{"id":"filozofia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/1.8","paper_id":"filozofia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"1.8","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.8. (0-1)\nPlatońska koncepcja anamnezy wiąże się z jego teorią idei. Podaj dwie cechy, które\nPlaton przypisuje ideom.\nCecha pierwsza:\nCecha druga:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.8. (0-1)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji. Zdający\nrozpoznaje i rozumie problemy (pytania)\nfilozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty […].\nI. 2. Problematyka ontologiczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający: 1) rekonstruuje\ni porównuje różne rozwiązania problemu\ntożsamości i zmienności bytu, rekonstruuje\nwspierające je argumenty ([ ] wieczne idee\nPlatona […]).\n3. Problematyka epistemologiczna\nw filozofii starożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje główne\nstanowiska w sporze o źródła poznania\ni kryteria prawdy, rekonstruuje wspierające\nje argumenty ([…] aprioryzm Platona\ni teoria anamnezy […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie dwóch cech idei.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\nNiematerialność,\nwieczność,\nniezmienność,\ndoskonałość,\nkonieczność,\nogólność,\ninteligibilność.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Cecha pierwsza:** wieczność (*aeternitas*) - idee istnieją poza czasem, nie powstają ani nie giną.\n\n**Cecha druga:** niezmienność (*immutabilitas*) - idee są trwałe, w przeciwieństwie do zmiennych rzeczy zmysłowych.\n\n## Sposób 1 - pełna lista cech idei w filozofii Platona\n\nKlucz CKE akceptuje **dowolne dwie** spośród poniższych cech:\n\n| Cecha | Wyjaśnienie | Termin grecki/łaciński |\n| Niematerialność | Idee nie są ciałami ani nie zajmują miejsca w przestrzeni | *asomatos* (bezcielesne) |\n| Wieczność | Idee nie mają początku ani końca | *aidios* / *aeternitas* |\n| Niezmienność | Idee są zawsze identyczne same z sobą | *akinētos* / *immutabilis* |\n| Doskonałość | Idee są wzorcami doskonałości - rzeczy zmysłowe jedynie je naśladują | *teleia* |\n| Konieczność | Idee istnieją z konieczności, nie mogłoby ich nie być | *anankaia* |\n| Ogólność | Idee są pojęciami powszechnymi (jedna idea dla wielu podobnych rzeczy) | *katholou* |\n| Inteligibilność | Idee poznajemy rozumem (*nous*), nie zmysłami | *noēton* |\n| Samoistność | Idee istnieją niezależnie od rzeczy zmysłowych (realizm pojęć) | *auto kath' hauto* |\n\n## Sposób 2 - kontrast idei z rzeczami zmysłowymi\n\nPlaton zestawia dwa porządki bytu:\n- **Świat idei** (*kosmos noētos*): wieczny, niezmienny, doskonały, poznawany rozumem.\n- **Świat zmysłowy** (*kosmos aisthētos*): przemijalny, zmienny, niedoskonały, poznawany zmysłami.\n\nKażda cecha idei jest przeciwieństwem odpowiedniej cechy rzeczy zmysłowych.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> **Klucz CKE (zadanie 1.8, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - podanie DWÓCH poprawnych cech idei.\n> - **0 pkt** - podanie tylko jednej cechy lub cechy błędnej.\n>\n> **Ważne:** musisz podać DWIE cechy - samo „wieczność\" bez drugiej cechy = 0 pkt.\n> **Akceptowane warianty:** niematerialność, wieczność, niezmienność, doskonałość, konieczność, ogólność, inteligibilność.\n> **Wykluczone:** „idee są piękne\" (zbyt ogólne), „idee są ważne\" (nie jest to cecha ontologiczna).\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **Teoria idei Platona (IV w. p.n.e.):**\n> Główne dzieła: *Państwo* (mit jaskini - alegoria dwóch światów), *Fedon* (nieśmiertelność duszy i idee), *Timajos* (idee jako wzorce stworzenia).\n> Idee tworzą hierarchię: na szczycie stoi **Idea Dobra** (*tou agathou idea*) - źródło wszystkich innych idei i wszelkiego bytu.\n> Krytyka Arystotelesa: „trzeci człowiek\" - jeśli idea jest wzorcem człowieka, potrzeba kolejnej idei łączącej człowieka z ideą człowieka → regres w nieskończoność.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. Podanie tylko jednej cechy - należy podać DWIE, bo za jedną klucz CKE przyznaje 0 pkt.\n2. Opisanie cech rzeczy zmysłowych zamiast idei - np. „idee są zmienne\" to błąd.\n3. Błędna cecha: „idee są materialne\" - to fundamentalne zaprzeczenie ontologii Platona.","image":"img/filozofia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-1.8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1.8. (0-1)<br>Platońska koncepcja anamnezy wiąże się z jego teorią idei. Podaj dwie cechy, które<br>Platon przypisuje ideom.<br>Cecha pierwsza:<br>Cecha druga:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1.8. (0-1)<br>I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie<br>zawartych w nich informacji. Zdający<br>rozpoznaje i rozumie problemy (pytania)<br>filozoficzne; rozumie filozoficzne<br>rozwiązania tych problemów i wspierające<br>je argumenty […].<br>I. 2. Problematyka ontologiczna w filozofii<br>starożytnej. Zdający: 1) rekonstruuje<br>i porównuje różne rozwiązania problemu<br>tożsamości i zmienności bytu, rekonstruuje<br>wspierające je argumenty ([ ] wieczne idee<br>Platona […]).</p>\n<ol><li>Problematyka epistemologiczna</li></ol>\n<p>w filozofii starożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje główne</li></ol>\n<p>stanowiska w sporze o źródła poznania<br>i kryteria prawdy, rekonstruuje wspierające<br>je argumenty ([…] aprioryzm Platona<br>i teoria anamnezy […].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za podanie dwóch cech idei.<br>0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązanie<br>Niematerialność,<br>wieczność,<br>niezmienność,<br>doskonałość,<br>konieczność,<br>ogólność,<br>inteligibilność.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Cecha pierwsza:</strong> wieczność (<em>aeternitas</em>) - idee istnieją poza czasem, nie powstają ani nie giną.</p>\n<p><strong>Cecha druga:</strong> niezmienność (<em>immutabilitas</em>) - idee są trwałe, w przeciwieństwie do zmiennych rzeczy zmysłowych.</p>\n<h4>Sposób 1 - pełna lista cech idei w filozofii Platona</h4>\n<p>Klucz CKE akceptuje <strong>dowolne dwie</strong> spośród poniższych cech:</p>\n<p>| Cecha | Wyjaśnienie | Termin grecki/łaciński |<br>| Niematerialność | Idee nie są ciałami ani nie zajmują miejsca w przestrzeni | <em>asomatos</em> (bezcielesne) |<br>| Wieczność | Idee nie mają początku ani końca | <em>aidios</em> / <em>aeternitas</em> |<br>| Niezmienność | Idee są zawsze identyczne same z sobą | <em>akinētos</em> / <em>immutabilis</em> |<br>| Doskonałość | Idee są wzorcami doskonałości - rzeczy zmysłowe jedynie je naśladują | <em>teleia</em> |<br>| Konieczność | Idee istnieją z konieczności, nie mogłoby ich nie być | <em>anankaia</em> |<br>| Ogólność | Idee są pojęciami powszechnymi (jedna idea dla wielu podobnych rzeczy) | <em>katholou</em> |<br>| Inteligibilność | Idee poznajemy rozumem (<em>nous</em>), nie zmysłami | <em>noēton</em> |<br>| Samoistność | Idee istnieją niezależnie od rzeczy zmysłowych (realizm pojęć) | <em>auto kath&#x27; hauto</em> |</p>\n<h4>Sposób 2 - kontrast idei z rzeczami zmysłowymi</h4>\n<p>Platon zestawia dwa porządki bytu:</p>\n<ul><li><strong>Świat idei</strong> (<em>kosmos noētos</em>): wieczny, niezmienny, doskonały, poznawany rozumem.</li><li><strong>Świat zmysłowy</strong> (<em>kosmos aisthētos</em>): przemijalny, zmienny, niedoskonały, poznawany zmysłami.</li></ul>\n<p>Każda cecha idei jest przeciwieństwem odpowiedniej cechy rzeczy zmysłowych.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE (zadanie 1.8, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - podanie DWÓCH poprawnych cech idei.<br>- <strong>0 pkt</strong> - podanie tylko jednej cechy lub cechy błędnej.<br><br><strong>Ważne:</strong> musisz podać DWIE cechy - samo „wieczność&quot; bez drugiej cechy = 0 pkt.<br><strong>Akceptowane warianty:</strong> niematerialność, wieczność, niezmienność, doskonałość, konieczność, ogólność, inteligibilność.<br><strong>Wykluczone:</strong> „idee są piękne&quot; (zbyt ogólne), „idee są ważne&quot; (nie jest to cecha ontologiczna).</blockquote>\n<h4>Reference filozoficzny</h4>\n<blockquote><strong>Teoria idei Platona (IV w. p.n.e.):</strong><br>Główne dzieła: <em>Państwo</em> (mit jaskini - alegoria dwóch światów), <em>Fedon</em> (nieśmiertelność duszy i idee), <em>Timajos</em> (idee jako wzorce stworzenia).<br>Idee tworzą hierarchię: na szczycie stoi <strong>Idea Dobra</strong> (<em>tou agathou idea</em>) - źródło wszystkich innych idei i wszelkiego bytu.<br>Krytyka Arystotelesa: „trzeci człowiek&quot; - jeśli idea jest wzorcem człowieka, potrzeba kolejnej idei łączącej człowieka z ideą człowieka → regres w nieskończoność.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li>Podanie tylko jednej cechy - należy podać DWIE, bo za jedną klucz CKE przyznaje 0 pkt.</li><li>Opisanie cech rzeczy zmysłowych zamiast idei - np. „idee są zmienne&quot; to błąd.</li><li>Błędna cecha: „idee są materialne&quot; - to fundamentalne zaprzeczenie ontologii Platona.</li></ol>"}]}