{"id":"filozofia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/2a","paper_id":"filozofia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"2a","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"[Tekst 1 - G. Berkeley, Traktat o zasadach poznania ludzkiego - jak w zadaniu 1.]\n\nSformuluj glowna teze zawarta w pierwszym akapicie tekstu G. Berkeleya.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nGłówna teza pierwszego akapitu (§3) Berkeleya: **Rzeczy zmysłowe istnieją wyłącznie wtedy, gdy są postrzegane przez umysł - *esse est percipi* (istnieć = być postrzeganym).**\n\n## Sposób 1 - analiza źródła\n\nPierwszy akapit (§3) zawiera kluczowe zdanie:\n\n> \"różne wrażenia zmysłowe [ ] nie mogą istnieć inaczej, jak tylko w umyśle, który je postrzega\"\n\nBerkeley podaje konkretny przykład - stół:\n- \"Mówię, że stół, na którym piszę, istnieje; znaczy to, że go widzę i odczuwam dotykiem\"\n- Gdy go nie ma w polu postrzegania - istniał (czas przeszły), bo mógłby być postrzegany\n\nWniosek filozofa w tym samym paragrafie: **\"Ich *esse* to *percipi*\"** - to właśnie główna teza.\n\n## Sposób 2 - identyfikacja przez strukturę argumentu\n\nBerkeley w §3 buduje rozumowanie:\n1. Myśli i idee wyobraźni → istnieją w umyśle (powszechnie akceptowane)\n2. Wrażenia zmysłowe → analogicznie nie mogą istnieć poza umysłem\n3. Wniosek: **byt rzeczy zmysłowych polega na byciu postrzeganym**\n\nFormuła *esse est percipi* (łac.) dosłownie: \"istnieć = być postrzeganym\".\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 2a, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - teza wskazuje na zależność istnienia rzeczy od ich postrzegania; akceptowane m.in.: \"Rzeczy istnieją tylko o tyle, o ile są postrzegane\", \"Być to tyle, co być postrzeganym\", \"*Esse est percipi*\"\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna (np. podanie przykładu stołu zamiast ogólnej zasady) lub brak odpowiedzi\n\n## Reference filozoficzny\n\n> 📖 **Berkeley - idealizm subiektywny:**\n> George Berkeley (1685-1753), irlandzki filozof i biskup. *Traktat o zasadach poznania ludzkiego* (1710). Zasada *esse est percipi* jest fundamentem jego **idealizmu subiektywnego** - rzeczy materialne nie istnieją niezależnie od umysłów, które je postrzegają.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. Odpowiedź zbyt ogólna: \"Berkeley twierdził, że umysł jest ważny\" - za mało precyzyjna.\n2. Podanie tylko przykładu stołu bez sformułowania ogólnej zasady - to za mało na 1 punkt.\n3. Pominięcie słowa kluczowego \"postrzegane\" - teza MUSI zawierać związek istnienia z postrzeganiem.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>[Tekst 1 - G. Berkeley, Traktat o zasadach poznania ludzkiego - jak w zadaniu 1.]</p>\n<p>Sformuluj glowna teze zawarta w pierwszym akapicie tekstu G. Berkeleya.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Główna teza pierwszego akapitu (§3) Berkeleya: <strong>Rzeczy zmysłowe istnieją wyłącznie wtedy, gdy są postrzegane przez umysł - <em>esse est percipi</em> (istnieć = być postrzeganym).</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - analiza źródła</h4>\n<p>Pierwszy akapit (§3) zawiera kluczowe zdanie:</p>\n<blockquote>&quot;różne wrażenia zmysłowe [ ] nie mogą istnieć inaczej, jak tylko w umyśle, który je postrzega&quot;</blockquote>\n<p>Berkeley podaje konkretny przykład - stół:</p>\n<ul><li>&quot;Mówię, że stół, na którym piszę, istnieje; znaczy to, że go widzę i odczuwam dotykiem&quot;</li><li>Gdy go nie ma w polu postrzegania - istniał (czas przeszły), bo mógłby być postrzegany</li></ul>\n<p>Wniosek filozofa w tym samym paragrafie: <strong>&quot;Ich <em>esse</em> to <em>percipi</em>&quot;</strong> - to właśnie główna teza.</p>\n<h4>Sposób 2 - identyfikacja przez strukturę argumentu</h4>\n<p>Berkeley w §3 buduje rozumowanie:</p>\n<ol><li>Myśli i idee wyobraźni → istnieją w umyśle (powszechnie akceptowane)</li><li>Wrażenia zmysłowe → analogicznie nie mogą istnieć poza umysłem</li><li>Wniosek: <strong>byt rzeczy zmysłowych polega na byciu postrzeganym</strong></li></ol>\n<p>Formuła <em>esse est percipi</em> (łac.) dosłownie: &quot;istnieć = być postrzeganym&quot;.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE (zadanie 2a, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - teza wskazuje na zależność istnienia rzeczy od ich postrzegania; akceptowane m.in.: &quot;Rzeczy istnieją tylko o tyle, o ile są postrzegane&quot;, &quot;Być to tyle, co być postrzeganym&quot;, &quot;<em>Esse est percipi</em>&quot;<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź błędna (np. podanie przykładu stołu zamiast ogólnej zasady) lub brak odpowiedzi</blockquote>\n<h4>Reference filozoficzny</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Berkeley - idealizm subiektywny:</strong><br>George Berkeley (1685-1753), irlandzki filozof i biskup. <em>Traktat o zasadach poznania ludzkiego</em> (1710). Zasada <em>esse est percipi</em> jest fundamentem jego <strong>idealizmu subiektywnego</strong> - rzeczy materialne nie istnieją niezależnie od umysłów, które je postrzegają.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li>Odpowiedź zbyt ogólna: &quot;Berkeley twierdził, że umysł jest ważny&quot; - za mało precyzyjna.</li><li>Podanie tylko przykładu stołu bez sformułowania ogólnej zasady - to za mało na 1 punkt.</li><li>Pominięcie słowa kluczowego &quot;postrzegane&quot; - teza MUSI zawierać związek istnienia z postrzeganiem.</li></ol>"}]}