{"id":"filozofia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/1.9","paper_id":"filozofia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"1.9","points":4,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.9. (0-4)\nPlatońskie rozumienie człowieka jako duszy uwięzionej w ciele interpretowane jest dwojako:\njako wyraz stanowiska określanego mianem dualizmu (psychofizycznego) lub stanowiska\nnazywanego spirytualizmem.\nWyjaśnij obydwa stanowiska oraz podaj do każdego z nich nazwisko jego głównego\nnowożytnego przedstawiciela.\n1. Dualizm (psychofizyczny)\nWyjaśnienie:\nPrzedstawiciel:\n2. Spirytualizm\nWyjaśnienie:\nPrzedstawiciel:\nMFI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.9. (0-4)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji. Zdający\nrozpoznaje i rozumie problemy (pytania)\nfilozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty […].\nII. Tworzenie wypowiedzi. Zdający\nformułuje podstawowe pytania (problemy)\noraz tezy filozoficzne, […] prawidłowo\nposługuje się pojęciami filozoficznymi.\nII. 2. Problematyka ontologiczna w filozofii\nXVII i XVIII w. Zdający:\n2) prezentuje problem stosunku ciała\ni umysłu, rekonstruuje i porównuje jego\nróżne rozwiązania, rekonstruuje wspierające\nje argumenty (dualizm psychofizyczny\nR. Descartesa, teoria podwójnego aspektu\nB. Spinozy, D. Hume’a krytyka idei jaźni,\nnaturalizm J. La Mettrie’ego).\n6. Problematyka filozofii człowieka\nw filozofii nowożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje wybrane\nkoncepcje człowieka w filozofii nowożytnej\n(B. Pascala wizja kondycji ludzkiej,\nA. Schopenhauera filozofia woli życia,\nS. Kierkegaarda filozofia egzystencji,\nF. Nietzschego filozofia woli mocy).\nSchemat punktowania\nPo 1 p. - za:\n• wyjaśnienie dualizmu\n• podanie przedstawiciela dualizmu\n• wyjaśnienie spirytualizmu\n• podanie przedstawiciela spirytualizmu.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\n1. Dualizm\nWyjaśnienie: Człowiek składa się z dwóch substancji: duszy i ciała (w terminologii\nKartezjusza: res cogitans i res extensa).\nPrzedstawiciel: R. Descartes (Kartezjusz).\n2. Spirytualizm\nWyjaśnienie: Człowiek jest wyłącznie duszą (umysłem, substancją niematerialną).\nPrzedstawiciel: G. Berkeley.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**1. Dualizm psychofizyczny**\n\n- **Wyjaśnienie:** Człowiek składa się z dwóch odrębnych substancji: duszy (*res cogitans* - rzecz myśląca) i ciała (*res extensa* - rzecz rozciągła). Obie substancje istnieją realnie, ale mają odmienną naturę.\n- **Przedstawiciel:** René Descartes - **Kartezjusz** (1596-1650)\n\n**2. Spirytualizm**\n\n- **Wyjaśnienie:** Człowiek jest **wyłącznie** duszą (umysłem, substancją niematerialną). Ciało materialne jako byt niezależny nie istnieje - istnieje tylko substancja duchowa (*mens*) i jej idee.\n- **Przedstawiciel:** George **Berkeley** (1685-1753)\n\n## Sposób 1 - wyjaśnienie stanowisk\n\n**Dualizm psychofizyczny (Kartezjusz):**\n\n> Kartezjusz w *Medytacjach o pierwszej filozofii* (1641) stwierdza: „Jestem rzeczą myślącą (*res cogitans*), to znaczy umysłem, duchem, rozumem lub intelektem.\" Jednocześnie ciało jest *res extensa* - substancją rozciągłą w przestrzeni.\n\nProblem dualizmu: jak dwie całkowicie odmienne substancje (myśląca i rozciągła) mogą na siebie wpływać? Kartezjusz lokalizował ich interakcję w szyszynce - co było krytykowane.\n\n**Spirytualizm (Berkeley):**\n\nBerkeley w *Traktacie o zasadach ludzkiego poznania* (1710) głosi: *esse est percipi* - „istnieć to być postrzeganym\". Materia jako byt niezależny od umysłu nie istnieje - istnieją tylko umysły (duchy) i ich idee. Człowiek jest wyłącznie duchem.\n\n## Sposób 2 - związek z Platonem\n\n**Platon** (dusza uwięziona w ciele) jest przez interpretatorów czytany na dwa sposoby:\n- **Dualiści** widzą u Platona dualizm: dusza I ciało to dwie różne substancje.\n- **Spirytualiści** widzą u Platona spirytualizm: ciało jest tylko więzieniem - prawdziwy człowiek to wyłącznie dusza.\n\nTe dwa odczytania uzasadniają, dlaczego Platon był inspiracją dla obu tradycji.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> **Klucz CKE (zadanie 1.9, max 4 pkt - po 1 pkt za każde):**\n> - **1 pkt** - wyjaśnienie dualizmu (dwie substancje: dusza i ciało).\n> - **1 pkt** - przedstawiciel dualizmu: R. Descartes / Kartezjusz.\n> - **1 pkt** - wyjaśnienie spirytualizmu (człowiek = wyłącznie dusza/umysł).\n> - **1 pkt** - przedstawiciel spirytualizmu: G. Berkeley.\n>\n> **Akceptowani przedstawiciele dualizmu:** René Descartes, Kartezjusz, R. Descartes.\n> **Akceptowani przedstawiciele spirytualizmu:** George Berkeley, G. Berkeley.\n> **Ważne:** za błędne przyporządkowanie (np. Berkeley jako dualista) - 0 pkt za obie pozycje!\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **Kartezjusz (René Descartes, 1596-1650):**\n> Główne dzieła: *Medytacje o pierwszej filozofii* (1641), *Rozprawa o metodzie* (1637).\n> Dualizm: *res cogitans* (substancja myśląca = dusza) + *res extensa* (substancja rozciągła = ciało).\n> Problem interakcji rozwiązywał okazjonalizm (Malebranche) i harmonia przedustawna (Leibniz).\n>\n> **George Berkeley (1685-1753):**\n> Główne dzieła: *Traktat o zasadach ludzkiego poznania* (1710), *Trzy dialogi między Hylasem i Filonousem* (1713).\n> Zasada: *esse est percipi* - istnieje tylko to, co jest postrzegane przez umysł. Materia jako byt niezależny = fikcja.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. Mylenie spirytualizmu z **materializmem** - materializm głosi, że wszystko jest materią; spirytualizm, że wszystko jest duchem.\n2. Podanie Kartezjusza jako spirytualisty - błąd! Kartezjusz uznaje realność obu substancji (spirytualizm odrzuca materialność ciała).\n3. Podanie Platona jako nowożytnego przedstawiciela - Platon jest starożytny. Klucz wymaga nowożytnych lub współczesnych.","image":"img/filozofia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-1.9.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1.9. (0-4)<br>Platońskie rozumienie człowieka jako duszy uwięzionej w ciele interpretowane jest dwojako:<br>jako wyraz stanowiska określanego mianem dualizmu (psychofizycznego) lub stanowiska<br>nazywanego spirytualizmem.<br>Wyjaśnij obydwa stanowiska oraz podaj do każdego z nich nazwisko jego głównego<br>nowożytnego przedstawiciela.</p>\n<ol><li>Dualizm (psychofizyczny)</li></ol>\n<p>Wyjaśnienie:<br>Przedstawiciel:</p>\n<ol><li>Spirytualizm</li></ol>\n<p>Wyjaśnienie:<br>Przedstawiciel:<br>MFI_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1.9. (0-4)<br>I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie<br>zawartych w nich informacji. Zdający<br>rozpoznaje i rozumie problemy (pytania)<br>filozoficzne; rozumie filozoficzne<br>rozwiązania tych problemów i wspierające<br>je argumenty […].<br>II. Tworzenie wypowiedzi. Zdający<br>formułuje podstawowe pytania (problemy)<br>oraz tezy filozoficzne, […] prawidłowo<br>posługuje się pojęciami filozoficznymi.<br>II. 2. Problematyka ontologiczna w filozofii<br>XVII i XVIII w. Zdający:</p>\n<ol><li>prezentuje problem stosunku ciała</li></ol>\n<p>i umysłu, rekonstruuje i porównuje jego<br>różne rozwiązania, rekonstruuje wspierające<br>je argumenty (dualizm psychofizyczny<br>R. Descartesa, teoria podwójnego aspektu<br>B. Spinozy, D. Hume’a krytyka idei jaźni,<br>naturalizm J. La Mettrie’ego).</p>\n<ol><li>Problematyka filozofii człowieka</li></ol>\n<p>w filozofii nowożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje wybrane</li></ol>\n<p>koncepcje człowieka w filozofii nowożytnej<br>(B. Pascala wizja kondycji ludzkiej,<br>A. Schopenhauera filozofia woli życia,<br>S. Kierkegaarda filozofia egzystencji,<br>F. Nietzschego filozofia woli mocy).<br>Schemat punktowania<br>Po 1 p. - za:<br>• wyjaśnienie dualizmu<br>• podanie przedstawiciela dualizmu<br>• wyjaśnienie spirytualizmu<br>• podanie przedstawiciela spirytualizmu.<br>0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązanie</p>\n<ol><li>Dualizm</li></ol>\n<p>Wyjaśnienie: Człowiek składa się z dwóch substancji: duszy i ciała (w terminologii<br>Kartezjusza: res cogitans i res extensa).<br>Przedstawiciel: R. Descartes (Kartezjusz).</p>\n<ol><li>Spirytualizm</li></ol>\n<p>Wyjaśnienie: Człowiek jest wyłącznie duszą (umysłem, substancją niematerialną).<br>Przedstawiciel: G. Berkeley.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>1. Dualizm psychofizyczny</strong></p>\n<ul><li><strong>Wyjaśnienie:</strong> Człowiek składa się z dwóch odrębnych substancji: duszy (<em>res cogitans</em> - rzecz myśląca) i ciała (<em>res extensa</em> - rzecz rozciągła). Obie substancje istnieją realnie, ale mają odmienną naturę.</li><li><strong>Przedstawiciel:</strong> René Descartes - <strong>Kartezjusz</strong> (1596-1650)</li></ul>\n<p><strong>2. Spirytualizm</strong></p>\n<ul><li><strong>Wyjaśnienie:</strong> Człowiek jest <strong>wyłącznie</strong> duszą (umysłem, substancją niematerialną). Ciało materialne jako byt niezależny nie istnieje - istnieje tylko substancja duchowa (<em>mens</em>) i jej idee.</li><li><strong>Przedstawiciel:</strong> George <strong>Berkeley</strong> (1685-1753)</li></ul>\n<h4>Sposób 1 - wyjaśnienie stanowisk</h4>\n<p><strong>Dualizm psychofizyczny (Kartezjusz):</strong></p>\n<blockquote>Kartezjusz w <em>Medytacjach o pierwszej filozofii</em> (1641) stwierdza: „Jestem rzeczą myślącą (<em>res cogitans</em>), to znaczy umysłem, duchem, rozumem lub intelektem.&quot; Jednocześnie ciało jest <em>res extensa</em> - substancją rozciągłą w przestrzeni.</blockquote>\n<p>Problem dualizmu: jak dwie całkowicie odmienne substancje (myśląca i rozciągła) mogą na siebie wpływać? Kartezjusz lokalizował ich interakcję w szyszynce - co było krytykowane.</p>\n<p><strong>Spirytualizm (Berkeley):</strong></p>\n<p>Berkeley w <em>Traktacie o zasadach ludzkiego poznania</em> (1710) głosi: <em>esse est percipi</em> - „istnieć to być postrzeganym&quot;. Materia jako byt niezależny od umysłu nie istnieje - istnieją tylko umysły (duchy) i ich idee. Człowiek jest wyłącznie duchem.</p>\n<h4>Sposób 2 - związek z Platonem</h4>\n<p><strong>Platon</strong> (dusza uwięziona w ciele) jest przez interpretatorów czytany na dwa sposoby:</p>\n<ul><li><strong>Dualiści</strong> widzą u Platona dualizm: dusza I ciało to dwie różne substancje.</li><li><strong>Spirytualiści</strong> widzą u Platona spirytualizm: ciało jest tylko więzieniem - prawdziwy człowiek to wyłącznie dusza.</li></ul>\n<p>Te dwa odczytania uzasadniają, dlaczego Platon był inspiracją dla obu tradycji.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE (zadanie 1.9, max 4 pkt - po 1 pkt za każde):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - wyjaśnienie dualizmu (dwie substancje: dusza i ciało).<br>- <strong>1 pkt</strong> - przedstawiciel dualizmu: R. Descartes / Kartezjusz.<br>- <strong>1 pkt</strong> - wyjaśnienie spirytualizmu (człowiek = wyłącznie dusza/umysł).<br>- <strong>1 pkt</strong> - przedstawiciel spirytualizmu: G. Berkeley.<br><br><strong>Akceptowani przedstawiciele dualizmu:</strong> René Descartes, Kartezjusz, R. Descartes.<br><strong>Akceptowani przedstawiciele spirytualizmu:</strong> George Berkeley, G. Berkeley.<br><strong>Ważne:</strong> za błędne przyporządkowanie (np. Berkeley jako dualista) - 0 pkt za obie pozycje!</blockquote>\n<h4>Reference filozoficzny</h4>\n<blockquote><strong>Kartezjusz (René Descartes, 1596-1650):</strong><br>Główne dzieła: <em>Medytacje o pierwszej filozofii</em> (1641), <em>Rozprawa o metodzie</em> (1637).<br>Dualizm: <em>res cogitans</em> (substancja myśląca = dusza) + <em>res extensa</em> (substancja rozciągła = ciało).<br>Problem interakcji rozwiązywał okazjonalizm (Malebranche) i harmonia przedustawna (Leibniz).<br><br><strong>George Berkeley (1685-1753):</strong><br>Główne dzieła: <em>Traktat o zasadach ludzkiego poznania</em> (1710), <em>Trzy dialogi między Hylasem i Filonousem</em> (1713).<br>Zasada: <em>esse est percipi</em> - istnieje tylko to, co jest postrzegane przez umysł. Materia jako byt niezależny = fikcja.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li>Mylenie spirytualizmu z <strong>materializmem</strong> - materializm głosi, że wszystko jest materią; spirytualizm, że wszystko jest duchem.</li><li>Podanie Kartezjusza jako spirytualisty - błąd! Kartezjusz uznaje realność obu substancji (spirytualizm odrzuca materialność ciała).</li><li>Podanie Platona jako nowożytnego przedstawiciela - Platon jest starożytny. Klucz wymaga nowożytnych lub współczesnych.</li></ol>"}]}