stanowiska empirystów,
rekonstruuje wspierające je argumenty
(J. Locke’a koncepcja tabula rasa,
radykalizacja empiryzmu u G. Berkeleya,
empiryzm D. Hume’a i jego sceptyczne
konsekwencje).
III. 1. Problematyka epistemologiczna
i problematyka z zakresu filozofii nauki
w myśli XX w. Zdający:

\n
  1. rekonstruuje i porównuje wybrane
\n

stanowiska w dwudziestowiecznej
epistemologii, rekonstruuje wspierające je
argumenty (pragmatyzm W. Jamesa i jego
związek z koncepcją człowieka jako aktora
a nie widza, intuicjonizm H. Bergsona [ ]).
Schemat punktowania
2 p. - za poprawne podanie czterech tradycji/kierunków/myślicieli (dwie tradycje starożytne
i dwie nowożytne lub współczesne).
1 p. - za poprawne podanie trzech tradycji/kierunków/myślicieli (dwie tradycje starożytne
i dwie nowożytne lub współczesne).
0 p. - za podanie jednej lub dwóch tradycji/kierunków/myślicieli.
oraz
Po 1 p. - za poprawne podanie jednego argumentu z punktu widzenia określonej tradycji
(łącznie 4 p.).
0 p. - za odpowiedzi błędne lub brak odpowiedzi.
Uwaga: Punkt za dany argument może być przyznany tylko pod warunkiem podania
odpowiedniej tradycji.
Przykładowe rozwiązanie
Tradycje starożytne
1.
a) Szkoła/kierunek/myśliciel:
np. sofiści, sceptycy, Arystoteles
b) Argument:
np.:
• Sceptycy nie zgodziliby się z Platonem, twierdząc, że żadna wiedza (w tym oparta na
rozumie) nie jest możliwa dla człowieka.
• Sofiści nie zgodziliby się z Platonem, twierdząc, że wszelkie poznanie jest względne
(subiektywne).
• Arystoteles nie zgodziłby się z Platonem, twierdząc, że jednym ze źródeł poznania są
zmysły.
Tradycje nowożytne lub współczesne
a) Szkoła/kierunek/myśliciel
np.: empiryści, Kant, pragmatyści
b) Argument, np.:
• Empiryści nie zgodziliby się z Platonem, dowodząc, że wiedza pochodzi z doświadczenia.
• Kant nie zgodziłby się z Platonem, twierdząc, że jednym ze źródeł poznania są zmysły.
• Pragmatyści nie zgodziliby się z Platonem, twierdząc, że wiedza jest efektem praktyki
(zdanie jest prawdziwe, gdy zastosowane w praktyce przynosi korzyść).

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Tradycje starożytne:

\n
  1. a) Sofiści (Protagoras, Gorgiasz)
\n

b) Sofiści nie zgodziliby się z Platonem, twierdząc, że wszelkie poznanie jest względne i subiektywne - „człowiek jest miarą wszystkich rzeczy" (Protagoras). Nie ma powszechnie obowiązującej wiedzy obiektywnej, bo każdy poznaje inaczej.

\n
  1. a) Arystoteles
\n

b) Arystoteles nie zgodziliby się z Platonem, twierdząc, że jednym ze źródeł poznania są zmysły - wiedza zaczyna się od doświadczenia zmysłowego, a rozum abstrahuje pojęcia z danych zmysłowych (odrzucenie teorii idei jako oddzielnych bytów).

\n

Tradycje nowożytne lub współczesne:

\n
  1. a) Empiryści (John Locke, David Hume, George Berkeley)
\n

b) Empiryści nie zgodziliby się z Platonem, dowodząc, że cała wiedza pochodzi z doświadczenia zmysłowego - umysł jest pierwotnie „czystą tablicą" (tabula rasa, Locke), a nie repozytorium wrodzonych idei.

\n
  1. a) Immanuel Kant
\n

b) Kant nie zgodziłby się z Platonem, twierdząc, że wiedza powszechna i konieczna powstaje z połączenia form zmysłowości (przestrzeń, czas) z kategoriami intelektu - nie jest to sama praca rozumu bez danych zmysłowych.

\n

Sposób 1 - analiza stanowisk

\n

Platon zakłada, że jedynym źródłem wiedzy powszechnej i obiektywnej jest rozum (nous, logos) - zmysły dostarczają wyłącznie złudnych mniemań (doxa). Każda z wymienionych tradycji kwestionuje tę tezę z innej pozycji:

\n

| Tradycja | Epoka | Zarzut wobec Platona | Alternatywne źródło wiedzy |
| Sofiści | starożytność | Wiedza nie jest obiektywna (relatywizm) | Indywidualne odczucie / retoryka |
| Sceptycy (Pyrron, Sekstus) | starożytność | Pewna wiedza jest w ogóle niemożliwa (epoché) | Zawieszenie sądu |
| Arystoteles | starożytność | Wiedza zaczyna się od zmysłów | Doświadczenie + abstrahowanie |
| Empiryści (Locke, Hume) | nowożytność | Tabula rasa - umysł pusty przed doświadczeniem | Wrażenia zmysłowe (impressions) |
| Kant | nowożytność | Synteza zmysłowości i intelektu | Formy aprioryczne + dane zmysłowe |
| Pragmatyści (James, Dewey) | współczesność | Wiedza = skuteczne działanie | Praktyka, weryfikacja w działaniu |

\n

Sposób 2 - alternatywne tradycje

\n

Dodatkowo akceptowane przez klucz CKE:

\n\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
Klucz CKE (zadanie 1.10, max 6 pkt):
- 2 pkt - wszystkie cztery tradycje poprawnie podane (2 starożytne + 2 nowożytne/współczesne).
- 1 pkt - trzy tradycje poprawnie podane.
- 0 pkt - jedna lub dwie tradycje.
PLUS: po 1 pkt za każdy poprawny argument - łącznie max 4 pkt.
Uwaga: argument jest punktowany TYLKO jeśli tradycja jest poprawna.

Akceptowane starożytne tradycje: sofiści, sceptycy, Arystoteles, Epikurejczycy (zmysły jako źródło).
Akceptowane nowożytne/współczesne: empiryści (Locke, Hume, Berkeley), Kant, pragmatyści, pozytywizm logiczny (Koło Wiedeńskie).
Wykluczone jako starożytne: racjonaliści, platonicy - oni zgadzaliby się z Platonem.
\n

Reference filozoficzny

\n
Sofiści (V w. p.n.e.): Protagoras - homo mensura (człowiek miarą wszystkich rzeczy). Relatywizm epistemologiczny i etyczny.
Arystoteles (384-322 p.n.e.): Odrzucenie teorii idei (chorismós). Wiedza zaczyna się od doświadczenia (empeiria), rozum abstrahuje pojęcia ogólne.
Empiryści brytyjscy (XVII-XVIII w.): Locke (Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego, 1689) - tabula rasa. Hume (Traktat o naturze ludzkiej, 1739) - wrażenia (impressions) jako jedyne źródło idei.
Kant (1724-1804): Krytycyzm. Wiedza = synteza danych zmysłowych (estetyka transcendentalna) i kategorii intelektu (analityka transcendentalna). Bez danych zmysłowych rozum produkuje tylko dialektyczne złudzenia.
\n

Typowe pułapki

\n
  1. Podanie Platona lub neoplatoników jako tradycji niezgadzającej się z Platonem - to absurd; klucz tego nie akceptuje.
  2. Argument niezwiązany z wymienioną tradycją: np. podanie „sofiści" i argumentu „wiedza pochodzi z doświadczenia" - to argument empirystów, nie sofistów.
  3. Pominięcie argumentu - za tradycję bez argumentu klucz przyznaje tylko 0 z 4 punktów za argumenty.
"}]}