{"id":"filozofia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"filozofia-2016-maj-matura-rozszerzona","number":"2","points":3,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-3)\nDo najważniejszych dyscyplin filozofii zalicza się ontologię (metafizykę), epistemologię\ni etykę. Podaj po jednej tezie Arystotelesa z zakresu każdej z tych dyscyplin.\na) Teza Arystotelesa z zakresu ontologii (metafizyki):\nb) Teza Arystotelesa z zakresu epistemologii:\nMFI_1R\nc) Teza Arystotelesa z zakresu etyki:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2. (0-3)\nII. Tworzenie wypowiedzi. Zdający\nformułuje podstawowe pytania (problemy)\noraz tezy filozoficzne, […] prawidłowo\nposługuje się pojęciami filozoficznymi.\nI. 1. Klasyczna koncepcja filozofii. Zdający:\n1) wyróżnia podstawowe dyscypliny\nfilozoficzne, które wywodzą się z filozofii\nklasycznej: ontologię, epistemologię, logikę,\netykę, filozofię polityki i estetykę.\n2. Problematyka ontologiczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje różne\nrozwiązania problemu tożsamości\ni zmienności bytu, rekonstruuje wspierające\nje argumenty ([ ] teoria aktu i możności\nArystotelesa).\n4. Problematyka etyczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n2) rekonstruuje i porównuje klasyczne\nstanowiska etyczne, rekonstruuje\nwspierające je argumenty ([ ] etyka\ncnót Arystotelesa […].\nSchemat punktowania\n3 p. - za podanie trzech różnych tez.\n2 p. - za podanie dwóch różnych tez.\n1 p. - za podanie jednej tezy.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi\nPrzykładowe rozwiązanie\na) teza z zakresu metafizyki (ontologii): Substancja składa się z materii i formy.\nb) teza z zakresu epistemologii: Źródłem poznania są zarówno zmysły, jak i rozum.\nc) teza z zakresu etyki: Cnota polega na złotym środku pomiędzy skrajnościami.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**a) Teza z zakresu ontologii (metafizyki):**\nSubstancja (*ousia*) składa się z materii (*hyle*) i formy (*morphe*) - teoria hylomorfizmu.\n\n**b) Teza z zakresu epistemologii:**\nŹródłem poznania są zarówno zmysły, jak i rozum - wiedza zaczyna się od doświadczenia zmysłowego, z którego rozum abstrahuje pojęcia ogólne.\n\n**c) Teza z zakresu etyki:**\nCnota polega na złotym środku (*mesotēs*) między dwiema skrajnościami (np. odwaga = środek między tchórzostwem a zuchwaltwem).\n\n## Sposób 1 - tezy Arystotelesa z każdej dyscypliny\n\n**Ontologia / Metafizyka:**\n- **Hylomorfizm:** każda substancja zmysłowa = materia (*hyle*) + forma (*morphe*). Forma jest tym, czym coś jest (esencją), materia - z czego jest zrobione.\n- **Cztery przyczyny:** materialna, formalna, sprawcza, celowa (*telos*) - każde zdarzenie ma cel.\n- **Nieruchomy Poruszyciel (*to kinoun akinēton*):** Bóg jako pierwsza przyczyna ruchu, sam nieporuszony.\n- **Kategorie:** 10 kategorii bytu (substancja, ilość, jakość, relacja, miejsce, czas, położenie, stan, działanie, doznawanie).\n\n**Epistemologia:**\n- Wiedza zaczyna się od **doświadczenia zmysłowego** (*empeiria*) - odrzucenie Platońskich idei jako oddzielnych bytów.\n- Rozum abstrahuje pojęcia ogólne (*universalia*) z danych zmysłowych - realizm umiarkowany.\n- **Indukcja** (*epagoge*) jako metoda dochodzenia do zasad ogólnych z obserwacji szczegółowych.\n\n**Etyka:**\n- **Złoty środek (*mesotēs*):** cnota to dyspozycja do działania środkowego między nadmiarem a niedostatkiem.\n- **Eudajmonizm:** celem życia jest szczęście (*eudaimonia*) osiągane przez cnotliwe działanie.\n- **Cnota dianoetyczna (phronesis):** roztropność praktyczna jako najważniejsza cnota.\n\n## Sposób 2 - tabela tez Arystotelesa per dyscyplina\n\n| Dyscyplina | Teza główna | Termin kluczowy |\n| Ontologia | Substancja = materia + forma | *hylomorfizm* (*hyle* + *morphe*) |\n| Epistemologia | Wiedza = zmysły + rozum (abstrakcja) | *empeiria* + *abstrahowanie* |\n| Etyka | Cnota = złoty środek | *mesotēs*, *eudaimonia* |\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> **Klucz CKE (zadanie 2, max 3 pkt):**\n> - **3 pkt** - trzy różne, poprawne tezy (po jednej z każdej dyscypliny).\n> - **2 pkt** - dwie poprawne tezy.\n> - **1 pkt** - jedna poprawna teza.\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi.\n>\n> **Akceptowane warianty:**\n> - Ontologia: hylomorfizm, cztery przyczyny, nieruchomy poruszyciel, teoria kategorii.\n> - Epistemologia: zmysły jako źródło poznania, indukcja, abstrahowanie pojęć ogólnych.\n> - Etyka: złoty środek, eudajmonizm, cnota jako habitus, phronesis.\n>\n> **Wykluczone:** tezy Platona przypisane Arystotelesowi (np. „idea doskonałości\"), tezy stoickie (np. „cnota jest jedynym dobrem\").\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **Arystoteles (384-322 p.n.e.):**\n> Uczeń Platona, twórca Liceum (*Peripatos*).\n> Kluczowe dzieła: *Metafizyka* (ontologia), *Analityki* (logika i epistemologia), *Etyka nikomachejska* (etyka), *Polityka* (filozofia społeczna), *Fizyka* (filozofia przyrody).\n> Odrzucił teorię idei Platona (chorismós) - formy nie istnieją oddzielnie, lecz jako wewnętrzne zasady rzeczy zmysłowych.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. Podanie tezy z tej samej dyscypliny dwa razy - klucz wymaga trzech RÓŻNYCH tez z TRZECH dyscyplin.\n2. Mylenie tez Arystotelesa z tezami Platona: np. „idee są źródłem poznania\" - to Platon, nie Arystoteles.\n3. Podanie tezy Stoików: „cnota jest jedynym dobrem\" - to stoicyzm, nie Arystoteles (dla Arystotelesa dobra zewnętrzne też mają znaczenie dla szczęścia).","image":"img/filozofia-2016-maj-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 2. (0-3)
Do najważniejszych dyscyplin filozofii zalicza się ontologię (metafizykę), epistemologię
i etykę. Podaj po jednej tezie Arystotelesa z zakresu każdej z tych dyscyplin.
a) Teza Arystotelesa z zakresu ontologii (metafizyki):
b) Teza Arystotelesa z zakresu epistemologii:
MFI_1R
c) Teza Arystotelesa z zakresu etyki:

","answer_text_html":"

Zadanie 2. (0-3)
II. Tworzenie wypowiedzi. Zdający
formułuje podstawowe pytania (problemy)
oraz tezy filozoficzne, […] prawidłowo
posługuje się pojęciami filozoficznymi.
I. 1. Klasyczna koncepcja filozofii. Zdający:

\n
  1. wyróżnia podstawowe dyscypliny
\n

filozoficzne, które wywodzą się z filozofii
klasycznej: ontologię, epistemologię, logikę,
etykę, filozofię polityki i estetykę.

\n
  1. Problematyka ontologiczna w filozofii
\n

starożytnej. Zdający:

\n
  1. rekonstruuje i porównuje różne
\n

rozwiązania problemu tożsamości
i zmienności bytu, rekonstruuje wspierające
je argumenty ([ ] teoria aktu i możności
Arystotelesa).

\n
  1. Problematyka etyczna w filozofii
\n

starożytnej. Zdający:

\n
  1. rekonstruuje i porównuje klasyczne
\n

stanowiska etyczne, rekonstruuje
wspierające je argumenty ([ ] etyka
cnót Arystotelesa […].
Schemat punktowania
3 p. - za podanie trzech różnych tez.
2 p. - za podanie dwóch różnych tez.
1 p. - za podanie jednej tezy.
0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi
Przykładowe rozwiązanie
a) teza z zakresu metafizyki (ontologii): Substancja składa się z materii i formy.
b) teza z zakresu epistemologii: Źródłem poznania są zarówno zmysły, jak i rozum.
c) teza z zakresu etyki: Cnota polega na złotym środku pomiędzy skrajnościami.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

a) Teza z zakresu ontologii (metafizyki):
Substancja (ousia) składa się z materii (hyle) i formy (morphe) - teoria hylomorfizmu.

\n

b) Teza z zakresu epistemologii:
Źródłem poznania są zarówno zmysły, jak i rozum - wiedza zaczyna się od doświadczenia zmysłowego, z którego rozum abstrahuje pojęcia ogólne.

\n

c) Teza z zakresu etyki:
Cnota polega na złotym środku (mesotēs) między dwiema skrajnościami (np. odwaga = środek między tchórzostwem a zuchwaltwem).

\n

Sposób 1 - tezy Arystotelesa z każdej dyscypliny

\n

Ontologia / Metafizyka:

\n\n

Epistemologia:

\n\n

Etyka:

\n\n

Sposób 2 - tabela tez Arystotelesa per dyscyplina

\n

| Dyscyplina | Teza główna | Termin kluczowy |
| Ontologia | Substancja = materia + forma | hylomorfizm (hyle + morphe) |
| Epistemologia | Wiedza = zmysły + rozum (abstrakcja) | empeiria + abstrahowanie |
| Etyka | Cnota = złoty środek | mesotēs, eudaimonia |

\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
Klucz CKE (zadanie 2, max 3 pkt):
- 3 pkt - trzy różne, poprawne tezy (po jednej z każdej dyscypliny).
- 2 pkt - dwie poprawne tezy.
- 1 pkt - jedna poprawna teza.
- 0 pkt - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi.

Akceptowane warianty:
- Ontologia: hylomorfizm, cztery przyczyny, nieruchomy poruszyciel, teoria kategorii.
- Epistemologia: zmysły jako źródło poznania, indukcja, abstrahowanie pojęć ogólnych.
- Etyka: złoty środek, eudajmonizm, cnota jako habitus, phronesis.

Wykluczone: tezy Platona przypisane Arystotelesowi (np. „idea doskonałości"), tezy stoickie (np. „cnota jest jedynym dobrem").
\n

Reference filozoficzny

\n
Arystoteles (384-322 p.n.e.):
Uczeń Platona, twórca Liceum (Peripatos).
Kluczowe dzieła: Metafizyka (ontologia), Analityki (logika i epistemologia), Etyka nikomachejska (etyka), Polityka (filozofia społeczna), Fizyka (filozofia przyrody).
Odrzucił teorię idei Platona (chorismós) - formy nie istnieją oddzielnie, lecz jako wewnętrzne zasady rzeczy zmysłowych.
\n

Typowe pułapki

\n
  1. Podanie tezy z tej samej dyscypliny dwa razy - klucz wymaga trzech RÓŻNYCH tez z TRZECH dyscyplin.
  2. Mylenie tez Arystotelesa z tezami Platona: np. „idee są źródłem poznania" - to Platon, nie Arystoteles.
  3. Podanie tezy Stoików: „cnota jest jedynym dobrem" - to stoicyzm, nie Arystoteles (dla Arystotelesa dobra zewnętrzne też mają znaczenie dla szczęścia).
"}]}