{"id":"filozofia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"filozofia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (0-2)\nPołącz wymienione poniżej teorie etyczne z charakterystycznymi dla nich terminami.\nWpisz w każdej rubryce tabeli po dwa właściwe terminy wybrane spośród poniższych.\nimperatyw kategoryczny\nkorzyść\nobowiązek\ndzielność etyczna\nkonsekwencje\numiar\nspolegliwy opiekun\nTeorie etyczne\nTerminy\nArystotelesowska etyka cnót\nKantowska etyka obowiązku\nUtylitaryzm J.S. Milla","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14. (0-2)\nII. Tworzenie wypowiedzi. Zdający\nformułuje podstawowe pytania (problemy)\noraz tezy filozoficzne, […] prawidłowo\nposługuje się pojęciami filozoficznymi.\nI. 4. Problematyka etyczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n2) rekonstruuje i porównuje klasyczne\nstanowiska etyczne, rekonstruuje\nwspierające je argumenty ([ ] etyka cnót\nArystotelesa).\nII. 4. Problematyka etyczna w filozofii\nnowożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje koncepcje\nmoralnej oceny czynów, rekonstruuje\nwspierające je argumenty ([…] kantowska\netyka obowiązku, utylitaryzm J. S. Milla).\nSchemat punktowania\n2 p. - za poprawne przyporządkowanie wszystkich terminów.\n1 p. - za poprawne przyporządkowanie pięciu lub czterech terminów.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nTeorie etyczne\nTerminy\nArystotelesowska etyka cnót\nDzielność etyczna, umiar\nKantowska etyka obowiązku\nImperatyw kategoryczny, obowiązek\nUtylitaryzm J.S. Milla\nKorzyść, konsekwencje","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Teorie etyczne | Terminy |\n| Arystotelesowska etyka cnot | **dzielność etyczna, umiar** |\n| Kantowska etyka obowiązku | **imperatyw kategoryczny, obowiązek** |\n| Utylitaryzm J.S. Milla | **korzyść, konsekwencje** |\n\n*(Termin \"spolegliwy opiekun\" pasuje do etyki troski - Tadeusz Kotarbiński - i NIE należy do żadnej z trzech teorii w tabeli)*\n\n## Sposób 1 - analiza każdej teorii\n\n**Arystotelesowska etyka cnót (*arete*, gr.):**\n- **Dzielność etyczna** (*arete ethike*) - cnota moralna jako trwała dyspozycja do właściwego działania; Arystoteles: cnota = sprawność charakteru\n- **Umiar** (*mesotes*, gr. = złoty środek) - cnota leży między dwoma wadami (nadmiarem i niedoborem): np. odwaga jest między tchórzostwem a zuchowalstwem\n- Cel: *eudaimonia* (szczęście, rozkwit) jako życie zgodne z cnotą i rozumem\n\n**Kantowska etyka obowiązku (deontologia, gr. *deon* = obowiązek):**\n- **Imperatyw kategoryczny** (*kategorischer Imperativ*) - bezwarunkowe, ogólne prawo moralne: \"Postępuj tylko według tej maksymy, którą możesz jednocześnie chcieć uczynić prawem powszechnym\"\n- **Obowiązek** (*Pflicht*, niem.) - działanie moralnie wartościowe tylko wtedy, gdy wynika z poczucia obowiązku, NIE z skłonności\n- Kant odrzuca konsekwencje jako kryterium moralności - liczy się INTENCJA i zasada\n\n**Utylitaryzm J.S. Milla:**\n- **Korzyść** (*utility*, ang.) - działanie jest słuszne, jeśli przynosi korzyść (szczęście) jak największej liczbie ludzi\n- **Konsekwencje** - etyka konsekwencjalistyczna: oceniamy działania przez ich SKUTKI, nie intencje\n- Zasada użyteczności: maksymalizuj sumę szczęścia\n\n## Sposób 2 - dlaczego \"spolegliwy opiekun\" do żadnej\n\nTermin **\"spolegliwy opiekun\"** pochodzi od Tadeusza Kotarbińskiego (1886-1981), twórcy **etyki niezależnej** i **praksologii**. Spolegliwy opiekun = człowiek godny zaufania, troszczący się o innych. To termin z etyki troski (XX w.), NIE z żadnej z trzech teorii w tabeli.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 14, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawne przyporządkowanie wszystkich 6 terminów (po dwa do każdej teorii)\n> - **1 pkt** - poprawne przyporządkowanie 5 lub 4 terminów\n> - **0 pkt** - 3 lub mniej poprawnych lub brak odpowiedzi\n\n## Reference filozoficzny\n\n> 📖 **Trzy wielkie tradycje etyczne:**\n> - **Etyka cnót** (Arystoteles, IV w. p.n.e.): *Etyka nikomachejska* - złoty środek, eudaimonia\n> - **Etyka obowiązku** (Kant, XVIII w.): *Uzasadnienie metafizyki moralności* - imperatyw kategoryczny\n> - **Utylitaryzm** (Bentham, Mill, XIX w.): zasada użyteczności - maksymalizacja szczęścia\n\n## Typowe pułapki\n\n1. Przypisanie \"konsekwencji\" do Kanta - błąd! Kant jest ANTY-konsekwencjalistą; liczy się zasada/intencja, nie skutki.\n2. Przypisanie \"korzyści\" do Arystotelesa - Arystoteles mówi o *eudaimonia* (szczęście), nie o \"korzyści\" w sensie utylitarnym.\n3. Użycie terminu \"spolegliwy opiekun\" dla którejkolwiek z trzech teorii - to termin Kotarbińskiego, nie pasuje tutaj.","image":"img/filozofia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 14. (0-2)<br>Połącz wymienione poniżej teorie etyczne z charakterystycznymi dla nich terminami.<br>Wpisz w każdej rubryce tabeli po dwa właściwe terminy wybrane spośród poniższych.<br>imperatyw kategoryczny<br>korzyść<br>obowiązek<br>dzielność etyczna<br>konsekwencje<br>umiar<br>spolegliwy opiekun<br>Teorie etyczne<br>Terminy<br>Arystotelesowska etyka cnót<br>Kantowska etyka obowiązku<br>Utylitaryzm J.S. Milla</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 14. (0-2)<br>II. Tworzenie wypowiedzi. Zdający<br>formułuje podstawowe pytania (problemy)<br>oraz tezy filozoficzne, […] prawidłowo<br>posługuje się pojęciami filozoficznymi.<br>I. 4. Problematyka etyczna w filozofii<br>starożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje klasyczne</li></ol>\n<p>stanowiska etyczne, rekonstruuje<br>wspierające je argumenty ([ ] etyka cnót<br>Arystotelesa).<br>II. 4. Problematyka etyczna w filozofii<br>nowożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje koncepcje</li></ol>\n<p>moralnej oceny czynów, rekonstruuje<br>wspierające je argumenty ([…] kantowska<br>etyka obowiązku, utylitaryzm J. S. Milla).<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za poprawne przyporządkowanie wszystkich terminów.<br>1 p. - za poprawne przyporządkowanie pięciu lub czterech terminów.<br>0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Teorie etyczne<br>Terminy<br>Arystotelesowska etyka cnót<br>Dzielność etyczna, umiar<br>Kantowska etyka obowiązku<br>Imperatyw kategoryczny, obowiązek<br>Utylitaryzm J.S. Milla<br>Korzyść, konsekwencje</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Teorie etyczne | Terminy |<br>| Arystotelesowska etyka cnot | <strong>dzielność etyczna, umiar</strong> |<br>| Kantowska etyka obowiązku | <strong>imperatyw kategoryczny, obowiązek</strong> |<br>| Utylitaryzm J.S. Milla | <strong>korzyść, konsekwencje</strong> |</p>\n<p><em>(Termin &quot;spolegliwy opiekun&quot; pasuje do etyki troski - Tadeusz Kotarbiński - i NIE należy do żadnej z trzech teorii w tabeli)</em></p>\n<h4>Sposób 1 - analiza każdej teorii</h4>\n<p><strong>Arystotelesowska etyka cnót (<em>arete</em>, gr.):</strong></p>\n<ul><li><strong>Dzielność etyczna</strong> (<em>arete ethike</em>) - cnota moralna jako trwała dyspozycja do właściwego działania; Arystoteles: cnota = sprawność charakteru</li><li><strong>Umiar</strong> (<em>mesotes</em>, gr. = złoty środek) - cnota leży między dwoma wadami (nadmiarem i niedoborem): np. odwaga jest między tchórzostwem a zuchowalstwem</li><li>Cel: <em>eudaimonia</em> (szczęście, rozkwit) jako życie zgodne z cnotą i rozumem</li></ul>\n<p><strong>Kantowska etyka obowiązku (deontologia, gr. <em>deon</em> = obowiązek):</strong></p>\n<ul><li><strong>Imperatyw kategoryczny</strong> (<em>kategorischer Imperativ</em>) - bezwarunkowe, ogólne prawo moralne: &quot;Postępuj tylko według tej maksymy, którą możesz jednocześnie chcieć uczynić prawem powszechnym&quot;</li><li><strong>Obowiązek</strong> (<em>Pflicht</em>, niem.) - działanie moralnie wartościowe tylko wtedy, gdy wynika z poczucia obowiązku, NIE z skłonności</li><li>Kant odrzuca konsekwencje jako kryterium moralności - liczy się INTENCJA i zasada</li></ul>\n<p><strong>Utylitaryzm J.S. Milla:</strong></p>\n<ul><li><strong>Korzyść</strong> (<em>utility</em>, ang.) - działanie jest słuszne, jeśli przynosi korzyść (szczęście) jak największej liczbie ludzi</li><li><strong>Konsekwencje</strong> - etyka konsekwencjalistyczna: oceniamy działania przez ich SKUTKI, nie intencje</li><li>Zasada użyteczności: maksymalizuj sumę szczęścia</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - dlaczego &quot;spolegliwy opiekun&quot; do żadnej</h4>\n<p>Termin <strong>&quot;spolegliwy opiekun&quot;</strong> pochodzi od Tadeusza Kotarbińskiego (1886-1981), twórcy <strong>etyki niezależnej</strong> i <strong>praksologii</strong>. Spolegliwy opiekun = człowiek godny zaufania, troszczący się o innych. To termin z etyki troski (XX w.), NIE z żadnej z trzech teorii w tabeli.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE (zadanie 14, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - poprawne przyporządkowanie wszystkich 6 terminów (po dwa do każdej teorii)<br>- <strong>1 pkt</strong> - poprawne przyporządkowanie 5 lub 4 terminów<br>- <strong>0 pkt</strong> - 3 lub mniej poprawnych lub brak odpowiedzi</blockquote>\n<h4>Reference filozoficzny</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Trzy wielkie tradycje etyczne:</strong><br>- <strong>Etyka cnót</strong> (Arystoteles, IV w. p.n.e.): <em>Etyka nikomachejska</em> - złoty środek, eudaimonia<br>- <strong>Etyka obowiązku</strong> (Kant, XVIII w.): <em>Uzasadnienie metafizyki moralności</em> - imperatyw kategoryczny<br>- <strong>Utylitaryzm</strong> (Bentham, Mill, XIX w.): zasada użyteczności - maksymalizacja szczęścia</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li>Przypisanie &quot;konsekwencji&quot; do Kanta - błąd! Kant jest ANTY-konsekwencjalistą; liczy się zasada/intencja, nie skutki.</li><li>Przypisanie &quot;korzyści&quot; do Arystotelesa - Arystoteles mówi o <em>eudaimonia</em> (szczęście), nie o &quot;korzyści&quot; w sensie utylitarnym.</li><li>Użycie terminu &quot;spolegliwy opiekun&quot; dla którejkolwiek z trzech teorii - to termin Kotarbińskiego, nie pasuje tutaj.</li></ol>"}]}