Zadanie 3. (0-25)
Napisz wypracowanie na jeden z podanych tematów.
Temat 1. Martin Buber pisał: „Staję się Ja w zetknięciu z Ty. Stając się Ja, mówię Ty.
Każde prawdziwe życie jest spotkaniem”. Czy zgadzasz się z Martinem
Buberem, że istota człowieczeństwa tkwi w relacji Ja-Ty i w niej się
urzeczywistnia? Uzasadniając swoje stanowisko, odwołaj się do poglądów
wybranych filozofów.
Temat 2. G.W. Hegel głosił, że „to, co rozumne, jest rzeczywiste, a to, co rzeczywiste jest
rozumne”. Wyjaśnij, jak rozumiesz tę tezę, oraz napisz, w jaki sposób można
jej bronić lub ją podważać. W rozważaniach odwołaj się do poglądów
wybranych filozofów.
na temat nr
MFI_1R
MFI_1R
MFI_1R
MFI_1R
MFI_1R
MFI_1R
MFI_1R
BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)
Zadanie 3. (0-25)
Wymagania ogólne
II. Tworzenie wypowiedzi
Zdający formułuje podstawowe pytania (problemy) oraz tezy filozoficzne; porównuje różne
rozwiązania tego samego problemu; jasno prezentuje własne stanowisko […]; popiera je
rzetelną argumentacją oraz przykładami; prawidłowo posługuje się pojęciami filozoficznymi
[…].
Kryteria oceniania wypracowania z filozofii
Kryterium
Punktacja
Max.
liczba
punktów
25
I
Sformułowanie
stanowiska
Jasne sformułowanie stanowiska (tezy lub hipotezy), które lokuje się w problematyce pracy.
3
3
Stanowisko lokuje się w problematyce pracy, ale jest sformułowane nieprecyzyjnie.
2
Niejednoznaczny związek między stanowiskiem a problematyką pracy lub brak stanowiska, a jedynie kontekst
wskazuje na przekonania zdającego.
1
II
Uzasadnienie
stanowiska
a) Adekwatne
Uzasadnienie jest bezpośrednio odniesione do stanowiska (wszystkie argumenty wiążą się ze
stanowiskiem i przyjętym sposobem rozwiązania problemu).
3
3
18
Luźny związek uzasadnienia ze stanowiskiem - zdający dostarcza argumentów w sprawie
drugorzędnych elementów przyjętego rozwiązania problemu.
1
b) Trafne
Uzasadnienie poprawne zawierające argumenty za przyjętym rozwiązaniem problemu
i przeciw przyjętemu rozwiązaniu - kontrargumenty (argumenty zgodne oraz logicznie
poprawne za przyjętym rozwiązaniem problemu i przeciw przyjętemu rozwiązaniu).
Odwołania do wiedzy nie zawierają błędów rzeczowych i logicznych.
4
4
Uzasadnienie na ogół poprawne zawierające argumenty za przyjętym rozwiązaniem
problemu i przeciw przyjętemu rozwiązaniu (poprawne
oraz na ogół logiczne). Nieliczne usterki rzeczowe i jeden błąd logiczny.
3
Na ogół poprawne argumenty tylko za przyjętym rozwiązaniem problemu. Nieliczne
usterki rzeczowe i jeden błąd logiczny.
2
Argumenty błędne. Rozumowanie zawiera sądy wzajemnie sprzeczne, zawiera rozumowania
non sequitur. Liczne błędy rzeczowe (w tym rażące) i logiczne.
1
c) Pogłębione
Rozbudowana argumentacja i kontrargumentacja. Zdający posługuje się więcej niż 1
argumentem za swoim stanowiskiem i więcej niż 1 argumentem podważającym stanowisko;
rozpatruje problem z więcej niż 1 punktu widzenia). Argumenty są ważkie (istotne), ich
4
4
wprowadzenie uzasadnione jest przez zdającego. Swobodne posługiwanie się wiedzą
i terminologią filozoficzną.
Argumentacja zrównoważona - zdający posługuje się przynajmniej 1 ważkim argumentem
i 1 kontrargumentem. Uzasadnienie argumentacji wystarczające
dla zrozumienia stanowiska zdającego. Sporadyczne użycie pojęć filozoficznych.
3
Argumentacja wąska - zdający przywołuje jedynie argumenty, a brak kontrargumentów lub
odwrotnie. Uzasadnienie argumentacji ogólnikowe.
Pojedyncze użycie pojęć filozoficznych lub ich brak.
2
Argumentacja wąska -zdający przywołuje jedynie argumenty, a brak kontrargumentów lub
odwrotnie. Argumenty lub kontrargumenty nieistotne (drugorzędne). Uzasadnienie
powierzchowne (infantylne).
1
d) Krytyczne
Uzasadnienie obejmuje analizę krytyczną argumentów i kontrargumentów, zdający rozważa
racje przemawiające na rzecz danych argumentów i uzasadnia wprowadzenie
kontrargumentów.
4
4
Analiza krytyczna obecna, ale w stopniu niewystarczającym, np. bez uzasadnienia
kontrargumentacji.
2
e) Nawiązania
do innych
dziedzin
kultury
Zdający swobodnie nawiązuje/wykazuje związek między filozofią a innymi dziedzinami
kultury (literaturą, sztuką).
3
3
Zdający w niewielkim stopniu nawiązuje do innych dziedzin kultury.
2
III
Kompozycja
pracy
Poprawna i przejrzysta kompozycja pracy - wyodrębnione i konsekwentnie uporządkowane części pracy
niezbędne do jasnego sformułowania i uzasadnienia stanowiska.
2
2
Zaburzenia w kompozycji pracy.
1
IV
Poprawność
językowa
Praca napisana językiem komunikatywnym i na ogół poprawnym pod względem składniowym, leksykalnym,
frazeologicznym, fleksyjnym, ortograficznym i interpunkcyjnym.
2
2
Praca napisana językiem w większości komunikatywnym. Występują błędy fleksyjne, leksykalne, frazeologiczne,
ortograficzne i interpunkcyjne.
1
Teza: Heglowskie utożsamienie rozumu z rzeczywistością wyraża fundamentalną zasadę idealizmu absolutnego - że wszelki byt jest przejawem Ducha (Rozumu) rozwijającego się dialektycznie. Tej tezie można bronić, przywołując Kanta i Leibniza, lecz można ją też podważyć przez irracjonalizm Schopenhauera i egzystencjalizm Kierkegaarda.
\nG.W.F. Hegel w Zasadach filozofii prawa (1820 r.) sformułował jedną z najbardziej kontrowersyjnych tez w historii filozofii: „To, co rozumne, jest rzeczywiste, a to, co rzeczywiste, jest rozumne" (Was vernünftig ist, das ist wirklich; und was wirklich ist, das ist vernünftig). Teza ta może być rozumiana dwojako: jako ontologiczne twierdzenie o naturze bytu oraz jako metodologiczna zasada badania rzeczywistości. Zgadzam się z Heglem, że rozum i rzeczywistość tworzą nierozerwalną jedność - jednak zgoda ta wymaga istotnych zastrzeżeń wobec zbyt pochopnego utożsamiania „tego, co istnieje" z „tym, co rozumne".
\nAby właściwie zrozumieć Hegla, należy odróżnić dwa znaczenia słowa „rzeczywistość". Hegel nie mówi, że wszystko, co istnieje przypadkowo (Existenz), jest rozumne. Przez „rzeczywistość" (Wirklichkeit) rozumie byt konieczny - to, co wynika z logicznej struktury Ducha Absolutnego (Geist). Rzeczy przypadkowe, przemijające, mogą być nierozumne. Lecz to, co wyłania się z konieczności dziejowej - instytucje, państwo, prawo - jest rozumne właśnie dlatego, że jest koniecznym etapem samorozwoju Ducha.
\nHegel buduje swoją filozofię na metodzie dialektycznej: każde pojęcie (teza) rodzi swoje zaprzeczenie (antyteza), a ich synteza tworzy nową, bogatszą całość. Tak rozwijają się zarówno dzieje (Fenomenologia ducha, 1807 r.), jak i pojęcia logiczne (Nauka logiki, 1812-1816 r.). Historia powszechna jest dla Hegla procesem, w którym Duch dochodzi do samowiedzy - a każda epoka historyczna jest koniecznym krokiem na tej drodze.
\nKant w Krytyce czystego rozumu (1781 r.) pokazał, że doświadczenie jest możliwe dzięki kategoriom rozumu - przestrzeni, czasowi i dwunastu kategoriom intelektu. Świat, który poznajemy, jest już zawsze ukształtowany przez formy naszego umysłu. W tym sensie natura rzeczywistości, którą możemy poznać, jest rozumna - bo jest konstruktem rozumu. Hegel radykalizuje tę intuicję Kanta: nie tylko rzeczywistość dla nas jest rozumna (jak u Kanta), lecz rzeczywistość sama w sobie jest Duchem myślącym się samego siebie. Leibniz z kolei, głosząc w Monadologii (1714 r.) ideę harmonii przedustawnej i doskonałości świata stworzonego przez rozumnego Boga, przygotowywał grunt pod Heglowskie przekonanie, że rzeczywistość jest racjonalnie ustrukturowana.
\nNajsilniejszy sprzeciw wobec Hegla sformułował Arthur Schopenhauer w Świecie jako woli i wyobrażeniu (1818 r.). Według Schopenhauera fundamentem bytu jest nie rozum, lecz ślepa, irracjonalna Wola (der Wille) - bezcelowy, bezmyślny pęd życiowy przenikający wszystkie istoty. Rzeczywistość nie jest rozumna - jest chaotyczna, pełna cierpienia, pozbawiona sensu i celu. Historia to nie postęp Ducha ku wolności, lecz nieustanny taniec cierpień napędzanych przez wolę.
\nSøren Kierkegaard z duńskiej perspektywy krytykował Hegla za zacieranie konkretnej egzystencji jednostki. W Albo-albo (1843 r.) pokazywał, że człowiek nie jest etapem w rozwoju abstrakcyjnego Ducha, lecz konkretną osobą stającą wobec wolnych, nieprzewidywalnych wyborów egzystencjalnych. Wiara, miłość, cierpienie - najważniejsze wymiary ludzkiego życia - wymykają się racjonalnej dialektyce.
\nArgument Kanta jest bliski Heglowi, lecz nie tożsamy: Kant zatrzymuje się na poziomie epistemologicznym (formy poznania), Hegel idzie dalej, twierdząc, że Duch jest ontologiczną podstawą bytu. Tu różnica jest istotna. Argument Schopenhauera jest mocny empirycznie - historia pełna jest irracjonalnych okrucieństw, które trudno wpisać w triumfalny marsz Rozumu. Hegel mógłby odpowiedzieć, że irracjonalność jest „przebiegłością rozumu" (List der Vernunft) - Duch posługuje się nawet wojnami i tyranią jako narzędziami swojego rozwoju. Ta odpowiedź bywa odbierana jako cynizm historiozoficzny.
\nTeza Hegla jest filozoficznie fascynująca i ma mocne oparcie w tradycji racjonalistycznej od Leibniza przez Kanta. Jej siła polega na przezwyciężeniu dualizmów: myśl i byt, podmiot i przedmiot, wolność i konieczność - Hegel łączy w dynamicznej jedności. Jednakże irracjonalizm Schopenhauera i egzystencjalizm Kierkegaarda wskazują na granicę tej koncepcji: nie da się zrozumieć człowieka i historii tylko przez pryzmat rozumu. Ostatecznie tezę Hegla można przyjąć jako metodologiczną zasadę - rzeczywistość jest w dużej mierze racjonalnie ustrukturowana i można ją badać rozumem - ale odrzucić jej wersję absolutną, która zbyt pochopnie odsyła cierpienie i irracjonalność na margines filozofii.
\nKlucz CKE - schemat punktowania wypracowania (max 25 pkt):"}]}
I. Sformułowanie stanowiska - max 3 pkt:
- 3 pkt: jasne sformułowanie tezy lub hipotezy lokującej się w problematyce tematuv (tu: wyjaśnienie tezy Hegla + własne stanowisko wobec niej).
- 2 pkt: stanowisko obecne, ale sformułowane nieprecyzyjnie.
- 1 pkt: niejednoznaczny związek między stanowiskiem a problematyką lub brak stanowiska.
II. Uzasadnienie stanowiska - max 18 pkt:
- a) Adekwatne (max 3 pkt): wszystkie argumenty bezpośrednio odniesione do tezy Hegla.
- b) Trafne (max 4 pkt): argumenty za (Kant, Leibniz) I kontrargumenty (Schopenhauer, Kierkegaard) bez błędów rzeczowych.
- c) Pogłębione (max 4 pkt): więcej niż jeden punkt widzenia; swobodne posługiwanie się terminologią filozoficzną (dialektyka, Duch Absolutny, irracjonalizm, egzystencja).
- d) Krytyczne (max 4 pkt): analiza krytyczna argumentów i kontrargumentów - rozważenie, dlaczego argument Schopenhauera jest mocny i jak Hegel mógłby odpowiedzieć (przebiegłość rozumu).
- e) Nawiązania do innych dziedzin kultury (max 3 pkt): nawiązania do historii (rewolucja francuska jako „realizacja rozumu" u Hegla), literatury (Faust Goethego jako przykład dialektyki ducha).
III. Kompozycja pracy - max 2 pkt:
- 2 pkt: wyraźny wstęp z tezą, rozwinięcie z argumentacją i kontrargumentacją, zakończenie z podsumowaniem.
IV. Poprawność językowa - max 2 pkt:
- 2 pkt: praca napisana komunikatywnie, bez poważnych błędów językowych i stylistycznych.
Co MUSISZ mieć w wypracowaniu:
1. Wyjaśnienie tezy Hegla (co znaczy „rozumne = rzeczywiste").
2. Własne stanowisko (zgadzasz się / nie zgadzasz / z zastrzeżeniami).
3. Minimum 2 filozofów wspierających lub obalających tezę - z konkretnymi odwołaniami do dzieł lub tez.
4. Kontrargumenty i ich analiza (nie wystarczy wymienić - trzeba ocenić ich moc).
5. Terminologia filozoficzna: dialektyka, idealizm absolutny, Duch Absolutny, irracjonalizm.