{"id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/13","paper_id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"13","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (0-2)\na) Podaj nazwę koncepcji prawdy, której współtwórcą jest William James.\nb) Uzupełnij poniższą definicję prawdy zgodnie z koncepcją, której współtwórcą jest\nWilliam James.\nZdanie jest prawdziwe zawsze i tylko wtedy, gdy\nMFI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13. (0-2)\na)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji. Zdający\nrozpoznaje i rozumie problemy (pytania)\nfilozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty […].\nIII. Filozofia współczesna\n1. Problematyka epistemologiczna\ni problematyka z zakresu filozofii nauki\nw myśli XX w. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje wybrane\nstanowiska w dwudziestowiecznej\nII. Tworzenie wypowiedzi. Zdający\nformułuje podstawowe pytania (problemy)\noraz tezy filozoficzne, […] prawidłowo\nposługuje się pojęciami filozoficznymi.\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych.\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź [ ].\nepistemologii, rekonstruuje wspierające je\nargumenty (pragmatyzm W. Jamesa […]);\n3) rekonstruuje i porównuje różne\nkoncepcje prawdy, rekonstruuje wspierające\nje argumenty (koncepcja realistyczna,\nepistemiczna, pragmatyczna);\n6) przeprowadza analizę i interpretację co\nnajmniej jednego z następujących tekstów:\na) W. James, Pragmatyzm (fragment).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty;\n3. identyfikuje problematykę tekstu\ni reprezentowany w nim kierunek\nfilozoficzny.\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie prawidłowej odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPragmatyczna koncepcja prawdy.\nb)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji. Zdający\nrozpoznaje i rozumie problemy (pytania)\nfilozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty […].\nII. Tworzenie wypowiedzi. Zdający\nformułuje podstawowe pytania (problemy)\noraz tezy filozoficzne, […] prawidłowo\nposługuje się pojęciami filozoficznymi.\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych.\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź [ ].\nIII. Filozofia współczesna\n1. Problematyka epistemologiczna\ni problematyka z zakresu filozofii nauki\nw myśli XX w. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje wybrane\nstanowiska w dwudziestowiecznej\nepistemologii, rekonstruuje wspierające je\nargumenty (pragmatyzm W. Jamesa […]);\n3) rekonstruuje i porównuje różne\nkoncepcje prawdy, rekonstruuje wspierające\nje argumenty (koncepcja realistyczna,\nepistemiczna, pragmatyczna);\n6) przeprowadza analizę i interpretację co\nnajmniej jednego z następujących tekstów:\na) W. James, Pragmatyzm (fragment).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty;\n3. identyfikuje problematykę tekstu\ni reprezentowany w nim kierunek\nfilozoficzny.\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie prawidłowej definicji pragmatycznej koncepcji prawdy.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nZdanie jest prawdziwe zawsze i tylko wtedy, gdy zastosowane przynosi korzyść (gdy uznanie\ntego zdania za prawdziwe, jest korzystne).","solution":"**13.1.** ## Poprawna odpowiedz\n\n**Nazwa koncepcji: pragmatyczna koncepcja prawdy** (teoria pragmatyczna).\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu Jamesa\n\nJames pisze:\n\n> \"'Prawda', by rzecz ujac w wielkim skrocie, jest tym, co korzystne w sferze naszych czynow.\"\n\n**Wskazowki:**\n1. Slowo klucz: **\"korzystne\"** - prawda definiowana przez uzytecznosc, praktyczna wartosc.\n2. Kontekst: Jestesmy w swiecie realnym, gdzie przekonania maja praktyczne konsekwencje.\n3. Kryterium prawdy: nie zgodnosc z rzeczywistoscia (jak u Arystotelesa), lecz **efektywnosc dzialania**, korzysc, uzytecznosc.\n\n**Wniosek:** To jest **pragmatyzm** - nurt filozoficzny gdzie kryterium prawdy jest praktyczna skutecznosc.\n\n## Sposob 2 - identyfikacja nurtu\n\n**Pragmatyzm** (*pragma* = gr. czyn, dzialanie) - nurt filozoficzny zakorzeniony w Stanach Zjednoczonych przelomu XIX/XX w.\n\nGlowni przedstawiciele:\n- **Charles Sanders Peirce** (1839-1914) - tworca pragmatyzmu\n- **William James** (1842-1910) - wspoltworca, popularyzator\n- **John Dewey** (1859-1952) - instrumentalizm\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 13.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - \"pragmatyczna koncepcja prawdy\" lub rownowazna.\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi.\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **William James (1842-1910)** - ameryk. psycholog i filozofia; *Pragmatyzm* (1907), *Podstawy psychologii* (1890).\n> **Pragmatyczna koncepcja prawdy:** Zdanie jest prawdziwe, jesli jego przyjecie jest korzystne (uzyteczne) - przynosi pozadane efekty praktyczne. Kryterium: nie korespondencja z rzeczywistoscia, lecz **skutecznosc** i **uzytecznosc**.\n\n## Typowe pultapki\n\n1. Nie wystarczy napisac \"pragmatyzm\" - trzeba dodac: \"koncepcja prawdy\" lub \"teoria prawdy\".\n2. Uwaga: James byl **wspoltworca**, nie jedynym tworca pragmatyzmu - za zalozaciela uwaza sie Peirce'a.\n\n**13.2.** ## Poprawna odpowiedz\n\n**Zdanie jest prawdziwe zawsze i tylko wtedy, gdy zastosowane przynosi korzysc** (gdy uznanie tego zdania za prawdziwe jest korzystne / uzyteczne).\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu Jamesa\n\nJames wprost definiuje:\n\n> \"'Prawda', by rzecz ujac w wielkim skrocie, jest tym, co korzystne w sferze naszych czynow. Korzystne na wszelkie sposoby; korzystne w dalszej perspektywie i po dokonaniu bilansu zyskow i strat.\"\n\n**Z tekstu wynika definicja:**\n- Zdanie jest prawdziwe = jest korzystne w sferze dzialan.\n- \"Korzystne w dalszej perspektywie\" - nie dorazne, lecz po zestawieniu wszystkich konsekwencji.\n- \"Test doswiadczen dalszych\" - pragmatyzm jest otwarty na rewizje, jesli doswiadczenie pokaze niekorzystnosc.\n\n**Kompletna definicja:** Zdanie jest prawdziwe zawsze i tylko wtedy, gdy **jego uznanie za prawdziwe przynosi uzytecznosc/korzysc** (praktyczna).\n\n## Sposob 2 - kontrast z innymi definicjami\n\n| Koncepcja | Definicja prawdy |\n| Klasyczna (Arystoteles) | Sad jest prawdziwy, gdy odpowiada rzeczywistosci |\n| **Pragmatyczna (James)** | Zdanie jest prawdziwe, gdy jest korzystne |\n| Koherencyjna | Zdanie prawdziwe, gdy spojne z innymi uznanymi zdaniami |\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 13.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - prawidlowa definicja: \"Zdanie jest prawdziwe zawsze i tylko wtedy, gdy zastosowane przynosi korzysc\" lub ekwiwalent.\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi.\n\n## Typowe pultapki\n\n1. Nie pisz \"jest zgodne z rzeczywistoscia\" - to klasyczna teoria, nie pragmatyczna.\n2. James dodaje: korzysci maja byc po \"bilansu zyskow i strat\" i w dalszej perspektywie - nie chwilowe i nie czysto subiektywne.","image":"img/filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 13. (0-2)<br>a) Podaj nazwę koncepcji prawdy, której współtwórcą jest William James.<br>b) Uzupełnij poniższą definicję prawdy zgodnie z koncepcją, której współtwórcą jest<br>William James.<br>Zdanie jest prawdziwe zawsze i tylko wtedy, gdy<br>MFI_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 13. (0-2)<br>a)<br>I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie<br>zawartych w nich informacji. Zdający<br>rozpoznaje i rozumie problemy (pytania)<br>filozoficzne; rozumie filozoficzne<br>rozwiązania tych problemów i wspierające<br>je argumenty […].<br>III. Filozofia współczesna</p>\n<ol><li>Problematyka epistemologiczna</li></ol>\n<p>i problematyka z zakresu filozofii nauki<br>w myśli XX w. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje wybrane</li></ol>\n<p>stanowiska w dwudziestowiecznej<br>II. Tworzenie wypowiedzi. Zdający<br>formułuje podstawowe pytania (problemy)<br>oraz tezy filozoficzne, […] prawidłowo<br>posługuje się pojęciami filozoficznymi.<br>III. Analiza i interpretacja tekstów<br>filozoficznych.<br>Zdający rekonstruuje problemy (pytania)<br>zawarte w tekście filozoficznym lub takie,<br>na które tekst stanowi odpowiedź [ ].<br>epistemologii, rekonstruuje wspierające je<br>argumenty (pragmatyzm W. Jamesa […]);</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje różne</li></ol>\n<p>koncepcje prawdy, rekonstruuje wspierające<br>je argumenty (koncepcja realistyczna,<br>epistemiczna, pragmatyczna);</p>\n<ol><li>przeprowadza analizę i interpretację co</li></ol>\n<p>najmniej jednego z następujących tekstów:<br>a) W. James, Pragmatyzm (fragment).<br>V. Umiejętności w zakresie analizy<br>i interpretacji tekstów filozoficznych.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje zawarte w tekście problemy,</li></ol>\n<p>tezy i argumenty;</p>\n<ol><li>identyfikuje problematykę tekstu</li></ol>\n<p>i reprezentowany w nim kierunek<br>filozoficzny.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za podanie prawidłowej odpowiedzi.<br>0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Pragmatyczna koncepcja prawdy.<br>b)<br>I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie<br>zawartych w nich informacji. Zdający<br>rozpoznaje i rozumie problemy (pytania)<br>filozoficzne; rozumie filozoficzne<br>rozwiązania tych problemów i wspierające<br>je argumenty […].<br>II. Tworzenie wypowiedzi. Zdający<br>formułuje podstawowe pytania (problemy)<br>oraz tezy filozoficzne, […] prawidłowo<br>posługuje się pojęciami filozoficznymi.<br>III. Analiza i interpretacja tekstów<br>filozoficznych.<br>Zdający rekonstruuje problemy (pytania)<br>zawarte w tekście filozoficznym lub takie,<br>na które tekst stanowi odpowiedź [ ].<br>III. Filozofia współczesna</p>\n<ol><li>Problematyka epistemologiczna</li></ol>\n<p>i problematyka z zakresu filozofii nauki<br>w myśli XX w. Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje wybrane</li></ol>\n<p>stanowiska w dwudziestowiecznej<br>epistemologii, rekonstruuje wspierające je<br>argumenty (pragmatyzm W. Jamesa […]);</p>\n<ol><li>rekonstruuje i porównuje różne</li></ol>\n<p>koncepcje prawdy, rekonstruuje wspierające<br>je argumenty (koncepcja realistyczna,<br>epistemiczna, pragmatyczna);</p>\n<ol><li>przeprowadza analizę i interpretację co</li></ol>\n<p>najmniej jednego z następujących tekstów:<br>a) W. James, Pragmatyzm (fragment).<br>V. Umiejętności w zakresie analizy<br>i interpretacji tekstów filozoficznych.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>rekonstruuje zawarte w tekście problemy,</li></ol>\n<p>tezy i argumenty;</p>\n<ol><li>identyfikuje problematykę tekstu</li></ol>\n<p>i reprezentowany w nim kierunek<br>filozoficzny.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za podanie prawidłowej definicji pragmatycznej koncepcji prawdy.<br>0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Zdanie jest prawdziwe zawsze i tylko wtedy, gdy zastosowane przynosi korzyść (gdy uznanie<br>tego zdania za prawdziwe, jest korzystne).</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<p><strong>13.1.</strong> ## Poprawna odpowiedz</p>\n<p><strong>Nazwa koncepcji: pragmatyczna koncepcja prawdy</strong> (teoria pragmatyczna).</p>\n<h4>Sposob 1 - analiza tekstu Jamesa</h4>\n<p>James pisze:</p>\n<blockquote>&quot;&#x27;Prawda&#x27;, by rzecz ujac w wielkim skrocie, jest tym, co korzystne w sferze naszych czynow.&quot;</blockquote>\n<p><strong>Wskazowki:</strong></p>\n<ol><li>Slowo klucz: <strong>&quot;korzystne&quot;</strong> - prawda definiowana przez uzytecznosc, praktyczna wartosc.</li><li>Kontekst: Jestesmy w swiecie realnym, gdzie przekonania maja praktyczne konsekwencje.</li><li>Kryterium prawdy: nie zgodnosc z rzeczywistoscia (jak u Arystotelesa), lecz <strong>efektywnosc dzialania</strong>, korzysc, uzytecznosc.</li></ol>\n<p><strong>Wniosek:</strong> To jest <strong>pragmatyzm</strong> - nurt filozoficzny gdzie kryterium prawdy jest praktyczna skutecznosc.</p>\n<h4>Sposob 2 - identyfikacja nurtu</h4>\n<p><strong>Pragmatyzm</strong> (<em>pragma</em> = gr. czyn, dzialanie) - nurt filozoficzny zakorzeniony w Stanach Zjednoczonych przelomu XIX/XX w.</p>\n<p>Glowni przedstawiciele:</p>\n<ul><li><strong>Charles Sanders Peirce</strong> (1839-1914) - tworca pragmatyzmu</li><li><strong>William James</strong> (1842-1910) - wspoltworca, popularyzator</li><li><strong>John Dewey</strong> (1859-1952) - instrumentalizm</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 13.1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - &quot;pragmatyczna koncepcja prawdy&quot; lub rownowazna.<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi.</blockquote>\n<h4>Reference filozoficzny</h4>\n<blockquote><strong>William James (1842-1910)</strong> - ameryk. psycholog i filozofia; <em>Pragmatyzm</em> (1907), <em>Podstawy psychologii</em> (1890).<br><strong>Pragmatyczna koncepcja prawdy:</strong> Zdanie jest prawdziwe, jesli jego przyjecie jest korzystne (uzyteczne) - przynosi pozadane efekty praktyczne. Kryterium: nie korespondencja z rzeczywistoscia, lecz <strong>skutecznosc</strong> i <strong>uzytecznosc</strong>.</blockquote>\n<h4>Typowe pultapki</h4>\n<ol><li>Nie wystarczy napisac &quot;pragmatyzm&quot; - trzeba dodac: &quot;koncepcja prawdy&quot; lub &quot;teoria prawdy&quot;.</li><li>Uwaga: James byl <strong>wspoltworca</strong>, nie jedynym tworca pragmatyzmu - za zalozaciela uwaza sie Peirce&#x27;a.</li></ol>\n<p><strong>13.2.</strong> ## Poprawna odpowiedz</p>\n<p><strong>Zdanie jest prawdziwe zawsze i tylko wtedy, gdy zastosowane przynosi korzysc</strong> (gdy uznanie tego zdania za prawdziwe jest korzystne / uzyteczne).</p>\n<h4>Sposob 1 - analiza tekstu Jamesa</h4>\n<p>James wprost definiuje:</p>\n<blockquote>&quot;&#x27;Prawda&#x27;, by rzecz ujac w wielkim skrocie, jest tym, co korzystne w sferze naszych czynow. Korzystne na wszelkie sposoby; korzystne w dalszej perspektywie i po dokonaniu bilansu zyskow i strat.&quot;</blockquote>\n<p><strong>Z tekstu wynika definicja:</strong></p>\n<ul><li>Zdanie jest prawdziwe = jest korzystne w sferze dzialan.</li><li>&quot;Korzystne w dalszej perspektywie&quot; - nie dorazne, lecz po zestawieniu wszystkich konsekwencji.</li><li>&quot;Test doswiadczen dalszych&quot; - pragmatyzm jest otwarty na rewizje, jesli doswiadczenie pokaze niekorzystnosc.</li></ul>\n<p><strong>Kompletna definicja:</strong> Zdanie jest prawdziwe zawsze i tylko wtedy, gdy <strong>jego uznanie za prawdziwe przynosi uzytecznosc/korzysc</strong> (praktyczna).</p>\n<h4>Sposob 2 - kontrast z innymi definicjami</h4>\n<p>| Koncepcja | Definicja prawdy |<br>| Klasyczna (Arystoteles) | Sad jest prawdziwy, gdy odpowiada rzeczywistosci |<br>| <strong>Pragmatyczna (James)</strong> | Zdanie jest prawdziwe, gdy jest korzystne |<br>| Koherencyjna | Zdanie prawdziwe, gdy spojne z innymi uznanymi zdaniami |</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 13.2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - prawidlowa definicja: &quot;Zdanie jest prawdziwe zawsze i tylko wtedy, gdy zastosowane przynosi korzysc&quot; lub ekwiwalent.<br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi.</blockquote>\n<h4>Typowe pultapki</h4>\n<ol><li>Nie pisz &quot;jest zgodne z rzeczywistoscia&quot; - to klasyczna teoria, nie pragmatyczna.</li><li>James dodaje: korzysci maja byc po &quot;bilansu zyskow i strat&quot; i w dalszej perspektywie - nie chwilowe i nie czysto subiektywne.</li></ol>"}]}