{"id":"filozofia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"filozofia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-2)\nPodaj przykład XX-wiecznego filozofa, który głosił tezę przeciwną do tezy Berkeleya\nz pierwszego akapitu tekstu. Wyjaśnij, na czym polega różnica między ich stanowiskami.\nFilozof:\nWyjaśnienie różnicy:\nMFI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3. (0-2)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji. Zdający\nrozpoznaje i rozumie problemy (pytania)\nfilozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty; rozumie argumenty\nwysuwane przeciwko poszczególnym\ntezom [ ]\nII. 1. Problematyka epistemologiczna\nw filozofii XVII i XVIII w. Zdający:\n3) rekonstruuje i porównuje\nepistemologiczne stanowiska empirystów,\nrekonstruuje wspierające je argumenty\n(J. Locke’a koncepcja tabula rasa,\nradykalizacja empiryzmu u G. Berkeleya,\nempiryzm D. Hume’a i jego sceptyczne\nkonsekwencje);\n2. Problematyka ontologiczna w filozofii\nXVII i XVIII w. Zdający: 1) rekonstruuje\ni porównuje wybrane stanowiska\nontologiczne, rekonstruuje wspierające je\nargumenty (dualizm r. Descartesa, monizm\nB. Spinozy, naturalizm T. Hobbesa,\nspirytualizm G. Berkeleya).\nSchemat punktowania\n2 p. - za wymienienie przykładowego filozofa z XX w. głoszącego tezę przeciwną do tezy\nBerkeleya oraz poprawne wyjaśnienie różnicy.\n1 p. - za wymienienie przykładowego filozofa z XX w.\n0 p. - za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\na) Roman Ingarden\nb) Inaczej niż Berkeley, Ingarden uważa, że świat zewnętrzny istnieje niezależnie od\nwszystkich umysłów poznających.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Filozof:** Roman Ingarden\n\n**Wyjaśnienie różnicy:** Inaczej niż Berkeley, Ingarden uważa, że świat zewnętrzny (rzeczy, dzieła sztuki, wartości) istnieje niezależnie od wszystkich umysłów poznających - jest to stanowisko **realizmu ontologicznego**.\n\n## Sposób 1 - analiza stanowisk\n\n**Teza Berkeleya (do odrzucenia):**\n> \"Ich *esse* to *percipi*\" - rzeczy istnieją tylko wtedy, gdy są postrzegane; materia nie istnieje niezależnie od umysłu.\n\n**Teza przeciwna:** Świat materialny (lub pewne byty) istnieje **niezależnie** od jakiegokolwiek umysłu - zarówno ludzkiego, jak i boskiego. To stanowisko **realizmu**.\n\n**Roman Ingarden (1893-1970):**\nPolski fenomenolog, uczeń Edmunda Husserla. W dziele *Spór o istnienie świata* (1947-1948) bronił realizmu: świat realny istnieje niezależnie od aktów świadomości. Ingarden rozróżniał byty:\n- *realne* (niezależne od świadomości - kamienie, drzewa)\n- *idealne* (liczby, istoty)\n- *intencjonalne* (dzieła sztuki - zależne od świadomości)\n\nBerkeley zaprzeczyłby: kamień istnieje TYLKO o tyle, o ile jest postrzegany.\n\n## Sposób 2 - inne akceptowane przykłady filozofów XX w.\n\n| Filozof | Kraj | Stanowisko przeciwne Berkeleyowi |\n| Roman Ingarden (1893-1970) | Polska | Realizm fenomenologiczny - świat realny niezależny od świadomości |\n| Edmund Husserl (1859-1938) | Niemcy | Fenomenologia - ale ostrożnie; Husserl bliższy idealizmowi transcendentalnemu |\n| Bertrand Russell (1872-1970) | Anglia | Realizm analityczny - materia istnieje niezależnie |\n| Karl Popper (1902-1994) | Austria/Anglia | Realizm naukowy - świat 1 (fizyczny) istnieje niezależnie |\n| Jean-Paul Sartre (1905-1980) | Francja | Egzystencjalizm - byt w sobie (*l'en-soi*) istnieje niezależnie |\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 3, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - wymienienie filozofa XX w. głoszącego tezę przeciwną do Berkeleya ORAZ poprawne wyjaśnienie różnicy (niezależność istnienia świata od umysłu)\n> - **1 pkt** - samo wymienienie filozofa XX w. bez wyjaśnienia (lub z błędnym wyjaśnieniem)\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak\n> - **Uwaga:** NIE wolno podawać filozofów sprzed XX w. (np. Kartezjusza, Locke'a, Kanta) - musi być XX wiek\n\n## Reference filozoficzny\n\n> 📖 **Roman Ingarden (1893-1970):**\n> Najwybitniejszy polski fenomenolog. *Spór o istnienie świata* (1947-48) - polemika z idealizmem Husserla. Ingarden: świat realny istnieje *niezależnie* od aktów świadomości. Wyróżniał 4 rodzaje bytów: realny, idealny, intencjonalny, absolutny.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. Podanie Platona, Kartezjusza lub Locke'a - to filozofowie z innych epok (IV w. p.n.e., XVII w.) - klucz wymaga **XX wieku**.\n2. Podanie filozofa XX w. bez wyjaśnienia różnicy - tylko 1 punkt zamiast 2.\n3. Błędne wyjaśnienie różnicy - np. \"Ingarden zajmował się estetyką\" - to nie jest wyjaśnienie różnicy stanowisk wobec *esse est percipi*.","image":"img/filozofia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 3. (0-2)<br>Podaj przykład XX-wiecznego filozofa, który głosił tezę przeciwną do tezy Berkeleya<br>z pierwszego akapitu tekstu. Wyjaśnij, na czym polega różnica między ich stanowiskami.<br>Filozof:<br>Wyjaśnienie różnicy:<br>MFI_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 3. (0-2)<br>I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie<br>zawartych w nich informacji. Zdający<br>rozpoznaje i rozumie problemy (pytania)<br>filozoficzne; rozumie filozoficzne<br>rozwiązania tych problemów i wspierające<br>je argumenty; rozumie argumenty<br>wysuwane przeciwko poszczególnym<br>tezom [ ]<br>II. 1. Problematyka epistemologiczna<br>w filozofii XVII i XVIII w. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje</li></ol>\n<p>epistemologiczne stanowiska empirystów,<br>rekonstruuje wspierające je argumenty<br>(J. Locke’a koncepcja tabula rasa,<br>radykalizacja empiryzmu u G. Berkeleya,<br>empiryzm D. Hume’a i jego sceptyczne<br>konsekwencje);</p>\n<ol><li>Problematyka ontologiczna w filozofii</li></ol>\n<p>XVII i XVIII w. Zdający: 1) rekonstruuje<br>i porównuje wybrane stanowiska<br>ontologiczne, rekonstruuje wspierające je<br>argumenty (dualizm r. Descartesa, monizm<br>B. Spinozy, naturalizm T. Hobbesa,<br>spirytualizm G. Berkeleya).<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za wymienienie przykładowego filozofa z XX w. głoszącego tezę przeciwną do tezy<br>Berkeleya oraz poprawne wyjaśnienie różnicy.<br>1 p. - za wymienienie przykładowego filozofa z XX w.<br>0 p. - za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązanie<br>a) Roman Ingarden<br>b) Inaczej niż Berkeley, Ingarden uważa, że świat zewnętrzny istnieje niezależnie od<br>wszystkich umysłów poznających.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Filozof:</strong> Roman Ingarden</p>\n<p><strong>Wyjaśnienie różnicy:</strong> Inaczej niż Berkeley, Ingarden uważa, że świat zewnętrzny (rzeczy, dzieła sztuki, wartości) istnieje niezależnie od wszystkich umysłów poznających - jest to stanowisko <strong>realizmu ontologicznego</strong>.</p>\n<h4>Sposób 1 - analiza stanowisk</h4>\n<p><strong>Teza Berkeleya (do odrzucenia):</strong></p>\n<blockquote>&quot;Ich <em>esse</em> to <em>percipi</em>&quot; - rzeczy istnieją tylko wtedy, gdy są postrzegane; materia nie istnieje niezależnie od umysłu.</blockquote>\n<p><strong>Teza przeciwna:</strong> Świat materialny (lub pewne byty) istnieje <strong>niezależnie</strong> od jakiegokolwiek umysłu - zarówno ludzkiego, jak i boskiego. To stanowisko <strong>realizmu</strong>.</p>\n<p><strong>Roman Ingarden (1893-1970):</strong><br>Polski fenomenolog, uczeń Edmunda Husserla. W dziele <em>Spór o istnienie świata</em> (1947-1948) bronił realizmu: świat realny istnieje niezależnie od aktów świadomości. Ingarden rozróżniał byty:</p>\n<ul><li><em>realne</em> (niezależne od świadomości - kamienie, drzewa)</li><li><em>idealne</em> (liczby, istoty)</li><li><em>intencjonalne</em> (dzieła sztuki - zależne od świadomości)</li></ul>\n<p>Berkeley zaprzeczyłby: kamień istnieje TYLKO o tyle, o ile jest postrzegany.</p>\n<h4>Sposób 2 - inne akceptowane przykłady filozofów XX w.</h4>\n<p>| Filozof | Kraj | Stanowisko przeciwne Berkeleyowi |<br>| Roman Ingarden (1893-1970) | Polska | Realizm fenomenologiczny - świat realny niezależny od świadomości |<br>| Edmund Husserl (1859-1938) | Niemcy | Fenomenologia - ale ostrożnie; Husserl bliższy idealizmowi transcendentalnemu |<br>| Bertrand Russell (1872-1970) | Anglia | Realizm analityczny - materia istnieje niezależnie |<br>| Karl Popper (1902-1994) | Austria/Anglia | Realizm naukowy - świat 1 (fizyczny) istnieje niezależnie |<br>| Jean-Paul Sartre (1905-1980) | Francja | Egzystencjalizm - byt w sobie (<em>l&#x27;en-soi</em>) istnieje niezależnie |</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE - ile punktów za co</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Klucz CKE (zadanie 3, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - wymienienie filozofa XX w. głoszącego tezę przeciwną do Berkeleya ORAZ poprawne wyjaśnienie różnicy (niezależność istnienia świata od umysłu)<br>- <strong>1 pkt</strong> - samo wymienienie filozofa XX w. bez wyjaśnienia (lub z błędnym wyjaśnieniem)<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź błędna lub brak<br>- <strong>Uwaga:</strong> NIE wolno podawać filozofów sprzed XX w. (np. Kartezjusza, Locke&#x27;a, Kanta) - musi być XX wiek</blockquote>\n<h4>Reference filozoficzny</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Roman Ingarden (1893-1970):</strong><br>Najwybitniejszy polski fenomenolog. <em>Spór o istnienie świata</em> (1947-48) - polemika z idealizmem Husserla. Ingarden: świat realny istnieje <em>niezależnie</em> od aktów świadomości. Wyróżniał 4 rodzaje bytów: realny, idealny, intencjonalny, absolutny.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<ol><li>Podanie Platona, Kartezjusza lub Locke&#x27;a - to filozofowie z innych epok (IV w. p.n.e., XVII w.) - klucz wymaga <strong>XX wieku</strong>.</li><li>Podanie filozofa XX w. bez wyjaśnienia różnicy - tylko 1 punkt zamiast 2.</li><li>Błędne wyjaśnienie różnicy - np. &quot;Ingarden zajmował się estetyką&quot; - to nie jest wyjaśnienie różnicy stanowisk wobec <em>esse est percipi</em>.</li></ol>"}]}