{"id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"12","points":2,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (0-2)\nNa podstawie własnej wiedzy rozstrzygnij, czy poniższe stwierdzenia są zgodne\nz poglądami Arystotelesa. Zaznacz T (tak), jeśli stwierdzenie jest zgodne, albo N (nie) -\njeśli nie jest zgodne z poglądami Arystotelesa.\n1.\nPosąg Ateny składa się z materii i formy.\nT\nN\n2.\nDemokracja jest ustrojem zwyrodniałym w stosunku do oligarchii.\nT\nN\n3.\nDoświadczenie zmysłowe jest źródłem wiarygodnego poznania.\nT\nN\n4.\nZalety duszy dzielą się na etyczne i dianoetyczne.\nT\nN\nTekst do zadań 13.-14.\nWilliam James\nPragmatyzm\nWaga, jaką ma dla ludzkiego życia posiadanie prawdziwych przekonań na temat\nrzeczywistości, jest sprawą aż nazbyt oczywistą. Żyjemy w świecie obiektów, które mogą być\nnieskończenie użyteczne lub nieskończenie niebezpieczne. [ ]\n„P r a w d a ”, b y r z e c z u j ą ć w w i e l k i m s k r ó c i e , j e s t t y m , c o k o r z y s t n e\nw s f e r z e n a s z y c h c z y n ó w . Korzystne na wszelkie sposoby; korzystne w dalszej\nperspektywie i po dokonaniu bilansu zysków i strat; gdyż to, co wydaje się korzystne w świetle\ndostępnych doświadczeń, niekoniecznie w stopniu równie zadowalającym przejdzie test\ndoświadczeń dalszych. Jak wiemy, doświadczenie ma swoje sposoby „w y s t ę p o w a n i a\nz b r z e g ó w ” i zmuszania nas do rewizji naszych obecnych formuł.\nWilliam James, Pragmatyzm, Kraków 2004, s. 88 i 97.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (0-2)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji. Zdający\nrozpoznaje i rozumie problemy (pytania)\nfilozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty […].\nII. Tworzenie wypowiedzi. Zdający\nformułuje podstawowe pytania (problemy)\noraz tezy filozoficzne, […] prawidłowo\nposługuje się pojęciami filozoficznymi.\nI. Filozofia starożytna i średniowieczna\n2. Problematyka ontologiczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje różne\nrozwiązania problemu tożsamości\ni zmienności bytu, rekonstruuje wspierające\nje argumenty ([ ] teoria aktu i możności\nArystotelesa).\n3. Problematyka epistemologiczna\nw filozofii starożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje główne\nstanowiska w sporze o źródła poznania\ni kryteria prawdy, rekonstruuje wspierające\nje argumenty ([ ] arystotelesowskie\npołączenie empiryzmu z racjonalistycznym\nideałem wiedzy […]).\n4. Problematyka etyczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n2) rekonstruuje i porównuje klasyczne\nstanowiska etyczne, rekonstruuje\nwspierające je argumenty ([ ] etyka cnót\nArystotelesa).\n5. Problematyka z zakresu filozofii polityki\nw filozofii starożytnej. Zdający:\n2) prezentuje klasyfikację i ocenę form\nustrojowych przeprowadzoną przez\nArystotelesa.\nSchemat punktowania\n2 p. - za podanie wszystkich prawidłowych odpowiedzi.\n1 p. - za podanie trzech prawidłowych odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. tak\n2. nie\n3. tak\n4. tak","solution":"## Poprawna odpowiedz\n\n| Stwierdzenie | Odpowiedz |\n| 1. Posag Ateny sklada sie z materii i formy. | **T (tak)** |\n| 2. Demokracja jest ustrojem zwyrodnialym w stosunku do oligarchii. | **N (nie)** |\n| 3. Doswiadczenie zmyslowe jest zrodlem wiarygodnego poznania. | **T (tak)** |\n| 4. Zalety duszy dziela sie na etyczne i dianoetyczne. | **T (tak)** |\n\n## Sposob 1 - analiza kazdego stwierdzenia\n\n**Stwierdzenie 1 (T) - Posag Ateny sklada sie z materii i formy.**\nArystoteles glosil **hylemorjizm** (*hyle* = materia, *morphe* = forma). Kazdy byt fizyczny to **synolon** - polaczenie materii i formy. Posag Ateny: materia = marmur/brazgold; forma = ksztalt i struktura posagu Ateny. TAK - to typowy przyklad Arystotelesa.\n\n**Stwierdzenie 2 (N) - Demokracja jest ustrojem zwyrodnialym w stosunku do oligarchii.**\nWg Arystotelesa ustroje sa DOBRE lub ZWYRODNIAŁE w zaleznosci od tego, czy rzadza w interesie OGOLU czy JEDNYCH. Ustroje:\n- Monarchia (dobra) → Tyrania (zwyrodnala)\n- Arystokracja (dobra) → Oligarchia (zwyrodnala od arystokracji)\n- Politea (dobra) → **Demokracja** (zwyrodnala od **politei**, nie od oligarchii)\n\n**Demokracja jest zwyrodnalym typem POLITEI, a NIE oligarchii.** Oligarchia jest zwyrodnala forma ARYSTOKRACJI. Stwierdzenie 2 jest BLEDNE.\n\n**Stwierdzenie 3 (T) - Doswiadczenie zmyslowe jest zrodlem wiarygodnego poznania.**\nArystoteles byl **empirysta** w odroznieniu od Platona (idealista). Platon uwazal zmysly za zwodnicze (wiedze daja tylko Idee). Arystoteles twierdzil, ze poznanie zaczyna sie od postrzezenia zmyslowego (*aisthesis*) - zmysly daja wiarygodne informacje o swiecie rzeczy jednostkowych. Nauka (episteme) wyrasta z doswiadczenia. TAK - dla Arystotelesa doswiadczenie zmyslowe jest wiarygodnym poznaniem.\n\n**Stwierdzenie 4 (T) - Zalety duszy dziela sie na etyczne i dianoetyczne.**\nArystoteles w *Etyce nikomachejskiej* rozroznia:\n- **Arete dianoetike** (cnoty dianoetyczne / intelektualne) - doskonalenia rozumu: madrosc teoretyczna (*sophia*), madrosc praktyczna (*phronesis*), rozum (*nous*).\n- **Arete ethike** (cnoty etyczne / moralne) - wyksztalcone przez nalog i wychowanie: dzielnosc, sprawiedliwosc, umiarkowanie.\n\nTAK - podzial na etyczne i dianoetyczne jest klasycznym podzialem Arystotelesa.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 12, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - wszystkie 4 odpowiedzi poprawne: T, N, T, T.\n> - **1 pkt** - dokladnie 3 odpowiedzi poprawne.\n> - **0 pkt** - 2 lub mniej poprawnych.\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **Arystoteles - kluczowe pojecia:**\n> - **Hylomorfizm** (*hyle* + *morphe*): kazdy byt fizyczny = materia + forma.\n> - **Ustroje polityczne** (*Polityka*): 6 form rzadow - 3 dobre (monarchia, arystokracja, politea) i 3 zwyrodniale (tyrania, oligarchia, demokracja).\n> - **Empiryzm** (*Metafizyka*, *De Anima*): poznanie zaczyna sie od zmyslow, w przeciwienstwie do Platona.\n> - **Cnoty** (*Etyka nikomachejska*): etyczne (moralne) vs dianoetyczne (intelektualne).\n\n## Typowe pultapki\n\n1. BLAD w pkt 2: uczniowie odpowiadaja T, bo pamietaja, ze demokracja jest zwyrodnala. ALE pytanie jest o relacje demokracji DO OLIGARCHII - a nie o to, czy demokracja jest zwyrodnala w ogole.\n2. BLAD w pkt 3: mylenie Arystotelesa z Platonem. Platon = zmysly zwodnicze. Arystoteles = zmysly wiarygodne.\n3. Pamietaj: u Arystotelesa demokracja jest zwyrodnienim POLITEI (nie oligarchii). Oligarchia = wyrodnienie arystokracji.","image":"img/filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 12. (0-2)<br>Na podstawie własnej wiedzy rozstrzygnij, czy poniższe stwierdzenia są zgodne<br>z poglądami Arystotelesa. Zaznacz T (tak), jeśli stwierdzenie jest zgodne, albo N (nie) -<br>jeśli nie jest zgodne z poglądami Arystotelesa.<br>1.<br>Posąg Ateny składa się z materii i formy.<br>T<br>N<br>2.<br>Demokracja jest ustrojem zwyrodniałym w stosunku do oligarchii.<br>T<br>N<br>3.<br>Doświadczenie zmysłowe jest źródłem wiarygodnego poznania.<br>T<br>N<br>4.<br>Zalety duszy dzielą się na etyczne i dianoetyczne.<br>T<br>N<br>Tekst do zadań 13.-14.<br>William James<br>Pragmatyzm<br>Waga, jaką ma dla ludzkiego życia posiadanie prawdziwych przekonań na temat<br>rzeczywistości, jest sprawą aż nazbyt oczywistą. Żyjemy w świecie obiektów, które mogą być<br>nieskończenie użyteczne lub nieskończenie niebezpieczne. [ ]<br>„P r a w d a ”, b y r z e c z u j ą ć w w i e l k i m s k r ó c i e , j e s t t y m , c o k o r z y s t n e<br>w s f e r z e n a s z y c h c z y n ó w . Korzystne na wszelkie sposoby; korzystne w dalszej<br>perspektywie i po dokonaniu bilansu zysków i strat; gdyż to, co wydaje się korzystne w świetle<br>dostępnych doświadczeń, niekoniecznie w stopniu równie zadowalającym przejdzie test<br>doświadczeń dalszych. Jak wiemy, doświadczenie ma swoje sposoby „w y s t ę p o w a n i a<br>z b r z e g ó w ” i zmuszania nas do rewizji naszych obecnych formuł.<br>William James, Pragmatyzm, Kraków 2004, s. 88 i 97.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 12. (0-2)<br>I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie<br>zawartych w nich informacji. Zdający<br>rozpoznaje i rozumie problemy (pytania)<br>filozoficzne; rozumie filozoficzne<br>rozwiązania tych problemów i wspierające<br>je argumenty […].<br>II. Tworzenie wypowiedzi. Zdający<br>formułuje podstawowe pytania (problemy)<br>oraz tezy filozoficzne, […] prawidłowo<br>posługuje się pojęciami filozoficznymi.<br>I. Filozofia starożytna i średniowieczna</p>\n<ol><li>Problematyka ontologiczna w filozofii</li></ol>\n<p>starożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje różne</li></ol>\n<p>rozwiązania problemu tożsamości<br>i zmienności bytu, rekonstruuje wspierające<br>je argumenty ([ ] teoria aktu i możności<br>Arystotelesa).</p>\n<ol><li>Problematyka epistemologiczna</li></ol>\n<p>w filozofii starożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje główne</li></ol>\n<p>stanowiska w sporze o źródła poznania<br>i kryteria prawdy, rekonstruuje wspierające<br>je argumenty ([ ] arystotelesowskie<br>połączenie empiryzmu z racjonalistycznym<br>ideałem wiedzy […]).</p>\n<ol><li>Problematyka etyczna w filozofii</li></ol>\n<p>starożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje klasyczne</li></ol>\n<p>stanowiska etyczne, rekonstruuje<br>wspierające je argumenty ([ ] etyka cnót<br>Arystotelesa).</p>\n<ol><li>Problematyka z zakresu filozofii polityki</li></ol>\n<p>w filozofii starożytnej. Zdający:</p>\n<ol><li>prezentuje klasyfikację i ocenę form</li></ol>\n<p>ustrojowych przeprowadzoną przez<br>Arystotelesa.<br>Schemat punktowania<br>2 p. - za podanie wszystkich prawidłowych odpowiedzi.<br>1 p. - za podanie trzech prawidłowych odpowiedzi.<br>0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie</p>\n<ol><li>tak</li><li>nie</li><li>tak</li><li>tak</li></ol>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedz</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Odpowiedz |<br>| 1. Posag Ateny sklada sie z materii i formy. | <strong>T (tak)</strong> |<br>| 2. Demokracja jest ustrojem zwyrodnialym w stosunku do oligarchii. | <strong>N (nie)</strong> |<br>| 3. Doswiadczenie zmyslowe jest zrodlem wiarygodnego poznania. | <strong>T (tak)</strong> |<br>| 4. Zalety duszy dziela sie na etyczne i dianoetyczne. | <strong>T (tak)</strong> |</p>\n<h4>Sposob 1 - analiza kazdego stwierdzenia</h4>\n<p><strong>Stwierdzenie 1 (T) - Posag Ateny sklada sie z materii i formy.</strong><br>Arystoteles glosil <strong>hylemorjizm</strong> (<em>hyle</em> = materia, <em>morphe</em> = forma). Kazdy byt fizyczny to <strong>synolon</strong> - polaczenie materii i formy. Posag Ateny: materia = marmur/brazgold; forma = ksztalt i struktura posagu Ateny. TAK - to typowy przyklad Arystotelesa.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 2 (N) - Demokracja jest ustrojem zwyrodnialym w stosunku do oligarchii.</strong><br>Wg Arystotelesa ustroje sa DOBRE lub ZWYRODNIAŁE w zaleznosci od tego, czy rzadza w interesie OGOLU czy JEDNYCH. Ustroje:</p>\n<ul><li>Monarchia (dobra) → Tyrania (zwyrodnala)</li><li>Arystokracja (dobra) → Oligarchia (zwyrodnala od arystokracji)</li><li>Politea (dobra) → <strong>Demokracja</strong> (zwyrodnala od <strong>politei</strong>, nie od oligarchii)</li></ul>\n<p><strong>Demokracja jest zwyrodnalym typem POLITEI, a NIE oligarchii.</strong> Oligarchia jest zwyrodnala forma ARYSTOKRACJI. Stwierdzenie 2 jest BLEDNE.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 3 (T) - Doswiadczenie zmyslowe jest zrodlem wiarygodnego poznania.</strong><br>Arystoteles byl <strong>empirysta</strong> w odroznieniu od Platona (idealista). Platon uwazal zmysly za zwodnicze (wiedze daja tylko Idee). Arystoteles twierdzil, ze poznanie zaczyna sie od postrzezenia zmyslowego (<em>aisthesis</em>) - zmysly daja wiarygodne informacje o swiecie rzeczy jednostkowych. Nauka (episteme) wyrasta z doswiadczenia. TAK - dla Arystotelesa doswiadczenie zmyslowe jest wiarygodnym poznaniem.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 4 (T) - Zalety duszy dziela sie na etyczne i dianoetyczne.</strong><br>Arystoteles w <em>Etyce nikomachejskiej</em> rozroznia:</p>\n<ul><li><strong>Arete dianoetike</strong> (cnoty dianoetyczne / intelektualne) - doskonalenia rozumu: madrosc teoretyczna (<em>sophia</em>), madrosc praktyczna (<em>phronesis</em>), rozum (<em>nous</em>).</li><li><strong>Arete ethike</strong> (cnoty etyczne / moralne) - wyksztalcone przez nalog i wychowanie: dzielnosc, sprawiedliwosc, umiarkowanie.</li></ul>\n<p>TAK - podzial na etyczne i dianoetyczne jest klasycznym podzialem Arystotelesa.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 12, max 2 pkt):</strong><br>- <strong>2 pkt</strong> - wszystkie 4 odpowiedzi poprawne: T, N, T, T.<br>- <strong>1 pkt</strong> - dokladnie 3 odpowiedzi poprawne.<br>- <strong>0 pkt</strong> - 2 lub mniej poprawnych.</blockquote>\n<h4>Reference filozoficzny</h4>\n<blockquote><strong>Arystoteles - kluczowe pojecia:</strong><br>- <strong>Hylomorfizm</strong> (<em>hyle</em> + <em>morphe</em>): kazdy byt fizyczny = materia + forma.<br>- <strong>Ustroje polityczne</strong> (<em>Polityka</em>): 6 form rzadow - 3 dobre (monarchia, arystokracja, politea) i 3 zwyrodniale (tyrania, oligarchia, demokracja).<br>- <strong>Empiryzm</strong> (<em>Metafizyka</em>, <em>De Anima</em>): poznanie zaczyna sie od zmyslow, w przeciwienstwie do Platona.<br>- <strong>Cnoty</strong> (<em>Etyka nikomachejska</em>): etyczne (moralne) vs dianoetyczne (intelektualne).</blockquote>\n<h4>Typowe pultapki</h4>\n<ol><li>BLAD w pkt 2: uczniowie odpowiadaja T, bo pamietaja, ze demokracja jest zwyrodnala. ALE pytanie jest o relacje demokracji DO OLIGARCHII - a nie o to, czy demokracja jest zwyrodnala w ogole.</li><li>BLAD w pkt 3: mylenie Arystotelesa z Platonem. Platon = zmysly zwodnicze. Arystoteles = zmysly wiarygodne.</li><li>Pamietaj: u Arystotelesa demokracja jest zwyrodnienim POLITEI (nie oligarchii). Oligarchia = wyrodnienie arystokracji.</li></ol>"}]}