{"id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/1","paper_id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"1","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (0-2)\na) Na podstawie pierwszego akapitu tekstu Immanuela Kanta wyjaśnij, co to znaczy, że\ndana rzecz jest dobra w sposób ograniczony.\nb) Podaj własny przykład rzeczy, która jest dobra w sposób ograniczony (zgodnie\nz rozumieniem Immanuela Kanta).","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1. (0-2)\na)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji [ ].\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n[…] filozoficzne.\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi;\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych […].\nZdający prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi.\nII. 4. Problematyka etyczna w filozofii\nnowożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje koncepcje\nmoralnej oceny czynów, rekonstruuje\nwspierające je argumenty ([…] kantowska\netyka obowiązku […]);\n3) przeprowadza analizę i interpretację co\nnajmniej jednego z następujących tekstów:\na) I. Kant, Uzasadnienie metafizyki\nmoralności (fragment).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nDana rzecz jest dobra w sposób ograniczony (jest ograniczonym dobrem), gdy jest dobra tylko\nw określonych okolicznościach (w innych okolicznościach mogłaby nie być dobra). Posłużenie\nsię skalpelem będzie na ogół czymś dobrym - np. w przypadku właściwie przeprowadzonego\nzabiegu chirurgicznego. Można jednak posłużyć się skalpelem w niewłaściwy sposób - np.\nwykorzystując go do przeprowadzenie jednoznacznie nieetycznych eksperymentów\nmedycznych.\nb)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji [ ].\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n[…] filozoficzne.\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi.\nII. 4. Problematyka etyczna w filozofii\nnowożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje koncepcje\nmoralnej oceny czynów, rekonstruuje\nwspierające je argumenty ( kantowska\netyka obowiązku );\n3) przeprowadza analizę i interpretację co\nnajmniej jednego z następujących tekstów:\na) I. Kant, Uzasadnienie metafizyki\nmoralności (fragment).\nSchemat punktowania\n1 p.- za podanie właściwego przykładu.\n0 p.- brak przykładu lub przykład niewłaściwy.\nRozwiązanie\nPrzykład: skalpel, zabieg chirurgiczny","solution":"**1.1.** ## Poprawna odpowiedz\n\nDana rzecz jest dobra w sposob ograniczony, gdy jej dobroc zalezy od kontekstu i okolicznosci - jest dobra tylko wtedy, gdy towarzyszy jej **dobra wola**. Bez dobrej woli ta sama rzecz moze stac sie zla lub szkodliwa.\n\n## Sposob 1 - analiza zrodla\n\nKant w pierwszym akapicie pisze wprost:\n\n> \"Rozsadek, dowcip, wladza sadzenia [ ] albo odwaga, stanowczosc, stalosc w postanowieniu [ ] sa bez watpienia pod niejednym wzgledem dobre i pozadane, moga jednak stac sie takze nadzwyczaj zle i szkodliwe, jezeli nie jest dobra wola, ktora ma z tych darow przyrody robic uzytek.\"\n\n**Wskazowki z tekstu:**\n1. Wymienione cechy (rozsadek, odwaga, stanowczosc) sa \"dobre i pozadane\" - ale to dobro jest warunkowe, tzn. **ograniczone**.\n2. Te same cechy moga byc \"zle i szkodliwe\" - odwaga oprawcy, rozsadek manipulatora, stanowczosc tyrana.\n3. Warunkiem ich dobroci jest towarzyszaca im **dobra wola** - bez niej dobro staje sie zlem.\n\n**Wniosek:** Rzecz dobra w sposob ograniczony to taka, ktora jest dobra tylko pod pewnym warunkiem (np. przy obecnosci dobrej woli), a nie dobra **bezwarunkowo**.\n\n## Sposob 2 - analiza pojec Kanta\n\nKant rozroznia:\n- **Dobro bezwarunkowe** (unbedingt gut) - jedyna taka rzecz to **dobra wola**; jest dobra zawsze, niezaleznie od okolicznosci.\n- **Dobro warunkowe / ograniczone** - reszta: zdolnosci intelektualne, cechy charakteru, dobra fortuny - dobre tylko wtedy, gdy towarzyszyla im dobra wola.\n\nPrzyklad: **skalpel** chirurga jest dobrym narzedziem (ratuje zycie w operacji), ale w rekach mordercy staje sie narzedziem zbrodni. Skalpel sam w sobie nie jest dobrem bezwarunkowym.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczen poprawnie wyjasnia, ze dobra w sposob ograniczony oznacza dobra tylko w pewnych okolicznosciach / pod pewnym warunkiem (np. przy obecnosci dobrej woli).\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi.\n> - **Przykladowa odpowiedz CKE:** \"Dana rzecz jest dobra w sposob ograniczony, gdy jest dobra tylko w okreslonych okolicznosciach (w innych okolicznosciach moglaby nie byc dobra).\" + konkretny przyklad (skalpel).\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **Immanuel Kant (1724-1804)** - etyka deontologiczna (*deontologia* od grec. *deon* = obowiazek).\n> **Dobra wola** (*guter Wille*) - jedyne bezwarunkowe dobro moralne; dziala z obowiazku, nie ze sklonnosci ani korzysci.\n> **Uzasadnienie metafizyki moralnosci** (*Grundlegung zur Metaphysik der Sitten*, 1785) - fundamentalne dzielo etyki Kanta.\n> Rozroznienie: dzialan **zgodnych z obowiazkiem** (*pflichtmassig*) vs dzialan **z obowiazku** (*aus Pflicht*) - tylko te drugie maja prawdziwa wartosc moralna.\n\n## Typowe pultapki i uwagi\n\n1. Blad czestego ucznia: stwierdzenie, ze \"dobra w sposob ograniczony\" znaczy po prostu \"malo dobra\" - to niepoprawne. Chodzi o WARUNKOWE dobro, nie o stopien dobroci.\n2. Uwaga: Kant NIE mowi, ze te rzeczy sa zle - mowi, ze *moga* stac sie zle. Bez dobrej woli nie mamy gwarancji ich dobroci.\n3. Kluczowe pojecie: **bezwarunkowosc** (niem. *Unbedingtheit*) - dobra wola jest bezwarunkowo dobra; wszystko inne - tylko warunkowo.\n\n**1.2.** ## Poprawna odpowiedz\n\nPrzyklad rzeczy dobrej w sposob ograniczony: **odwaga**. Jest dobra, gdy towarzyszy jej dobra wola (np. odwaga zolnierza broniaceego niewinnych), ale moze stac sie bardzo zla, gdy jest odwaga zbrodniarza lub terrorysty.\n\nInne akceptowane przyklady: rozsadek, inteligencja, sila woli, bogactwo, skalpel chirurga.\n\n## Sposob 1 - analiza pojec Kanta\n\nKant wyraza zasade: **cecha lub zdolnosc jest dobra w sposob ograniczony**, gdy jej moralny walor zalezy od dobrej woli podmiotu, ktory sie nia posluguje.\n\n**Przyklad - odwaga:**\n- Odwaga ratownika gorskiego wyciagajacego rannego: dobra\n- Odwaga przestepcy podczas napadu na bank: zla\n\nTa sama zdolnosc (odwaga) - roznoraki efekt moralny zalezny od intencji i woli dzialajacego.\n\n**Inny przyklad - inteligencja:**\n- Inteligencja lekarza diagnozy ratuje zycie: dobra\n- Inteligencja manipulatora oszukujacego innych: zla\n\n## Sposob 2 - kontrast z dobra wola\n\nDobra wola - dobra bezwarunkowo (nie moze stac sie zla w zadnych okolicznosciach).\nOdwaga / rozsadek / bogactwo - dobre warunkowo, bo przy braku dobrej woli moga byc zle.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczen podaje wlasciwy przyklad rzeczy dobrej w sposob ograniczony (tzn. takiej, ktora jest dobra tylko w pewnych okolicznosciach, a w innych moze byc zla).\n> - **0 pkt** - brak przykladu lub przyklad niewlasciwy.\n> - **Przykladowe akceptowane odpowiedzi CKE:** skalpel, zabieg chirurgiczny (z rozszerzeniem o mozliwosc uzycia niezgodnie z przeznaczeniem).\n\n## Reference filozoficzny\n\n> Zasada Kanta: zadna zdolnosc, cecha charakteru ani dobro fortuny nie jest bezwarunkowo dobre. Wylacznie **dobra wola** (*guter Wille*) jest bezwarunkowo dobra. Wszystko inne staje sie dobre tylko w towarzystwie dobrej woli.\n\n## Typowe pultapki\n\n1. Nie wystarczy podac przyklad dobrej rzeczy - trzeba pokazac, ze W PEWNYCH OKOLICZNOSCIACH ta rzecz staje sie zla. Sam skalpel bez wzmianki o blednym uzyciu nie wystarcza.\n2. Unikaj przykladow obiektow abstrakcyjnych (\"milosc\", \"szczescie\") - lepiej podac konkrety: narzedzie, umiejetnosc, ceche charakteru.","image":"img/filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1. (0-2)<br>a) Na podstawie pierwszego akapitu tekstu Immanuela Kanta wyjaśnij, co to znaczy, że<br>dana rzecz jest dobra w sposób ograniczony.<br>b) Podaj własny przykład rzeczy, która jest dobra w sposób ograniczony (zgodnie<br>z rozumieniem Immanuela Kanta).</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 1. (0-2)<br>a)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie<br>zawartych w nich informacji [ ].<br>Zdający rozpoznaje i rozumie problemy<br>[…] filozoficzne.<br>II. Tworzenie wypowiedzi.<br>Zdający prawidłowo posługuje się<br>pojęciami filozoficznymi;<br>III. Analiza i interpretacja tekstów<br>filozoficznych […].<br>Zdający prawidłowo posługuje się<br>pojęciami filozoficznymi.<br>II. 4. Problematyka etyczna w filozofii<br>nowożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje koncepcje</li></ol>\n<p>moralnej oceny czynów, rekonstruuje<br>wspierające je argumenty ([…] kantowska<br>etyka obowiązku […]);</p>\n<ol><li>przeprowadza analizę i interpretację co</li></ol>\n<p>najmniej jednego z następujących tekstów:<br>a) I. Kant, Uzasadnienie metafizyki<br>moralności (fragment).<br>V. Umiejętności w zakresie analizy<br>i interpretacji tekstów filozoficznych.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje zawarte w tekście problemy,</li></ol>\n<p>tezy i argumenty.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną odpowiedź.<br>0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.<br>Przykładowa odpowiedź<br>Dana rzecz jest dobra w sposób ograniczony (jest ograniczonym dobrem), gdy jest dobra tylko<br>w określonych okolicznościach (w innych okolicznościach mogłaby nie być dobra). Posłużenie<br>się skalpelem będzie na ogół czymś dobrym - np. w przypadku właściwie przeprowadzonego<br>zabiegu chirurgicznego. Można jednak posłużyć się skalpelem w niewłaściwy sposób - np.<br>wykorzystując go do przeprowadzenie jednoznacznie nieetycznych eksperymentów<br>medycznych.<br>b)<br>I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie<br>zawartych w nich informacji [ ].<br>Zdający rozpoznaje i rozumie problemy<br>[…] filozoficzne.<br>II. Tworzenie wypowiedzi.<br>Zdający prawidłowo posługuje się<br>pojęciami filozoficznymi.<br>II. 4. Problematyka etyczna w filozofii<br>nowożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje koncepcje</li></ol>\n<p>moralnej oceny czynów, rekonstruuje<br>wspierające je argumenty ( kantowska<br>etyka obowiązku );</p>\n<ol><li>przeprowadza analizę i interpretację co</li></ol>\n<p>najmniej jednego z następujących tekstów:<br>a) I. Kant, Uzasadnienie metafizyki<br>moralności (fragment).<br>Schemat punktowania<br>1 p.- za podanie właściwego przykładu.<br>0 p.- brak przykładu lub przykład niewłaściwy.<br>Rozwiązanie<br>Przykład: skalpel, zabieg chirurgiczny</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<p><strong>1.1.</strong> ## Poprawna odpowiedz</p>\n<p>Dana rzecz jest dobra w sposob ograniczony, gdy jej dobroc zalezy od kontekstu i okolicznosci - jest dobra tylko wtedy, gdy towarzyszy jej <strong>dobra wola</strong>. Bez dobrej woli ta sama rzecz moze stac sie zla lub szkodliwa.</p>\n<h4>Sposob 1 - analiza zrodla</h4>\n<p>Kant w pierwszym akapicie pisze wprost:</p>\n<blockquote>&quot;Rozsadek, dowcip, wladza sadzenia [ ] albo odwaga, stanowczosc, stalosc w postanowieniu [ ] sa bez watpienia pod niejednym wzgledem dobre i pozadane, moga jednak stac sie takze nadzwyczaj zle i szkodliwe, jezeli nie jest dobra wola, ktora ma z tych darow przyrody robic uzytek.&quot;</blockquote>\n<p><strong>Wskazowki z tekstu:</strong></p>\n<ol><li>Wymienione cechy (rozsadek, odwaga, stanowczosc) sa &quot;dobre i pozadane&quot; - ale to dobro jest warunkowe, tzn. <strong>ograniczone</strong>.</li><li>Te same cechy moga byc &quot;zle i szkodliwe&quot; - odwaga oprawcy, rozsadek manipulatora, stanowczosc tyrana.</li><li>Warunkiem ich dobroci jest towarzyszaca im <strong>dobra wola</strong> - bez niej dobro staje sie zlem.</li></ol>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Rzecz dobra w sposob ograniczony to taka, ktora jest dobra tylko pod pewnym warunkiem (np. przy obecnosci dobrej woli), a nie dobra <strong>bezwarunkowo</strong>.</p>\n<h4>Sposob 2 - analiza pojec Kanta</h4>\n<p>Kant rozroznia:</p>\n<ul><li><strong>Dobro bezwarunkowe</strong> (unbedingt gut) - jedyna taka rzecz to <strong>dobra wola</strong>; jest dobra zawsze, niezaleznie od okolicznosci.</li><li><strong>Dobro warunkowe / ograniczone</strong> - reszta: zdolnosci intelektualne, cechy charakteru, dobra fortuny - dobre tylko wtedy, gdy towarzyszyla im dobra wola.</li></ul>\n<p>Przyklad: <strong>skalpel</strong> chirurga jest dobrym narzedziem (ratuje zycie w operacji), ale w rekach mordercy staje sie narzedziem zbrodni. Skalpel sam w sobie nie jest dobrem bezwarunkowym.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - uczen poprawnie wyjasnia, ze dobra w sposob ograniczony oznacza dobra tylko w pewnych okolicznosciach / pod pewnym warunkiem (np. przy obecnosci dobrej woli).<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi.<br>- <strong>Przykladowa odpowiedz CKE:</strong> &quot;Dana rzecz jest dobra w sposob ograniczony, gdy jest dobra tylko w okreslonych okolicznosciach (w innych okolicznosciach moglaby nie byc dobra).&quot; + konkretny przyklad (skalpel).</blockquote>\n<h4>Reference filozoficzny</h4>\n<blockquote><strong>Immanuel Kant (1724-1804)</strong> - etyka deontologiczna (<em>deontologia</em> od grec. <em>deon</em> = obowiazek).<br><strong>Dobra wola</strong> (<em>guter Wille</em>) - jedyne bezwarunkowe dobro moralne; dziala z obowiazku, nie ze sklonnosci ani korzysci.<br><strong>Uzasadnienie metafizyki moralnosci</strong> (<em>Grundlegung zur Metaphysik der Sitten</em>, 1785) - fundamentalne dzielo etyki Kanta.<br>Rozroznienie: dzialan <strong>zgodnych z obowiazkiem</strong> (<em>pflichtmassig</em>) vs dzialan <strong>z obowiazku</strong> (<em>aus Pflicht</em>) - tylko te drugie maja prawdziwa wartosc moralna.</blockquote>\n<h4>Typowe pultapki i uwagi</h4>\n<ol><li>Blad czestego ucznia: stwierdzenie, ze &quot;dobra w sposob ograniczony&quot; znaczy po prostu &quot;malo dobra&quot; - to niepoprawne. Chodzi o WARUNKOWE dobro, nie o stopien dobroci.</li><li>Uwaga: Kant NIE mowi, ze te rzeczy sa zle - mowi, ze <em>moga</em> stac sie zle. Bez dobrej woli nie mamy gwarancji ich dobroci.</li><li>Kluczowe pojecie: <strong>bezwarunkowosc</strong> (niem. <em>Unbedingtheit</em>) - dobra wola jest bezwarunkowo dobra; wszystko inne - tylko warunkowo.</li></ol>\n<p><strong>1.2.</strong> ## Poprawna odpowiedz</p>\n<p>Przyklad rzeczy dobrej w sposob ograniczony: <strong>odwaga</strong>. Jest dobra, gdy towarzyszy jej dobra wola (np. odwaga zolnierza broniaceego niewinnych), ale moze stac sie bardzo zla, gdy jest odwaga zbrodniarza lub terrorysty.</p>\n<p>Inne akceptowane przyklady: rozsadek, inteligencja, sila woli, bogactwo, skalpel chirurga.</p>\n<h4>Sposob 1 - analiza pojec Kanta</h4>\n<p>Kant wyraza zasade: <strong>cecha lub zdolnosc jest dobra w sposob ograniczony</strong>, gdy jej moralny walor zalezy od dobrej woli podmiotu, ktory sie nia posluguje.</p>\n<p><strong>Przyklad - odwaga:</strong></p>\n<ul><li>Odwaga ratownika gorskiego wyciagajacego rannego: dobra</li><li>Odwaga przestepcy podczas napadu na bank: zla</li></ul>\n<p>Ta sama zdolnosc (odwaga) - roznoraki efekt moralny zalezny od intencji i woli dzialajacego.</p>\n<p><strong>Inny przyklad - inteligencja:</strong></p>\n<ul><li>Inteligencja lekarza diagnozy ratuje zycie: dobra</li><li>Inteligencja manipulatora oszukujacego innych: zla</li></ul>\n<h4>Sposob 2 - kontrast z dobra wola</h4>\n<p>Dobra wola - dobra bezwarunkowo (nie moze stac sie zla w zadnych okolicznosciach).<br>Odwaga / rozsadek / bogactwo - dobre warunkowo, bo przy braku dobrej woli moga byc zle.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - uczen podaje wlasciwy przyklad rzeczy dobrej w sposob ograniczony (tzn. takiej, ktora jest dobra tylko w pewnych okolicznosciach, a w innych moze byc zla).<br>- <strong>0 pkt</strong> - brak przykladu lub przyklad niewlasciwy.<br>- <strong>Przykladowe akceptowane odpowiedzi CKE:</strong> skalpel, zabieg chirurgiczny (z rozszerzeniem o mozliwosc uzycia niezgodnie z przeznaczeniem).</blockquote>\n<h4>Reference filozoficzny</h4>\n<blockquote>Zasada Kanta: zadna zdolnosc, cecha charakteru ani dobro fortuny nie jest bezwarunkowo dobre. Wylacznie <strong>dobra wola</strong> (<em>guter Wille</em>) jest bezwarunkowo dobra. Wszystko inne staje sie dobre tylko w towarzystwie dobrej woli.</blockquote>\n<h4>Typowe pultapki</h4>\n<ol><li>Nie wystarczy podac przyklad dobrej rzeczy - trzeba pokazac, ze W PEWNYCH OKOLICZNOSCIACH ta rzecz staje sie zla. Sam skalpel bez wzmianki o blednym uzyciu nie wystarcza.</li><li>Unikaj przykladow obiektow abstrakcyjnych (&quot;milosc&quot;, &quot;szczescie&quot;) - lepiej podac konkrety: narzedzie, umiejetnosc, ceche charakteru.</li></ol>"}]}