{"id":"filozofia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/13","paper_id":"filozofia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"13","points":3,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (0-3)\nStanowisko etyczne zbliżone do tego, które wyznawał Epikur, reprezentował\nw nowożytności J.S. Mill. Podaj nazwę tego stanowiska oraz odpowiedz na pytanie: Czy\nwedług Epikura i Milla osiągnięcie władzy oraz bogactwa może być uznane za przejaw\ndobrego (szczęśliwego) życia? Uzasadnij swoją odpowiedź.\nNazwa stanowiska J.S. Milla:\nWg Epikura osiągnięcie władzy i bogactwa może / nie może być uznane za przejaw dobrego\n(szczęśliwego) życia, ponieważ\nWg J.S. Milla osiągnięcie władzy i bogactwa może / nie może być uznane za przejaw dobrego\n(szczęśliwego) życia, ponieważ\nMFI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13. (0-3)\nII. Tworzenie wypowiedzi. Zdający\nformułuje podstawowe pytania (problemy)\noraz tezy filozoficzne, prawidłowo\nrekonstruuje poznane argumenty;\nporównuje różne rozwiązania tego samego\nproblemu; jasno prezentuje własne\nstanowisko w dyskusji, popiera je rzetelną\nargumentacją oraz przykładami;\nprawidłowo posługuje się pojęciami\nfilozoficznymi; stosuje argumentację\nfilozoficzną do rozpatrywania problemów\nżycia codziennego i społecznego.\nI. 4. Problematyka etyczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n2) rekonstruuje i porównuje klasyczne\nstanowiska etyczne, rekonstruuje\nwspierające je argumenty ( […] hedonizm\nEpikura […]).\n4. Problematyka etyczna w filozofii\nnowożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje koncepcje\nmoralnej oceny czynów, rekonstruuje\nwspierające je argumenty ([…] utylitaryzm\nJ. S. Milla).\nSchemat punktowania\nPo 1 p. za:\n- poprawną nazwę stanowiska\n- poprawne wyjaśnienie stanowiska Epikura\n- poprawne wyjaśnienie stanowiska Milla.\n0 p. - za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nNazwa stanowiska: utylitaryzm\nPrzykładowe wyjaśnienie:\nWg Epikura żadna przyjemność nie może być złem, ale szczęście gwarantują tylko\nprzyjemności naturalne i konieczne. Człowiek roztropny powinien wybierać przyjemności\nnaturalne i konieczne, ograniczać naturalne i niekonieczne a wystrzegać się nienaturalnych\ni niekoniecznych. Władza i bogactwo, to przyjemności nienaturalne i niekonieczne, a zatem\nnależy się ich wystrzegać.\nWg Milla władza i bogactwo mogą być uznane za przejaw dobrego życia, o ile prowadzą do\nmaksymalizacji szczęścia jak największej liczby ludzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Nazwa stanowiska J.S. Milla: UTYLITARYZM**\n\n**Wg Epikura** - osiągnięcie władzy i bogactwa **nie może** być uznane za przejaw dobrego życia, ponieważ są to przyjemności nienaturalne i niekonieczne, których człowiek roztropny powinien się wystrzegać.\n\n**Wg J.S. Milla** - osiągnięcie władzy i bogactwa **może** być uznane za przejaw dobrego życia, o ile prowadzi do maksymalizacji szczęścia jak największej liczby ludzi.\n\n## Sposób 1 - analiza stanowiska Epikura\n\nEpikur dzielił przyjemności na trzy kategorie:\n\n| Kategoria | Opis | Przykłady | Postawa |\n| Naturalne i konieczne | Niezbędne do życia | Jedzenie, sen, przyjaźń, wolność od bólu | Dążyć |\n| Naturalne i niekonieczne | Miłe, ale zbędne | Smaczne jedzenie, erotyzm | Ograniczać |\n| Nienaturalne i niekonieczne | Puste ambicje | **Władza, bogactwo, sława** | Wystrzegać się! |\n\nWładza i bogactwo to przyjemności **nienaturalne i niekonieczne** - prowadzą do niepokoju duszy, uzależnienia, stałego braku zaspokojenia (*pleonexia*). Mędrzec epikurejski żyje skromnie, w spokoju, z przyjaciółmi.\n\n## Sposób 2 - analiza stanowiska J.S. Milla\n\nJohn Stuart Mill (1806-1873) - utylitaryzm (łac. *utilitas* = użyteczność, korzyść):\n\nZasada użyteczności: **\"Największe szczęście największej liczby\"** (*the greatest happiness of the greatest number*).\n\nMill modyfikował utylitaryzm Benthama:\n- Nie liczy się ILOŚĆ przyjemności, ale jej JAKOŚĆ (przyjemności wyższe = intelektualne > niższe = cielesne)\n- Władza i bogactwo MOGĄ prowadzić do dobrego życia, jeśli są użyte do zwiększenia szczęścia społeczeństwa\n- Np. bogaty filantrop = dobry człowiek; władca reformator = godny pochwały\n\n## Wspólnota Epikura i Milla\n\nObaj podzielają pogląd, że **szczęście jest celem życia** - ale rozumieją je inaczej:\n- Epikur: szczęście = prywatne, indywidualne (*ataraxia* i *aponia*)\n- Mill: szczęście = jak największej liczby ludzi (wymiar społeczny)\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 13, max 3 pkt):**\n> - **1 pkt** - poprawna nazwa stanowiska: \"utylitaryzm\"\n> - **1 pkt** - poprawne wyjaśnienie stanowiska Epikura (władza i bogactwo = przyjemności nienaturalne i niekonieczne = do unikania)\n> - **1 pkt** - poprawne wyjaśnienie stanowiska Milla (władza i bogactwo mogą być dobre, jeśli prowadzą do szczęścia jak największej liczby)\n> - Każdy punkt niezależnie!\n\n## Reference filozoficzny\n\n> 📖 **Utylitaryzm - J.S. Mill, *Utylitaryzm* (1863):**\n> Zasada: działanie jest słuszne moralnie, jeśli maksymalizuje sumę szczęścia. Mill odróżniał przyjemności wyższe (intelektualne, estetyczne) od niższych (zmysłowe). Słynna sentencja: \"Lepiej być niezadowolonym Sokratesem niż zadowolonym głupcem\".\n\n## Typowe pułapki\n\n1. Podanie \"hedonizm\" zamiast \"utylitaryzm\" - hedonizm to zasada Epikura, NIE Milla. Mill jest utylitarystą.\n2. Odwrócenie odpowiedzi: napisanie, że Epikur popierał bogactwo - błąd! Epikur żył bardzo skromnie.\n3. Wyjaśnienie Milla bez wskazania kryterium \"szczęście jak największej liczby\" - niewystarczające.","image":"img/filozofia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 13. (0-3)
Stanowisko etyczne zbliżone do tego, które wyznawał Epikur, reprezentował
w nowożytności J.S. Mill. Podaj nazwę tego stanowiska oraz odpowiedz na pytanie: Czy
według Epikura i Milla osiągnięcie władzy oraz bogactwa może być uznane za przejaw
dobrego (szczęśliwego) życia? Uzasadnij swoją odpowiedź.
Nazwa stanowiska J.S. Milla:
Wg Epikura osiągnięcie władzy i bogactwa może / nie może być uznane za przejaw dobrego
(szczęśliwego) życia, ponieważ
Wg J.S. Milla osiągnięcie władzy i bogactwa może / nie może być uznane za przejaw dobrego
(szczęśliwego) życia, ponieważ
MFI_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 13. (0-3)
II. Tworzenie wypowiedzi. Zdający
formułuje podstawowe pytania (problemy)
oraz tezy filozoficzne, prawidłowo
rekonstruuje poznane argumenty;
porównuje różne rozwiązania tego samego
problemu; jasno prezentuje własne
stanowisko w dyskusji, popiera je rzetelną
argumentacją oraz przykładami;
prawidłowo posługuje się pojęciami
filozoficznymi; stosuje argumentację
filozoficzną do rozpatrywania problemów
życia codziennego i społecznego.
I. 4. Problematyka etyczna w filozofii
starożytnej. Zdający:

\n
  1. rekonstruuje i porównuje klasyczne
\n

stanowiska etyczne, rekonstruuje
wspierające je argumenty ( […] hedonizm
Epikura […]).

\n
  1. Problematyka etyczna w filozofii
\n

nowożytnej. Zdający:

\n
  1. rekonstruuje i porównuje koncepcje
\n

moralnej oceny czynów, rekonstruuje
wspierające je argumenty ([…] utylitaryzm
J. S. Milla).
Schemat punktowania
Po 1 p. za:

\n\n

0 p. - za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Nazwa stanowiska: utylitaryzm
Przykładowe wyjaśnienie:
Wg Epikura żadna przyjemność nie może być złem, ale szczęście gwarantują tylko
przyjemności naturalne i konieczne. Człowiek roztropny powinien wybierać przyjemności
naturalne i konieczne, ograniczać naturalne i niekonieczne a wystrzegać się nienaturalnych
i niekoniecznych. Władza i bogactwo, to przyjemności nienaturalne i niekonieczne, a zatem
należy się ich wystrzegać.
Wg Milla władza i bogactwo mogą być uznane za przejaw dobrego życia, o ile prowadzą do
maksymalizacji szczęścia jak największej liczby ludzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Nazwa stanowiska J.S. Milla: UTYLITARYZM

\n

Wg Epikura - osiągnięcie władzy i bogactwa nie może być uznane za przejaw dobrego życia, ponieważ są to przyjemności nienaturalne i niekonieczne, których człowiek roztropny powinien się wystrzegać.

\n

Wg J.S. Milla - osiągnięcie władzy i bogactwa może być uznane za przejaw dobrego życia, o ile prowadzi do maksymalizacji szczęścia jak największej liczby ludzi.

\n

Sposób 1 - analiza stanowiska Epikura

\n

Epikur dzielił przyjemności na trzy kategorie:

\n

| Kategoria | Opis | Przykłady | Postawa |
| Naturalne i konieczne | Niezbędne do życia | Jedzenie, sen, przyjaźń, wolność od bólu | Dążyć |
| Naturalne i niekonieczne | Miłe, ale zbędne | Smaczne jedzenie, erotyzm | Ograniczać |
| Nienaturalne i niekonieczne | Puste ambicje | Władza, bogactwo, sława | Wystrzegać się! |

\n

Władza i bogactwo to przyjemności nienaturalne i niekonieczne - prowadzą do niepokoju duszy, uzależnienia, stałego braku zaspokojenia (pleonexia). Mędrzec epikurejski żyje skromnie, w spokoju, z przyjaciółmi.

\n

Sposób 2 - analiza stanowiska J.S. Milla

\n

John Stuart Mill (1806-1873) - utylitaryzm (łac. utilitas = użyteczność, korzyść):

\n

Zasada użyteczności: "Największe szczęście największej liczby" (the greatest happiness of the greatest number).

\n

Mill modyfikował utylitaryzm Benthama:

\n\n

Wspólnota Epikura i Milla

\n

Obaj podzielają pogląd, że szczęście jest celem życia - ale rozumieją je inaczej:

\n\n

Schemat oceniania CKE - ile punktów za co

\n
📋 Klucz CKE (zadanie 13, max 3 pkt):
- 1 pkt - poprawna nazwa stanowiska: "utylitaryzm"
- 1 pkt - poprawne wyjaśnienie stanowiska Epikura (władza i bogactwo = przyjemności nienaturalne i niekonieczne = do unikania)
- 1 pkt - poprawne wyjaśnienie stanowiska Milla (władza i bogactwo mogą być dobre, jeśli prowadzą do szczęścia jak największej liczby)
- Każdy punkt niezależnie!
\n

Reference filozoficzny

\n
📖 Utylitaryzm - J.S. Mill, Utylitaryzm (1863):
Zasada: działanie jest słuszne moralnie, jeśli maksymalizuje sumę szczęścia. Mill odróżniał przyjemności wyższe (intelektualne, estetyczne) od niższych (zmysłowe). Słynna sentencja: "Lepiej być niezadowolonym Sokratesem niż zadowolonym głupcem".
\n

Typowe pułapki

\n
  1. Podanie "hedonizm" zamiast "utylitaryzm" - hedonizm to zasada Epikura, NIE Milla. Mill jest utylitarystą.
  2. Odwrócenie odpowiedzi: napisanie, że Epikur popierał bogactwo - błąd! Epikur żył bardzo skromnie.
  3. Wyjaśnienie Milla bez wskazania kryterium "szczęście jak największej liczby" - niewystarczające.
"}]}