{"id":"filozofia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/1.7","paper_id":"filozofia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"1.7","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.7. (0-1)\nNawiązując do poglądów Sokratesa, jego uczeń, Platon, rozwinął koncepcję zdobywania\nwiedzy zwaną teorią anamnezy.\nWyjaśnij, na czym - według Platona - polega anamneza.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.7. (0-1)\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych […]. Zdający rekonstruuje\nproblemy zawarte w tekście.\nI. 3. Problematyka epistemologiczna\nw filozofii starożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje główne\nstanowiska w sporze o źródła poznania\ni kryteria prawdy, rekonstruuje wspierające\nje argumenty ([…] aprioryzm Platona\ni teoria anamnezy […]).\nIV. Umiejętności logiczne. Zdający:\n1. w poprawny sposób wykonuje operacje\ndefiniowania [ ].\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie terminu.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\nAnamneza polega na przypominaniu sobie idei przez duszę (umysł), który poznał je przed\nuwięzieniem w ciele.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Anamneza** (*anamnesis* - gr. ἀνάμνησις, „przypomnienie\") polega na **przypominaniu sobie idei przez duszę**, która poznała je przed swoim uwięzieniem w ciele. Uczenie się nie jest przyswajaniem nowej wiedzy, lecz odzyskiwaniem wiedzy już posiadanej.\n\n## Sposób 1 - wyjaśnienie koncepcji\n\nPlaton wykłada teorię anamnezy przede wszystkim w dialogach *Menon* i *Fedon*:\n\n1. **Przed narodzinami** dusza (*psyche*) przebywała w świecie idei i poznała idee bezpośrednio - doskonałe, niezmienne wzorce rzeczy.\n2. **Przy narodzinach** dusza zostaje „uwięziona\" w ciele i zapomina (gr. *lethe* - zapomnienie) zdobytą wiedzę.\n3. **Poznanie** w życiu doczesnym to nie uczenie się czegoś nowego, lecz **przypominanie** (*anamnesis*) tego, co dusza już wiedziała.\n4. **Bodźcem** do przypominania są zmysłowe obserwacje rzeczy materialnych - widząc niedoskonałe, materialne trójkąty, przypominamy sobie doskonałą **ideę trójkąta**.\n\nW *Menonie* Sokrates demonstruje anamezę na przykładzie chłopca-niewolnika, który bez wcześniejszej nauki odkrywa twierdzenia geometryczne prowadzony jedynie pytaniami - co ma dowodzić, że wiedza była w nim „od zawsze\".\n\n## Sposób 2 - związek z intelektualizmem etycznym\n\nAnamneza wyjaśnia, dlaczego nauczanie cnoty jest możliwe (wątek z *Menona*): nauczyciel nie wkłada wiedzy do umysłu ucznia, lecz pomaga mu **przypomnieć** sobie to, co dusza już wie. Stąd metoda majeutyczna Sokratesa - „akuszerstwo dusz\".\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> **Klucz CKE (zadanie 1.7, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - wyjaśnienie zawierające: (1) dusza poznała idee przed życiem w ciele, (2) uczenie się = przypominanie.\n> - **0 pkt** - definicja niekompletna (np. tylko „przypominanie\" bez kontekstu preegzystencji duszy) lub błędna.\n>\n> **Minimalnie wymagane:** związek z preegzystencją duszy i przypominaniem idei.\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **Anamneza (*anamnesis*) - Platon, V-IV w. p.n.e.:**\n> Dialogi źródłowe: *Menon* (geometria z chłopcem-niewolnikiem), *Fedon* (argument z równości rzeczy zmysłowych a idei równości), *Fajdros* (dusza ogląda idee przed inkarnacją).\n> Powiązana teoria: **metempsychoza** (wędrówka dusz) - dusza może się reinkarnować i wracać do świata idei.\n> Konsekwencja epistemologiczna: wszelka wiedza (*episteme*) jest a priori, poprzedza doświadczenie zmysłowe.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. Odpowiedź „anamneza to przypominanie sobie rzeczy z przeszłości\" - zbyt ogólna, bez kluczowego elementu preegzystencji duszy w świecie idei.\n2. Mylenie anamnezy z **empiryzmem** - Platon jest **racjonalistą a priori**, nie empirystą; zmysły są tylko bodźcem do przypominania, nie źródłem wiedzy.","image":"img/filozofia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-1.7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1.7. (0-1)<br>Nawiązując do poglądów Sokratesa, jego uczeń, Platon, rozwinął koncepcję zdobywania<br>wiedzy zwaną teorią anamnezy.<br>Wyjaśnij, na czym - według Platona - polega anamneza.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1.7. (0-1)<br>III. Analiza i interpretacja tekstów<br>filozoficznych […]. Zdający rekonstruuje<br>problemy zawarte w tekście.<br>I. 3. Problematyka epistemologiczna<br>w filozofii starożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje główne</li></ol>\n<p>stanowiska w sporze o źródła poznania<br>i kryteria prawdy, rekonstruuje wspierające<br>je argumenty ([…] aprioryzm Platona<br>i teoria anamnezy […]).<br>IV. Umiejętności logiczne. Zdający:</p>\n<ol><li>w poprawny sposób wykonuje operacje</li></ol>\n<p>definiowania [ ].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawne wyjaśnienie terminu.<br>0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązanie<br>Anamneza polega na przypominaniu sobie idei przez duszę (umysł), który poznał je przed<br>uwięzieniem w ciele.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Anamneza</strong> (<em>anamnesis</em> - gr. ἀνάμνησις, „przypomnienie&quot;) polega na <strong>przypominaniu sobie idei przez duszę</strong>, która poznała je przed swoim uwięzieniem w ciele. Uczenie się nie jest przyswajaniem nowej wiedzy, lecz odzyskiwaniem wiedzy już posiadanej.</p>\n<h4>Sposób 1 - wyjaśnienie koncepcji</h4>\n<p>Platon wykłada teorię anamnezy przede wszystkim w dialogach <em>Menon</em> i <em>Fedon</em>:</p>\n<ol><li><strong>Przed narodzinami</strong> dusza (<em>psyche</em>) przebywała w świecie idei i poznała idee bezpośrednio - doskonałe, niezmienne wzorce rzeczy.</li><li><strong>Przy narodzinach</strong> dusza zostaje „uwięziona&quot; w ciele i zapomina (gr. <em>lethe</em> - zapomnienie) zdobytą wiedzę.</li><li><strong>Poznanie</strong> w życiu doczesnym to nie uczenie się czegoś nowego, lecz <strong>przypominanie</strong> (<em>anamnesis</em>) tego, co dusza już wiedziała.</li><li><strong>Bodźcem</strong> do przypominania są zmysłowe obserwacje rzeczy materialnych - widząc niedoskonałe, materialne trójkąty, przypominamy sobie doskonałą <strong>ideę trójkąta</strong>.</li></ol>\n<p>W <em>Menonie</em> Sokrates demonstruje anamezę na przykładzie chłopca-niewolnika, który bez wcześniejszej nauki odkrywa twierdzenia geometryczne prowadzony jedynie pytaniami - co ma dowodzić, że wiedza była w nim „od zawsze&quot;.</p>\n<h4>Sposób 2 - związek z intelektualizmem etycznym</h4>\n<p>Anamneza wyjaśnia, dlaczego nauczanie cnoty jest możliwe (wątek z <em>Menona</em>): nauczyciel nie wkłada wiedzy do umysłu ucznia, lecz pomaga mu <strong>przypomnieć</strong> sobie to, co dusza już wie. Stąd metoda majeutyczna Sokratesa - „akuszerstwo dusz&quot;.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE (zadanie 1.7, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - wyjaśnienie zawierające: (1) dusza poznała idee przed życiem w ciele, (2) uczenie się = przypominanie.<br>- <strong>0 pkt</strong> - definicja niekompletna (np. tylko „przypominanie&quot; bez kontekstu preegzystencji duszy) lub błędna.<br><br><strong>Minimalnie wymagane:</strong> związek z preegzystencją duszy i przypominaniem idei.</blockquote>\n<h4>Reference filozoficzny</h4>\n<blockquote><strong>Anamneza (<em>anamnesis</em>) - Platon, V-IV w. p.n.e.:</strong><br>Dialogi źródłowe: <em>Menon</em> (geometria z chłopcem-niewolnikiem), <em>Fedon</em> (argument z równości rzeczy zmysłowych a idei równości), <em>Fajdros</em> (dusza ogląda idee przed inkarnacją).<br>Powiązana teoria: <strong>metempsychoza</strong> (wędrówka dusz) - dusza może się reinkarnować i wracać do świata idei.<br>Konsekwencja epistemologiczna: wszelka wiedza (<em>episteme</em>) jest a priori, poprzedza doświadczenie zmysłowe.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li>Odpowiedź „anamneza to przypominanie sobie rzeczy z przeszłości&quot; - zbyt ogólna, bez kluczowego elementu preegzystencji duszy w świecie idei.</li><li>Mylenie anamnezy z <strong>empiryzmem</strong> - Platon jest <strong>racjonalistą a priori</strong>, nie empirystą; zmysły są tylko bodźcem do przypominania, nie źródłem wiedzy.</li></ol>"}]}