{"id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/15","paper_id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"15","points":25,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (0-25)\nNapisz wypracowanie na jeden z poniższych tematów.\nTemat 1. Arystoteles w swoich rozważaniach o przyjaźni napisał, że jest ona cnotą lub\nczymś z cnotą związanym. Odwołując się do wybranych przez siebie poglądów\nfilozoficznych, rozważ, czy istnieje konieczny związek między przyjaźnią\na cnotą.\nTemat 2. Czy ludzki umysł jest „niezapisaną tablicą”? Rozważ problem i uzasadnij swoje\nstanowisko, odwołując się do wybranych przez siebie poglądów filozoficznych.\nna temat nr\nMFI_1R\nMFI_1R\nMFI_1R\nMFI_1R\nMFI_1R\nMFI_1R\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz - teza wypracowania\n\n**Temat 1: Przyjazn a cnota - czy istnieje konieczny zwiazek?**\n\n**Teza:** Miedzy przyjaznia a cnota istnieje zwiazek konieczny - nie dlatego, ze przyjazn jest po prostu cnota, ale dlatego, ze najglebsza forma przyjazni jest mozliwa tylko miedzy ludzmi cnotliwymi i sama ja doskonali. Przyjazn, cnota i szczescie (eudaimonia) tworza nierozerwalna triada w etyce Arystotelesa.\n\n## Wzorcowe wypracowanie - Temat 1\n\n### Przyjazn i cnota - konieczny zwiazek czy szczescliwy zbieg okolicznosci?\n\nArystoteles w *Etyce nikomachejskiej* stwierdzil, ze przyjazn jest cnota lub czyms z cnota zwiazanym. Rozwaznie sformulowana teza wskazuje, ze nie jest to prosta tozsamos - przyjazn jest wpleciona w structure cnoty, ale nie jest z nia identyczna. Czy zatem zwiazek miedzy przyjaznia a cnota jest konieczny, czy jedynie mozliwy lub pozadany?\n\n**Stanowisko:** Twierdze, ze zwiazek ten jest konieczny na poziomie przyjazni doskonalej (*philia teleia*) - przyjazni miedzy ludzmi cnotliwymi - i to nie tylko z powodow psychologicznych, ale z wewnetrznej logiki obu pojec.\n\n**Argument 1 - Trzy rodzaje przyjazni Arystotelesa.**\nArystoteles rozroznia trzy typy przyjazni: oparta na pozytku (*philia dia to chresimon*), oparta na przyjemnosci (*philia dia to hedu*) i oparta na dobroci (*philia dia to agathon*). Pierwsze dwie sa kruche - przyjazn dla korzysci konczy sie, gdy korzysc zanika; przyjazn dla przyjemnosci - gdy przyjemnosc przemija. Tylko trzecia forma, oparta na wzajemnym uznaniu dobrego charakteru, jest trwala. Tu pojawia sie koniecznosc: przyjazn doskonala wymaga cnoty u obydwu stron, bo bez niej nie ma uznania dobrego charakteru, ktore jest jej fundamentem.\n\n**Argument 2 - Przyjazn jako cwiczenie cnoty.**\nArystoteles uwazal, ze czlowiek jest istota spoleczna (*zoon politikon*). Cnoty nie cwicze sie w samotnosci - sprawiedliwosc, hojnosc, odwaga sa realizowane wobec innych. Przyjaciel jest \"drugim ja\" (*allos autos*) - lustrem, w ktorym widze wlasny charakter. Przyjazn zatem nie tylko zakłada cnote, ale ja wzmacnia i doskonali. Zwiazek jest wiec konieczny w obu kierunkach: cnota umozliwia przyjazn doskonala, a przyjazn doskonala jest srodowiskiem, w ktorym cnota dojrzewa.\n\n**Kontrargument - Przyjazn bez cnoty?**\nMozna zapytac: czy nie obserwujemy przykladan prawdziwej przyjazni miedzy ludzmi, ktorzy nie sa cnotliwi? Historia i literatura pelnoa takich przykładow - David i Jonatan w Biblii, przyjazn Achillesa i Patroklosa w *Iliadzie* Homera, lub wspolczesne bliskie wiezy miedzy ludzmi porzadnymi, ale dalecy od arystotelowskiej doskonałosci. Wydaje sie wiec, ze przyjazn mozliwa jest bez scislej cnoty.\n\n**Odpowiedz na kontrargument - analiza krytyczna.**\nArystoteles byłby tu precyzyjny: takie wiezy mozna zakwalifikowac jako przyjazn opartą na przyjemnosci lub wiernosci emocjonalnej, ale nie jako przyjazn *doskonala*. Kryterium jest tu nie uczucie, lecz podstawa relacji. Przyjazn Achillesa i Patroklosa jest intensywna, ale zbudowana na honorze wojennym i wspolnej sluzbie - nie na uznaniu moralnej doskonałosci. To nie uniewa typologii Arystotelesa - potwierdza je: istnieja rozne typy bliskich wiezy, ale *philia teleia* wymaga cnoty.\n\n**Odwolanie do innej tradycji filozoficznej - Tomasz z Akwinu.**\nTomasz z Akwinu (*Summa theologiae*) rozszerzyl arystotelowska przyja cnn na relacje z Bogiem (*caritas* - milosc teologalna). Milosc Boska (agape) jest najwyzszym wypelnieniem przyjazni - czlowiek podniesiony do lask do stanu przyjacielskiego z Bogiem przez cnoty teologalne (wiare, nadzieje, milosc). Rowniez dla Tomasza koniecznoscia jest laska - bez niej przyja cn Boska jest niemozliwa. To rozszerzenie potwierdza, ze w tradycji filozoficznej przyjazn najglebsza zawsze wiaze sie z doskonaloscią moralną lub duchowa.\n\n**Podsumowanie.**\nWiazek miedzy przyjaznia doskonala a cnota jest konieczny - wynika z samej struktury obu pojec. Przyjazn, ktora nie jest zakorzeniona w uznaniu dobrego charakteru, jest relacja mniej doskonala, ktora nie spelnia funkcji, ktore Arystoteles przypisal prawdziwej przyjazni: wspolnego zycia, wzajemnego dobra i doskonalenia sie w cnocie. Dlatego Arystoteles slusznie powiada, ze przyjazn jest cnota lub czyms z cnota zwiazanym - jest albo wyrazem cnoty, albo jej podstawowym warunkiem i kontekstem realizacji.\n\n## Punkty CKE - schemat oceniania wypracowania (max 25 pkt)\n\n> **I. Sformulowanie stanowiska (max 3 pkt):**\n> Wzorcowe wypracowanie: jasno sformulowana teza (\"zwiazek konieczny na poziomie przyjazni doskonalej\"), umieszczona na poczatku i rozwijana konsekwentnie - **3 pkt**.\n\n> **II. Uzasadnienie stanowiska (max 18 pkt):**\n>\n> a) **Adekwatne (max 3 pkt):** Wszystkie argumenty wiaza sie z teza (zwiazek konieczny przyja cnn-cnota) - **3 pkt**.\n>\n> b) **Trafne (max 4 pkt):** Wzorcowe zawiera argumenty ZA (Arystoteles, Tomasz) I kontrargument (przyjazn bez cnoty) + odpowiedz na kontrargument - **4 pkt**.\n>\n> c) **Poglebione (max 4 pkt):** Wiecej niz 1 argument i 1 kontrargument; rozpatrywanie z kilku perspektyw (etyka cnot, teologia, literatura) - **4 pkt**.\n>\n> d) **Krytyczne (max 4 pkt):** Analiza kontrargumentu z uzasadnieniem (Arystoteles byłby precyzyjny w typologii) - **4 pkt** (pelna) lub **2 pkt** (obecna, ale niepelna).\n>\n> e) **Nawiazania do innych dziedzin kultury (max 3 pkt):** Biblia (Dawid i Jonatan), *Iliada* Homera, Tomasz z Akwinu - **3 pkt** (swobodne nawiazania do literatury i teologii).\n\n> **III. Kompozycja (max 2 pkt):**\n> Wyodrebnione czesci: wstep (teza), argumenty, kontrargument + odpowiedz, podsumowanie - **2 pkt**.\n\n> **IV. Poprawnosc jezykowa (max 2 pkt):** Jezyk akademicki, bez bledow - **2 pkt** (ocenia egzaminator).\n\n**Lacznie wzorcowo: 25/25 pkt.**\n\n## Wskazowki dla zdajacego\n\n1. **Musisz podac teze** - odpowiedz WPROST na pytanie (\"tak/nie/tak ale \").\n2. **Arystoteles jest obowiazkowy** - zadanie do niego wprost nawiazuje. Podaj nazwy typow przyjazni (*philia teleia*, *philia dia to chresimon*) i kluczowe terminy (*eudaimonia*, *arete*, *allos autos*).\n3. **Kontrargument jest konieczny** - bez niego max 2 pkt za trafnosc. Powolaj sie na konkretny przyklad (literatura, historia) i potem go odpowiedz.\n4. **Nawiaz do innej filozofii** - Platon (eros vs philia), Tomasz, Kant (przyjazn a obowiazek), Schopenhauer (wola i wspolczucie), albo literacki przyklad (Dawid i Jonatan, Achilles i Patroklos).\n5. **Terminy greckie** (philia, eudaimonia, arete, phronesis) = dodatkowe punkty za swobodne poslugiwanie sie terminologia.","image":"img/filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 15. (0-25)<br>Napisz wypracowanie na jeden z poniższych tematów.<br>Temat 1. Arystoteles w swoich rozważaniach o przyjaźni napisał, że jest ona cnotą lub<br>czymś z cnotą związanym. Odwołując się do wybranych przez siebie poglądów<br>filozoficznych, rozważ, czy istnieje konieczny związek między przyjaźnią<br>a cnotą.<br>Temat 2. Czy ludzki umysł jest „niezapisaną tablicą”? Rozważ problem i uzasadnij swoje<br>stanowisko, odwołując się do wybranych przez siebie poglądów filozoficznych.<br>na temat nr<br>MFI_1R<br>MFI_1R<br>MFI_1R<br>MFI_1R<br>MFI_1R<br>MFI_1R<br>BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedz - teza wypracowania</h4>\n<p><strong>Temat 1: Przyjazn a cnota - czy istnieje konieczny zwiazek?</strong></p>\n<p><strong>Teza:</strong> Miedzy przyjaznia a cnota istnieje zwiazek konieczny - nie dlatego, ze przyjazn jest po prostu cnota, ale dlatego, ze najglebsza forma przyjazni jest mozliwa tylko miedzy ludzmi cnotliwymi i sama ja doskonali. Przyjazn, cnota i szczescie (eudaimonia) tworza nierozerwalna triada w etyce Arystotelesa.</p>\n<h4>Wzorcowe wypracowanie - Temat 1</h4>\n<h5>Przyjazn i cnota - konieczny zwiazek czy szczescliwy zbieg okolicznosci?</h5>\n<p>Arystoteles w <em>Etyce nikomachejskiej</em> stwierdzil, ze przyjazn jest cnota lub czyms z cnota zwiazanym. Rozwaznie sformulowana teza wskazuje, ze nie jest to prosta tozsamos - przyjazn jest wpleciona w structure cnoty, ale nie jest z nia identyczna. Czy zatem zwiazek miedzy przyjaznia a cnota jest konieczny, czy jedynie mozliwy lub pozadany?</p>\n<p><strong>Stanowisko:</strong> Twierdze, ze zwiazek ten jest konieczny na poziomie przyjazni doskonalej (<em>philia teleia</em>) - przyjazni miedzy ludzmi cnotliwymi - i to nie tylko z powodow psychologicznych, ale z wewnetrznej logiki obu pojec.</p>\n<p><strong>Argument 1 - Trzy rodzaje przyjazni Arystotelesa.</strong><br>Arystoteles rozroznia trzy typy przyjazni: oparta na pozytku (<em>philia dia to chresimon</em>), oparta na przyjemnosci (<em>philia dia to hedu</em>) i oparta na dobroci (<em>philia dia to agathon</em>). Pierwsze dwie sa kruche - przyjazn dla korzysci konczy sie, gdy korzysc zanika; przyjazn dla przyjemnosci - gdy przyjemnosc przemija. Tylko trzecia forma, oparta na wzajemnym uznaniu dobrego charakteru, jest trwala. Tu pojawia sie koniecznosc: przyjazn doskonala wymaga cnoty u obydwu stron, bo bez niej nie ma uznania dobrego charakteru, ktore jest jej fundamentem.</p>\n<p><strong>Argument 2 - Przyjazn jako cwiczenie cnoty.</strong><br>Arystoteles uwazal, ze czlowiek jest istota spoleczna (<em>zoon politikon</em>). Cnoty nie cwicze sie w samotnosci - sprawiedliwosc, hojnosc, odwaga sa realizowane wobec innych. Przyjaciel jest &quot;drugim ja&quot; (<em>allos autos</em>) - lustrem, w ktorym widze wlasny charakter. Przyjazn zatem nie tylko zakłada cnote, ale ja wzmacnia i doskonali. Zwiazek jest wiec konieczny w obu kierunkach: cnota umozliwia przyjazn doskonala, a przyjazn doskonala jest srodowiskiem, w ktorym cnota dojrzewa.</p>\n<p><strong>Kontrargument - Przyjazn bez cnoty?</strong><br>Mozna zapytac: czy nie obserwujemy przykladan prawdziwej przyjazni miedzy ludzmi, ktorzy nie sa cnotliwi? Historia i literatura pelnoa takich przykładow - David i Jonatan w Biblii, przyjazn Achillesa i Patroklosa w <em>Iliadzie</em> Homera, lub wspolczesne bliskie wiezy miedzy ludzmi porzadnymi, ale dalecy od arystotelowskiej doskonałosci. Wydaje sie wiec, ze przyjazn mozliwa jest bez scislej cnoty.</p>\n<p><strong>Odpowiedz na kontrargument - analiza krytyczna.</strong><br>Arystoteles byłby tu precyzyjny: takie wiezy mozna zakwalifikowac jako przyjazn opartą na przyjemnosci lub wiernosci emocjonalnej, ale nie jako przyjazn <em>doskonala</em>. Kryterium jest tu nie uczucie, lecz podstawa relacji. Przyjazn Achillesa i Patroklosa jest intensywna, ale zbudowana na honorze wojennym i wspolnej sluzbie - nie na uznaniu moralnej doskonałosci. To nie uniewa typologii Arystotelesa - potwierdza je: istnieja rozne typy bliskich wiezy, ale <em>philia teleia</em> wymaga cnoty.</p>\n<p><strong>Odwolanie do innej tradycji filozoficznej - Tomasz z Akwinu.</strong><br>Tomasz z Akwinu (<em>Summa theologiae</em>) rozszerzyl arystotelowska przyja cnn na relacje z Bogiem (<em>caritas</em> - milosc teologalna). Milosc Boska (agape) jest najwyzszym wypelnieniem przyjazni - czlowiek podniesiony do lask do stanu przyjacielskiego z Bogiem przez cnoty teologalne (wiare, nadzieje, milosc). Rowniez dla Tomasza koniecznoscia jest laska - bez niej przyja cn Boska jest niemozliwa. To rozszerzenie potwierdza, ze w tradycji filozoficznej przyjazn najglebsza zawsze wiaze sie z doskonaloscią moralną lub duchowa.</p>\n<p><strong>Podsumowanie.</strong><br>Wiazek miedzy przyjaznia doskonala a cnota jest konieczny - wynika z samej struktury obu pojec. Przyjazn, ktora nie jest zakorzeniona w uznaniu dobrego charakteru, jest relacja mniej doskonala, ktora nie spelnia funkcji, ktore Arystoteles przypisal prawdziwej przyjazni: wspolnego zycia, wzajemnego dobra i doskonalenia sie w cnocie. Dlatego Arystoteles slusznie powiada, ze przyjazn jest cnota lub czyms z cnota zwiazanym - jest albo wyrazem cnoty, albo jej podstawowym warunkiem i kontekstem realizacji.</p>\n<h4>Punkty CKE - schemat oceniania wypracowania (max 25 pkt)</h4>\n<blockquote><strong>I. Sformulowanie stanowiska (max 3 pkt):</strong><br>Wzorcowe wypracowanie: jasno sformulowana teza (&quot;zwiazek konieczny na poziomie przyjazni doskonalej&quot;), umieszczona na poczatku i rozwijana konsekwentnie - <strong>3 pkt</strong>.</blockquote>\n<blockquote><strong>II. Uzasadnienie stanowiska (max 18 pkt):</strong><br><br>a) <strong>Adekwatne (max 3 pkt):</strong> Wszystkie argumenty wiaza sie z teza (zwiazek konieczny przyja cnn-cnota) - <strong>3 pkt</strong>.<br><br>b) <strong>Trafne (max 4 pkt):</strong> Wzorcowe zawiera argumenty ZA (Arystoteles, Tomasz) I kontrargument (przyjazn bez cnoty) + odpowiedz na kontrargument - <strong>4 pkt</strong>.<br><br>c) <strong>Poglebione (max 4 pkt):</strong> Wiecej niz 1 argument i 1 kontrargument; rozpatrywanie z kilku perspektyw (etyka cnot, teologia, literatura) - <strong>4 pkt</strong>.<br><br>d) <strong>Krytyczne (max 4 pkt):</strong> Analiza kontrargumentu z uzasadnieniem (Arystoteles byłby precyzyjny w typologii) - <strong>4 pkt</strong> (pelna) lub <strong>2 pkt</strong> (obecna, ale niepelna).<br><br>e) <strong>Nawiazania do innych dziedzin kultury (max 3 pkt):</strong> Biblia (Dawid i Jonatan), <em>Iliada</em> Homera, Tomasz z Akwinu - <strong>3 pkt</strong> (swobodne nawiazania do literatury i teologii).</blockquote>\n<blockquote><strong>III. Kompozycja (max 2 pkt):</strong><br>Wyodrebnione czesci: wstep (teza), argumenty, kontrargument + odpowiedz, podsumowanie - <strong>2 pkt</strong>.</blockquote>\n<blockquote><strong>IV. Poprawnosc jezykowa (max 2 pkt):</strong> Jezyk akademicki, bez bledow - <strong>2 pkt</strong> (ocenia egzaminator).</blockquote>\n<p><strong>Lacznie wzorcowo: 25/25 pkt.</strong></p>\n<h4>Wskazowki dla zdajacego</h4>\n<ol><li><strong>Musisz podac teze</strong> - odpowiedz WPROST na pytanie (&quot;tak/nie/tak ale &quot;).</li><li><strong>Arystoteles jest obowiazkowy</strong> - zadanie do niego wprost nawiazuje. Podaj nazwy typow przyjazni (<em>philia teleia</em>, <em>philia dia to chresimon</em>) i kluczowe terminy (<em>eudaimonia</em>, <em>arete</em>, <em>allos autos</em>).</li><li><strong>Kontrargument jest konieczny</strong> - bez niego max 2 pkt za trafnosc. Powolaj sie na konkretny przyklad (literatura, historia) i potem go odpowiedz.</li><li><strong>Nawiaz do innej filozofii</strong> - Platon (eros vs philia), Tomasz, Kant (przyjazn a obowiazek), Schopenhauer (wola i wspolczucie), albo literacki przyklad (Dawid i Jonatan, Achilles i Patroklos).</li><li><strong>Terminy greckie</strong> (philia, eudaimonia, arete, phronesis) = dodatkowe punkty za swobodne poslugiwanie sie terminologia.</li></ol>"}]}