{"id":"filozofia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/1.5","paper_id":"filozofia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"1.5","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.5. (0-2)\nCzy, zdaniem Sokratesa, cechy takie jak męstwo lub hojność zawsze są cnotami?\nOdpowiedz na pytanie i wyjaśnij, jak Sokrates uzasadnia swój pogląd.\nMFI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.5. (0-2)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji [ ]. Zdający\nrozpoznaje i rozumie problemy […]\nfilozoficzne.\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych […]. Zdający prawidłowo\nposługuje się pojęciami filozoficznymi.\nI. 3. Problematyka epistemologiczna\nw filozofii starożytnej. Zdający:\n3) [ ] przeprowadza analizę\ni interpretację co najmniej jednego\nz następujących tekstów: a) Platon, Menon\n(fragment) […].\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nSchemat punktowania\n2 p. - za poprawną odpowiedź wraz z uzasadnieniem.\n1 p. - za poprawną odpowiedź lub za uzasadnienie.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi\nPrzykładowe rozwiązanie\nNie, zdaniem Sokratesa cechy takie jak męstwo lub hojność nie zawsze są cnotami. Jest tak,\nponieważ stają się one cnotami tylko dzięki rozsądkowi, który nimi kieruje (np. bez rozsądku\nmęstwo przestaje być cnotą, a staje się zuchwałością).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Rozstrzygnięcie:** NIE - zdaniem Sokratesa cechy takie jak męstwo (*andreia*) czy hojność (*eleutheriotēs*) nie zawsze są cnotami.\n\n**Uzasadnienie:** Stają się cnotami wyłącznie wtedy, gdy towarzyszu im **rozsądek** (*phronesis*). Bez rozsądku te same cechy mogą przynosi szkodę: na przykład męstwo bez rozsądku staje się **zuchwaltwem** i wyrządza krzywdę.\n\n## Sposób 1 - analiza źródła\n\nSokrates wprost stwierdza w dialogu:\n\n> „Gdy męstwo nie jest roważne, ale jest tylko zuchwaltwem; jeśli człowiek jest nierozsądnie zuchwały, ponosi szkodę, jeśli kieruje nim rozsądek, odnosi korzyść.\"\n\nOraz ogólna konkluzja:\n\n> „Czy wszystko to, co dusza podejmuje albo znosi kierując się rozsądkiem, nie kończy się szczęśliwie, jeśli zaś kieruje się nierozsądkiem, przeciwnie?\"\n\nMenon: „Tak się wydaje.\"\n\nWniosek: cechy charakteru (hojność, roztropność, sprawiedliwość, pamięć, zdolność uczenia się) nie są dobre **same przez się** - ich wartość moralna zależy od **rozsądku**, który nimi kieruje.\n\n## Sposób 2 - kontekst filozoficzny\n\nTo jest kluczowy element Sokratejskiego intelektualizmu etycznego: cnota nie jest prostą dyspozycją charakteru, lecz dyspozycją **ukierunkowaną wiedzą**. Bez wiedzy (= bez rozsądku) ta sama cecha może być moralna lub niemoralna zależnie od kontekstu. Dlatego jedyną **bezwzględną cnotą** jest rozsądek/wiedza sama w sobie.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> **Klucz CKE (zadanie 1.5, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - rozstrzygnięcie „NIE\" ORAZ uzasadnienie odwołujące się do roli rozsądku.\n> - **1 pkt** - samo rozstrzygnięcie „NIE\" BEZ uzasadnienia LUB uzasadnienie poprawne BEZ wyraźnego rozstrzygnięcia.\n> - **0 pkt** - odpowiedź „TAK\" lub brak odpowiedzi.\n>\n> **Wymagane w uzasadnieniu:** odniesienie do rozsądku (*phronesis*) jako warunku przekształcającego cechę charakteru w cnotę. Przykład z zuchwaltwem (lub inną cechą z tekstu) jest mile widziany, lecz nieobowiązkowy.\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **Phronesis (rozsądek praktyczny) w etyce Sokratejskiej:**\n> Sokrates: *phronesis* = warunek konieczny każdej cnoty. Cechy takie jak odwaga, hojność, sprawiedliwość są moralnie dobre TYLKO gdy kieruje nimi rozsądek.\n> Porównaj: Arystoteles w *Etyce nikomachejskiej* przejął tę intuicję, ale oddzielił *phronesis* (roztropność praktyczną) od *sophrosyne* (umiarkowania) i *andreia* (męstwa) - dla niego każda cnota to odrębna dyspozycja środka między skrajnościami.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. Odpowiedź „TAK, zawsze\" - błędna. Tekst wyraźnie zaprzecza.\n2. Uzasadnienie tylko przez przykład (np. „bo odwaga może być zuchwaltwem\") bez odwołania do roli **rozsądku** - może nie dostać pełnych 2 punktów.\n3. Mylenie Sokratejskiego rozsądku (*phronesis*) z arystotelesowskim „złotym środkiem\" - to różne koncepcje.","image":"img/filozofia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-1.5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1.5. (0-2)<br>Czy, zdaniem Sokratesa, cechy takie jak męstwo lub hojność zawsze są cnotami?<br>Odpowiedz na pytanie i wyjaśnij, jak Sokrates uzasadnia swój pogląd.<br>MFI_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1.5. (0-2)<br>I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie<br>zawartych w nich informacji [ ]. Zdający<br>rozpoznaje i rozumie problemy […]<br>filozoficzne.<br>III. Analiza i interpretacja tekstów<br>filozoficznych […]. Zdający prawidłowo<br>posługuje się pojęciami filozoficznymi.<br>I. 3. Problematyka epistemologiczna<br>w filozofii starożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>[ ] przeprowadza analizę</li></ol>\n<p>i interpretację co najmniej jednego<br>z następujących tekstów: a) Platon, Menon<br>(fragment) […].<br>V. Umiejętności w zakresie analizy<br>i interpretacji tekstów filozoficznych.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje zawarte w tekście problemy,</li></ol>\n<p>tezy i argumenty.<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za poprawną odpowiedź wraz z uzasadnieniem.<br>1 p. - za poprawną odpowiedź lub za uzasadnienie.<br>0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi<br>Przykładowe rozwiązanie<br>Nie, zdaniem Sokratesa cechy takie jak męstwo lub hojność nie zawsze są cnotami. Jest tak,<br>ponieważ stają się one cnotami tylko dzięki rozsądkowi, który nimi kieruje (np. bez rozsądku<br>męstwo przestaje być cnotą, a staje się zuchwałością).</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Rozstrzygnięcie:</strong> NIE - zdaniem Sokratesa cechy takie jak męstwo (<em>andreia</em>) czy hojność (<em>eleutheriotēs</em>) nie zawsze są cnotami.</p>\n<p><strong>Uzasadnienie:</strong> Stają się cnotami wyłącznie wtedy, gdy towarzyszu im <strong>rozsądek</strong> (<em>phronesis</em>). Bez rozsądku te same cechy mogą przynosi szkodę: na przykład męstwo bez rozsądku staje się <strong>zuchwaltwem</strong> i wyrządza krzywdę.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza źródła</h4>\n<p>Sokrates wprost stwierdza w dialogu:</p>\n<blockquote>„Gdy męstwo nie jest roważne, ale jest tylko zuchwaltwem; jeśli człowiek jest nierozsądnie zuchwały, ponosi szkodę, jeśli kieruje nim rozsądek, odnosi korzyść.&quot;</blockquote>\n<p>Oraz ogólna konkluzja:</p>\n<blockquote>„Czy wszystko to, co dusza podejmuje albo znosi kierując się rozsądkiem, nie kończy się szczęśliwie, jeśli zaś kieruje się nierozsądkiem, przeciwnie?&quot;</blockquote>\n<p>Menon: „Tak się wydaje.&quot;</p>\n<p>Wniosek: cechy charakteru (hojność, roztropność, sprawiedliwość, pamięć, zdolność uczenia się) nie są dobre <strong>same przez się</strong> - ich wartość moralna zależy od <strong>rozsądku</strong>, który nimi kieruje.</p>\n<h4>Sposób 2 - kontekst filozoficzny</h4>\n<p>To jest kluczowy element Sokratejskiego intelektualizmu etycznego: cnota nie jest prostą dyspozycją charakteru, lecz dyspozycją <strong>ukierunkowaną wiedzą</strong>. Bez wiedzy (= bez rozsądku) ta sama cecha może być moralna lub niemoralna zależnie od kontekstu. Dlatego jedyną <strong>bezwzględną cnotą</strong> jest rozsądek/wiedza sama w sobie.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE (zadanie 1.5, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - rozstrzygnięcie „NIE&quot; ORAZ uzasadnienie odwołujące się do roli rozsądku.<br>- <strong>1 pkt</strong> - samo rozstrzygnięcie „NIE&quot; BEZ uzasadnienia LUB uzasadnienie poprawne BEZ wyraźnego rozstrzygnięcia.<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź „TAK&quot; lub brak odpowiedzi.<br><br><strong>Wymagane w uzasadnieniu:</strong> odniesienie do rozsądku (<em>phronesis</em>) jako warunku przekształcającego cechę charakteru w cnotę. Przykład z zuchwaltwem (lub inną cechą z tekstu) jest mile widziany, lecz nieobowiązkowy.</blockquote>\n<h4>Reference filozoficzny</h4>\n<blockquote><strong>Phronesis (rozsądek praktyczny) w etyce Sokratejskiej:</strong><br>Sokrates: <em>phronesis</em> = warunek konieczny każdej cnoty. Cechy takie jak odwaga, hojność, sprawiedliwość są moralnie dobre TYLKO gdy kieruje nimi rozsądek.<br>Porównaj: Arystoteles w <em>Etyce nikomachejskiej</em> przejął tę intuicję, ale oddzielił <em>phronesis</em> (roztropność praktyczną) od <em>sophrosyne</em> (umiarkowania) i <em>andreia</em> (męstwa) - dla niego każda cnota to odrębna dyspozycja środka między skrajnościami.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li>Odpowiedź „TAK, zawsze&quot; - błędna. Tekst wyraźnie zaprzecza.</li><li>Uzasadnienie tylko przez przykład (np. „bo odwaga może być zuchwaltwem&quot;) bez odwołania do roli <strong>rozsądku</strong> - może nie dostać pełnych 2 punktów.</li><li>Mylenie Sokratejskiego rozsądku (<em>phronesis</em>) z arystotelesowskim „złotym środkiem&quot; - to różne koncepcje.</li></ol>"}]}